TÌNH HUỐNG SỐ 918: CÁN BỘ CÔNG AN XÃ LẠM DỤNG QUYỀN TRUY CẬP DỮ LIỆU DÂN CƯ ĐỂ TRA CỨU THÔNG TIN NGƯỜI YÊU CŨ RỒI ĐĂNG LÊN MẠNG

TÌNH HUỐNG SỐ 918: CÁN BỘ CÔNG AN XÃ LẠM DỤNG QUYỀN TRUY CẬP DỮ LIỆU DÂN CƯ ĐỂ TRA CỨU THÔNG TIN NGƯỜI YÊU CŨ RỒI ĐĂNG LÊN MẠNG

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một cán bộ Công an xã lợi dụng quyền truy cập Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để tra cứu thông tin cá nhân của người yêu cũ vì mục đích riêng, sau đó tự ý đăng tải thông tin lên mạng xã hội. Hành vi này xâm phạm quyền riêng tư, có thể gây tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín và sự an toàn của người bị hại, đồng thời làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với lực lượng Công an.

Vấn đề đặt ra là xác định hành vi vi phạm, trách nhiệm pháp lý của cán bộ và biện pháp xử lý, phòng ngừa phù hợp.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. CÁC CĂN CỨ PHÁP LUẬT

• LUẬT CĂN CƯỚC SỐ 26/2023/QH15: Khoản 8 và khoản 9 Điều 7 quy định các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến truy nhập, phát tán, khai thác và sử dụng trái pháp luật thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu căn cước. Cán bộ không được sử dụng quyền truy cập phục vụ mục đích tình cảm hoặc trả đũa cá nhân.
• LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN SỐ 91/2025/QH15: Có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu. Việc tiết lộ, sử dụng dữ liệu trái pháp luật có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý tương ứng.
• LUẬT AN NINH MẠNG SỐ 24/2018/QH14: Điều 16 có thể được áp dụng nếu nội dung đăng tải thuộc trường hợp thông tin bị nghiêm cấm theo điều luật. Việc đăng dữ liệu cá nhân trái phép cần được đánh giá theo hành vi cụ thể, không mặc nhiên kết luận vi phạm điều này.
• LUẬT CÔNG AN NHÂN DÂN SỐ 37/2018/QH14, ĐÃ ĐƯỢC SỬA ĐỔI, BỔ SUNG: Là căn cứ xem xét trách nhiệm công vụ, nghĩa vụ chấp hành pháp luật, kỷ luật và trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân.

Ngoài ra, Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân; Điều 584 và Điều 592 là căn cứ xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi có đủ điều kiện pháp luật.

2.2. TRÁCH NHIỆM VÀ QUY TRÌNH XỬ LÝ

Cán bộ vi phạm có thể phải chịu các trách nhiệm sau:

1. TRÁCH NHIỆM KỶ LUẬT: Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, có thể bị áp dụng hình thức kỷ luật theo quy định của Bộ Công an, kể cả tước danh hiệu CAND nếu đủ căn cứ pháp luật.
2. TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ: Có thể xem xét Điều 288 Bộ luật Hình sự về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông; Điều 155 về tội làm nhục người khác hoặc Điều 156 về tội vu khống nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.
3. TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ: Người bị xâm phạm có thể yêu cầu chấm dứt hành vi, bảo vệ quyền riêng tư, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại theo quy định.

QUY TRÌNH XỬ LÝ: Tiếp nhận tố giác, bảo toàn chứng cứ, kiểm tra nhật ký truy cập hệ thống, xác minh mục đích tra cứu và nội dung phát tán, tiến hành quy trình kỷ luật đúng thẩm quyền; nếu có dấu hiệu tội phạm thì chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Tước danh hiệu CAND không phải hậu quả tự động mà phải căn cứ vào quy định áp dụng và kết quả xác minh.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

VỀ TÂM LÝ: Ghen tuông, tức giận hoặc mong muốn trả đũa sau khi chia tay có thể khiến cá nhân hành động thiếu kiểm soát. Tuy nhiên, cảm xúc cá nhân không thể biện minh cho hành vi xâm phạm đời tư và lạm dụng quyền lực.

VỀ GIÁO DỤC: Cán bộ Công an phải rèn luyện bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng quyền con người và hiểu rõ giới hạn của quyền truy cập dữ liệu. Quyền hạn được giao chỉ phục vụ nhiệm vụ công, không phải công cụ giải quyết mâu thuẫn cá nhân.

VỀ QUẢN TRỊ: Cơ quan Công an cần phân quyền truy cập phù hợp, lưu nhật ký tra cứu, kiểm tra các lượt truy cập bất thường, tăng cường đào tạo bảo vệ dữ liệu và xử lý nghiêm hành vi vi phạm.

VỀ NHÂN VĂN: Cần bảo vệ danh dự, sự an toàn và quyền riêng tư của người bị hại; đồng thời bảo đảm việc xác minh, xử lý cán bộ khách quan, đúng pháp luật, không bao che hoặc kết luận khi chưa đủ chứng cứ.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT CHO TÌNH HUỐNG:

• GIẢI PHÁP PHÁP LÝ: Xác minh đầy đủ hành vi, xử lý kỷ luật tương xứng; xem xét trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại nếu đủ căn cứ.
• GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ: Tăng cường kiểm soát quyền truy cập, giám sát dữ liệu và trách nhiệm giải trình của cán bộ sử dụng hệ thống.
• GIẢI PHÁP GIÁO DỤC: Bồi dưỡng đạo đức công vụ, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ý thức bảo mật và trách nhiệm phục vụ nhân dân.
• GIẢI PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI DÂN: Hướng dẫn người bị hại lưu giữ chứng cứ, yêu cầu xử lý thông tin vi phạm và thực hiện quyền yêu cầu bồi thường theo pháp luật.

KẾT LUẬN

Hành vi lợi dụng quyền truy cập dữ liệu dân cư để tra cứu, phát tán thông tin người yêu cũ là biểu hiện của việc lạm dụng quyền hạn, xâm phạm quyền riêng tư và vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Người vi phạm phải chịu trách nhiệm tương xứng, kể cả khả năng bị tước danh hiệu CAND hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ. Giải pháp cốt lõi là xử lý nghiêm minh, kiểm soát chặt quyền lực, giáo dục liêm chính và đặt quyền lợi của người dân lên hàng đầu, qua đó củng cố kỷ luật ngành và niềm tin của nhân dân.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời