Pháp luật về kinh tế
TÌNH HUỐNG 889: TÂM HUYẾT ĐỂ LẠI MỘT BỘ LUẬT LỆ QUẢN TRỊ CHUẨN MỰC?
Th10
TÌNH HUỐNG 889: TÂM HUYẾT ĐỂ LẠI MỘT BỘ LUẬT LỆ QUẢN TRỊ CHUẨN MỰC?
I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Sau hơn 30 năm xây dựng Công ty Cổ phần Thành Công, ông Phạm Đức Minh, nhà sáng lập doanh nghiệp, quyết định biên soạn một bộ quy tắc quản trị nhằm lưu giữ kinh nghiệm điều hành và những nguyên tắc đạo đức đã giúp công ty phát triển. Bộ tài liệu dự kiến bao gồm quy tắc ứng xử, quy trình ra quyết định, quản lý tài chính, giải quyết xung đột lợi ích và trách nhiệm của người lãnh đạo.
Tuy nhiên, một số thành viên ban điều hành cho rằng những quy định này có thể gây cứng nhắc, chồng chéo với điều lệ và quy chế hiện hành. Người kế nhiệm cũng lo ngại rằng nếu bộ tài liệu chỉ phản ánh quan điểm cá nhân của ông Minh, nó sẽ khó thích ứng với những thay đổi của pháp luật và thị trường.
Ông Minh mong muốn bộ quy tắc không chỉ phục vụ doanh nghiệp hiện tại mà còn trở thành di sản văn bản cho thế hệ lãnh đạo sau này. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để biến tâm huyết cá nhân thành một hệ thống quản trị có giá trị pháp lý, khả năng áp dụng và sức sống lâu dài.
II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
- Phân biệt di sản văn bản quản trị với văn bản quy phạm pháp luật
Bộ quy tắc do ông Phạm Đức Minh biên soạn là tài liệu quản trị nội bộ, không phải văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Giá trị áp dụng của tài liệu phụ thuộc vào nội dung, thẩm quyền phê duyệt, hình thức ban hành và sự phù hợp với pháp luật hiện hành.
Theo Luật Doanh nghiệp 2020 ( sửa đổi, bổ sung 2025), doanh nghiệp tổ chức và vận hành trên cơ sở pháp luật, điều lệ và cơ cấu quản trị phù hợp với loại hình doanh nghiệp.
Vì vậy, ông Minh có thể đề xuất các nguyên tắc quản trị, nhưng không thể chỉ bằng một bộ quy tắc cá nhân để thay đổi thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị hoặc người đại diện theo pháp luật. Những nội dung thuộc thẩm quyền của cơ quan quản trị nào phải được thông qua theo đúng trình tự tương ứng.
Bộ quy tắc cũng không thể loại trừ quyền hợp pháp của cổ đông, người lao động hoặc đối tác, cũng không thể tạo ra nghĩa vụ trái pháp luật. Đây là điều kiện đầu tiên để di sản văn bản có giá trị thực chất thay vì chỉ là bản tuyên ngôn về đạo đức lãnh đạo.
- Xây dựng hệ thống văn bản thống nhất, tránh chồng chéo
Một doanh nghiệp thường có nhiều loại văn bản như điều lệ, nghị quyết, quy chế quản trị nội bộ, quy chế tài chính, quy trình nghiệp vụ và nội quy lao động. Nếu bộ quy tắc mới được xây dựng mà không rà soát hệ thống hiện có, doanh nghiệp có thể gặp tình trạng quy định mâu thuẫn, khó xác định văn bản áp dụng hoặc không rõ ai có thẩm quyền quyết định.
Ông Minh nên chỉ đạo phân loại nội dung thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là các nguyên tắc nền tảng như liêm chính, minh bạch, tôn trọng con người và trách nhiệm giải trình. Nhóm thứ hai là quy định quản trị cần được ban hành hoặc sửa đổi theo đúng thẩm quyền. Nhóm thứ ba là hướng dẫn thực hành, tình huống mẫu và bài học kinh nghiệm có thể được cập nhật linh hoạt.
