TÌNH HUỐNG SỐ 893: BÃI TẬP KẾT RÁC TẠM THỜI CỦA CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ KHÔNG PHỦ BẠT ĐỂ NƯỚC RÁC RỈ RÃ CHẢY TRÀN VÀO CỔNG TRƯỜNG THCS?

TÌNH HUỐNG SỐ 893: BÃI TẬP KẾT RÁC TẠM THỜI CỦA CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ KHÔNG PHỦ BẠT ĐỂ NƯỚC RÁC RỈ RÃ CHẢY TRÀN VÀO CỔNG TRƯỜNG THCS?

Rác thải sinh hoạt là vấn đề không thể tránh khỏi của đô thị, nhưng khi bãi tập kết rác đặt sát trường học mà không che chắn, thu gom nước rỉ rác, người chịu thiệt đầu tiên thường là học sinh. Mùi hôi, ruồi muỗi và nước rác chảy ngay trước cổng trường đe dọa trực tiếp sức khỏe của hàng trăm em nhỏ mỗi ngày.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Công ty Môi trường đô thị D được giao thu gom rác sinh hoạt trên địa bàn xã X, tỉnh Y. Do chưa bố trí được trạm trung chuyển, công ty tạm thời tập kết rác ngay trên một khoảnh đất trống cách cổng Trường THCS C chỉ vài chục mét, rác đổ thành đống lộ thiên, không phủ bạt, không có hệ thống thu gom nước rỉ rác.

Từ đầu mùa mưa năm 2026, nước rác đen sệt rỉ ra, chảy tràn ra đường, đọng thành vũng trước cổng trường. Học sinh phải lội qua mỗi buổi sáng; ruồi nhặng bay vào lớp, mùi hôi khiến nhiều em buồn nôn, đau đầu, đau bụng. Ông Nguyễn Văn A, Hiệu trưởng nhà trường, nhiều lần gửi văn bản đề nghị xử lý nhưng chỉ nhận lời hứa “sẽ khắc phục”. Công ty D cho rằng đây là bãi tạm, việc phủ bạt, xây hệ thống thu gom “tốn kém, không có trong hợp đồng”. Phụ huynh bức xúc, nhà trường chưa biết làm thế nào cho đúng.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, lập luận “bãi tạm nên không cần che chắn, xử lý nước rỉ rác” của Công ty D là hoàn toàn không đúng. Căn cứ theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Luật Giáo dục hiện hành (Luật Giáo dục 2019, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 123/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026), quyền lợi của nhà trường và học sinh được bảo vệ thông qua các căn cứ sau:

1. Nghĩa vụ quản lý chất thải và hành vi bị nghiêm cấm:

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm đổ, thải chất thải không đúng quy trình kỹ thuật, xả nước thải chưa xử lý đạt quy chuẩn và các hành vi gây ô nhiễm môi trường. Chủ thể tập kết chất thải rắn sinh hoạt phải che chắn, thu gom và xử lý nước rỉ rác trước khi xả thải; tính chất “tạm thời” của bãi tập kết không miễn trừ nghĩa vụ này.

2. Trách nhiệm bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh:

Luật Giáo dục xác định nhà trường phải bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cho người học; Nhà nước và chính quyền địa phương có trách nhiệm phối hợp giữ gìn môi trường quanh cơ sở giáo dục. Hiệu trưởng vì vậy không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm kiến nghị xử lý khi môi trường quanh trường đe dọa sức khỏe học sinh.

3. Xử phạt vi phạm hành chính và buộc khắc phục hậu quả:

Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP (hiện còn hiệu lực), Công ty D có thể bị phạt tiền, bị buộc khắc phục ô nhiễm như thu dọn, vệ sinh, khử trùng khu vực và có thể bị đình chỉ hoạt động đối với phần vi phạm nếu tiếp tục gây ô nhiễm.

4. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại:

Điều 130 Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định thiệt hại do ô nhiễm gồm cả suy giảm chức năng môi trường lẫn thiệt hại về sức khỏe, tài sản, lợi ích hợp pháp. Điều 133 quy định nghĩa vụ chứng minh quan hệ nhân quả thuộc về bên gây ô nhiễm. Điều 602 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định:

“Chủ thể gây ô nhiễm môi trường mà gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi: để nước rỉ rác chảy tràn ra ngoài, ngay cổng trường, là biểu hiện rõ của việc không thực hiện biện pháp bảo vệ môi trường theo quy trình kỹ thuật.
• Về thiệt hại: chi phí khám chữa bệnh của học sinh, chi phí vệ sinh, khử trùng của nhà trường có thể yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại thực tế. Điều 131 còn quy định UBND các cấp phải kịp thời xử lý khi phát hiện môi trường có dấu hiệu ô nhiễm và hỗ trợ xác định thiệt hại.

Kết luận pháp lý: Nhà trường và phụ huynh có quyền kiến nghị cơ quan quản lý môi trường kiểm tra, buộc Công ty D che chắn, thu gom nước rỉ rác hoặc di dời bãi tập kết; yêu cầu xử phạt và bồi thường. Theo Điều 163 Luật Bảo vệ môi trường 2020, mọi tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Môi trường học đường tác động sâu sắc đến tâm lý trẻ. Cổng trường ngập nước rác khiến học sinh khó chịu, mất tập trung, ngại đến lớp, còn phụ huynh luôn lo lắng cho sức khỏe con. Đáng lo hơn, nếu trẻ thấy ô nhiễm diễn ra mà không ai chịu trách nhiệm, các em sẽ học được rằng quyền lợi cộng đồng là chuyện của người khác. Nhà trường nên giải quyết ôn hòa, văn minh, không để học sinh bị lôi vào xung đột.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Bài học quản trị cho Công ty D là không được coi “bãi tạm” là vùng trống pháp lý: chi phí phủ bạt, làm rãnh thu nước rỉ rác nhỏ hơn nhiều so với tiền phạt, bồi thường và tổn hại uy tín. Với nhà trường, bài học là ghi nhận, báo cáo sự việc bằng văn bản ngay từ đầu để có căn cứ khi cần.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

1. Bước 1 – Lập hồ sơ chứng cứ và báo cáo đúng địa chỉ: Ông A chủ trì chụp ảnh, ghi hình hiện trạng có ngày giờ, lập biên bản có xác nhận của chính quyền thôn, xã; thống kê học sinh có triệu chứng kèm giấy khám. Nhà trường gửi văn bản đến UBND xã X, cơ quan quản lý giáo dục và cơ quan quản lý môi trường cấp tỉnh, đề nghị lấy mẫu quan trắc nước rỉ rác và xử lý khẩn cấp.
2. Bước 2 – Đối thoại và yêu cầu khắc phục nhân văn: Nhà trường đề nghị UBND xã X chủ trì làm việc với Công ty D và đại diện phụ huynh. Trước mắt, công ty phủ bạt, đắp bờ chắn, làm rãnh thu nước rỉ rác, khử trùng khu vực cổng trường; lâu dài, di dời bãi tập kết ra xa trường học, kèm cam kết bằng văn bản có thời hạn.
3. Bước 3 – Tố cáo và khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu Công ty D tiếp tục chây ì, nhà trường và phụ huynh tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền để xử phạt, buộc khắc phục, đồng thời khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án nhân dân khu vực, có luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý hỗ trợ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.