Mỗi văn bản cần xác định rõ phạm vi áp dụng, cơ quan phê duyệt, người chịu trách nhiệm, thời điểm có hiệu lực và mối quan hệ với các văn bản liên quan. Khi phát hiện mâu thuẫn với pháp luật hoặc điều lệ, doanh nghiệp phải sửa đổi nội dung tương ứng, không được lấy lý do “di sản của người sáng lập” để tiếp tục áp dụng quy định không phù hợp.
- Bảo đảm quyền lợi người lao động và tính hợp pháp của nội quy
Nếu bộ quy tắc có các nội dung liên quan đến thời giờ làm việc, trật tự tại nơi làm việc, kỷ luật lao động, bảo vệ tài sản hoặc trách nhiệm vật chất, doanh nghiệp cần phân biệt phần hướng dẫn văn hóa với phần nội quy lao động chịu sự điều chỉnh của pháp luật.
Bộ luật Lao động năm 2019 quy định tại Điều 118 về nội quy lao động, trong đó người sử dụng lao động sử dụng từ 10 người lao động trở lên phải ban hành nội quy bằng văn bản; nội dung không được trái pháp luật và phải thực hiện việc tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi thuộc trường hợp luật định. Nghĩa vụ đăng ký nội quy lao động cũng phải được xem xét theo quy định áp dụng.
Do đó, Thành Công không thể dùng bộ quy tắc quản trị để tự đặt ra hình thức kỷ luật trái pháp luật, cắt giảm quyền lợi của người lao động hoặc bỏ qua trình tự xử lý kỷ luật bắt buộc. Những nội dung liên quan đến quyền và nghĩa vụ lao động phải được rà soát riêng, ban hành và thực hiện theo đúng quy định.
- Bảo vệ giá trị trí tuệ và bảo đảm khả năng kế thừa
Bộ quy tắc quản trị có thể chứa đựng cách diễn đạt, tài liệu đào tạo, sơ đồ quy trình, tình huống thực tiễn và những nội dung sáng tạo do ông Minh hoặc đội ngũ cộng sự xây dựng. Doanh nghiệp cần xác định quyền đối với các tài liệu này theo pháp luật sở hữu trí tuệ và thỏa thuận liên quan.
Việc lưu tên người biên soạn, ghi nhận đóng góp và xác định quyền sử dụng tài liệu giúp tránh tranh chấp khi chuyển giao lãnh đạo hoặc khi công ty muốn phổ biến mô hình cho đối tác. Nếu có ý định chia sẻ ra bên ngoài, doanh nghiệp cần xác định phần nào được công bố, phần nào chứa bí mật kinh doanh và phần nào cần được bảo mật.
Kết luận pháp lý
Ông Minh nên xây dựng bộ quy tắc quản trị thành hệ thống tài liệu nội bộ được rà soát pháp lý và phê duyệt đúng thẩm quyền tại Công ty Cổ phần Thành Công. Các nội dung liên quan đến tổ chức quản lý, tài chính và quyền của người lao động phải phù hợp với pháp luật, điều lệ và quy chế chuyên ngành tương ứng. Di sản văn bản chỉ có giá trị bền vững khi vừa phản ánh tâm huyết của người sáng lập, vừa có căn cứ áp dụng rõ ràng và không vượt quá giới hạn pháp luật.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
- Chuyển kinh nghiệm cá nhân thành tri thức của tổ chức
Trong nhiều doanh nghiệp, kinh nghiệm quan trọng thường nằm trong trí nhớ của người sáng lập. Khi người đó nghỉ hưu hoặc không còn trực tiếp điều hành, đội ngũ có thể mất đi những hiểu biết về cách giải quyết khủng hoảng, xử lý xung đột và duy trì quan hệ với khách hàng.
Bộ quy tắc của ông Minh cần chuyển những kinh nghiệm ấy thành tình huống thực tế, hướng dẫn và bài học có thể truyền đạt. Thay vì chỉ viết “phải trung thực”, tài liệu nên nêu cách xử lý khi phát hiện sai lệch báo cáo, xung đột lợi ích hoặc nguy cơ che giấu thông tin.
- Tránh biến di sản thành sự áp đặt
Một bộ quy tắc quá cứng nhắc có thể khiến nhân viên chỉ tuân thủ hình thức, còn người kế nhiệm cảm thấy bị ràng buộc bởi tư duy của thế hệ trước. Ngược lại, nếu không có chuẩn mực chung, mỗi người quản lý có thể tự diễn giải văn hóa doanh nghiệp theo cách riêng.
Giải pháp là phân biệt giá trị cốt lõi cần gìn giữ với quy trình có thể thay đổi. Liêm chính, công bằng và trách nhiệm có thể là những nguyên tắc lâu dài; phương thức báo cáo, công nghệ quản lý và quy trình phối hợp cần được cập nhật theo thực tiễn.
- Giáo dục bằng thực hành và nêu gương
Bộ quy tắc chỉ sống trong tổ chức khi lãnh đạo thực hiện trước, nhân viên hiểu cách áp dụng và các vi phạm được xử lý nhất quán. Công ty nên tổ chức đào tạo định kỳ, thảo luận tình huống, tiếp nhận phản hồi và ghi nhận những hành vi thể hiện đúng giá trị đã cam kết.
Người kế nhiệm cũng cần được tham gia quá trình xây dựng và sửa đổi tài liệu. Khi họ hiểu lý do hình thành từng nguyên tắc, họ sẽ có khả năng duy trì tinh thần cốt lõi mà không phải sao chép máy móc cách làm của ông Minh.
IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Để bộ quy tắc quản trị của Công ty Thành Công trở thành di sản văn bản có giá trị lâu dài, cần triển khai năm nhóm giải pháp:
Thứ nhất, xác lập mục tiêu và phạm vi. Xác định bộ quy tắc nhằm lưu giữ giá trị cốt lõi, chuẩn hóa hành vi quản trị và hỗ trợ chuyển giao thế hệ; tránh biến tài liệu thành tập hợp khẩu hiệu hoặc bản sao của mọi quy chế đang có.
Thứ hai, rà soát pháp lý toàn diện. Đối chiếu dự thảo với Luật Doanh nghiệp, pháp luật lao động, sở hữu trí tuệ và các quy định liên quan. Phân định rõ nội dung nào cần cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, nội dung nào phải tham khảo ý kiến và nội dung nào chỉ mang tính hướng dẫn.
Thứ ba, xây dựng cấu trúc văn bản thống nhất. Quy định rõ nguyên tắc cốt lõi, quy trình thực hiện, trách nhiệm của từng bộ phận và cơ chế giải trình. Mỗi tài liệu phải có phiên bản, ngày hiệu lực, người phụ trách và lịch rà soát.
Thứ tư, thiết lập cơ chế kế thừa và cập nhật. Thành lập nhóm phụ trách quản trị văn bản, định kỳ rà soát khi pháp luật thay đổi hoặc phát sinh vấn đề mới. Người kế nhiệm cần được hướng dẫn sử dụng bộ tài liệu và có thẩm quyền đề xuất sửa đổi theo đúng quy trình.
Thứ năm, lưu trữ và lan tỏa có chọn lọc. Lưu giữ bản chính, lịch sử sửa đổi và những tình huống minh họa. Các nội dung phù hợp có thể được sử dụng trong đào tạo hoặc chia sẻ với cộng đồng doanh nghiệp, nhưng phải bảo vệ thông tin mật, dữ liệu cá nhân và quyền sở hữu trí tuệ.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/
hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.