Tình huống 777: GIAN LẬN NHÃN CHỨNG NHẬN “NƯỚC MẮM TRUYỀN THỐNG SẠCH CHUẨN VIETGAP”: ĐÁNH ĐỔI UY TÍN ĐẶC SẢN LẤY LỢI NHUẬN

GIAN LẬN NHÃN CHỨNG NHẬN “NƯỚC MẮM TRUYỀN THỐNG SẠCH CHUẨN VIETGAP”: ĐÁNH ĐỔI UY TÍN ĐẶC SẢN LẤY LỢI NHUẬN

HƯỚNG DẪN THỰC THI PHÁP LUẬT TẠI CƠ SỞ – CHUYÊN ĐỀ THỦY SẢN

1. Khi tem chứng nhận giả trở thành công cụ trục lợi

Nước mắm truyền thống là sản phẩm gắn liền với nghề chế biến thủy sản và giá trị văn hóa của nhiều địa phương ven biển. Tuy nhiên, vì mục tiêu tăng lợi nhuận, một doanh nghiệp giả định đã tự ý in tem mang nội dung “Nước mắm truyền thống sạch chuẩn VietGAP” lên bao bì sản phẩm dù chưa có căn cứ chứng minh sản phẩm được chứng nhận theo tiêu chuẩn tương ứng. Nhờ tạo dựng hình ảnh sản phẩm sạch, an toàn và có quy trình sản xuất được kiểm soát, doanh nghiệp nâng giá bán lên 50% so với sản phẩm thông thường.

Hành vi này không chỉ làm người tiêu dùng hiểu sai về chất lượng hàng hóa mà còn gây bất lợi cho các cơ sở sản xuất nước mắm chân chính, làm suy giảm niềm tin thị trường và ảnh hưởng đến uy tín đặc sản địa phương.

Vấn đề đặt ra là: doanh nghiệp có thể bị xử lý như thế nào khi sử dụng dấu hiệu chứng nhận không có căn cứ để thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa?

2. Hành vi vi phạm dưới góc độ pháp luật

Theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, việc cung cấp thông tin sai sự thật về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa và giả mạo hoặc sử dụng trái phép dấu hiệu chất lượng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Người sản xuất, kinh doanh có nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực và chịu trách nhiệm về sản phẩm đưa ra thị trường.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 nghiêm cấm hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn thông qua thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về sản phẩm, hàng hóa và giấy tờ chứng nhận có liên quan.

Nếu doanh nghiệp cố ý gắn tem để khiến khách hàng tin rằng sản phẩm đã được chứng nhận, trong khi thực tế không có chứng nhận hợp lệ, cơ quan chức năng có căn cứ xem xét hành vi cung cấp thông tin gây nhầm lẫn, gian dối về chất lượng hoặc giả mạo dấu hiệu chứng nhận tùy theo tài liệu và kết quả xác minh.

Cần phân biệt rằng VietGAP là hệ thống thực hành sản xuất nông nghiệp tốt, không phải một danh xưng mà doanh nghiệp được tự ý sử dụng như chứng nhận chất lượng cho mọi loại thực phẩm. Việc ghi nhãn phải phù hợp với phạm vi tiêu chuẩn, đối tượng sản phẩm và chứng nhận thực tế được cấp. Chỉ riêng việc sử dụng cụm từ “sạch” chưa đủ để kết luận vi phạm; vấn đề cốt lõi là tính trung thực, căn cứ chứng nhận và khả năng gây nhầm lẫn cho người mua.

3. Trách nhiệm pháp lý và mức xử lý

Tùy tính chất, quy mô, lỗi và hậu quả, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với các biện pháp xử lý sau:

• Xử phạt hành chính: Cơ quan có thẩm quyền xác định hành vi cụ thể, áp dụng mức phạt theo văn bản xử phạt tương ứng; có thể kèm biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
• Buộc khắc phục thông tin sai lệch: Gỡ bỏ tem hoặc nội dung gây nhầm lẫn, sửa nhãn và thực hiện các biện pháp cần thiết để ngăn hàng hóa tiếp tục được tiêu thụ dưới thông tin không đúng.
• Thu hồi hoặc xử lý hàng hóa: Được xem xét khi có căn cứ và thuộc trường hợp pháp luật quy định; không phải mọi vi phạm về nhãn đều tự động dẫn đến tiêu hủy toàn bộ sản phẩm.
• Bồi thường thiệt hại: Nếu hành vi gây thiệt hại cho người tiêu dùng hoặc chủ thể khác, trách nhiệm bồi thường được xác định theo căn cứ pháp luật, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả.
• Trách nhiệm hình sự: Có thể được xem xét nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự; không thể chỉ dựa vào việc tăng giá 50% để kết luận doanh nghiệp phạm tội.

Mức phạt cao nhất không thể xác định chỉ từ tình huống khái quát. Cơ quan chức năng phải làm rõ loại tem bị giả mạo, bản chất thông tin sai lệch, số lượng hàng hóa, giá trị hàng vi phạm, khoản thu lợi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

4. Quy trình kiểm tra và xử lý của lực lượng quản lý thị trường

Bước 1 – Tiếp nhận thông tin: Ghi nhận phản ánh của người tiêu dùng, cơ sở sản xuất nước mắm hoặc đơn vị phân phối về tem chứng nhận có dấu hiệu giả mạo.

Bước 2 – Kiểm tra và thu thập chứng cứ: Kiểm tra nhãn, bao bì, hóa đơn, hồ sơ công bố hoặc tự công bố có liên quan, tài liệu chứng nhận và thông tin từ tổ chức cấp chứng nhận. Việc lấy mẫu, niêm phong và lập biên bản phải tuân thủ trình tự pháp luật.

Bước 3 – Xác minh hành vi: Làm rõ chủ thể thiết kế, in ấn, dán tem; nguồn gốc sản phẩm; phạm vi chứng nhận thực tế; số lượng hàng đã sản xuất, phân phối; giá bán và khoản thu lợi liên quan.

Bước 4 – Xử lý theo thẩm quyền: Cơ quan quản lý thị trường hoặc cơ quan chuyên ngành có thẩm quyền lập hồ sơ, ban hành quyết định xử phạt hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền khác nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm ngoài phạm vi xử lý của mình.

Bước 5 – Khắc phục và bảo vệ người tiêu dùng: Yêu cầu thực hiện biện pháp khắc phục theo quyết định hợp pháp; phối hợp với nhà phân phối thông báo thông tin chính xác, xử lý khiếu nại và xem xét hoàn tiền, đổi trả hoặc bồi thường khi đủ điều kiện.

5. Giải pháp bảo vệ thương hiệu nước mắm truyền thống

Các cơ sở sản xuất cần chủ động bảo vệ nhãn hiệu, hồ sơ nguồn gốc và thông tin chứng nhận; sử dụng tem truy xuất phù hợp, lưu giữ hồ sơ sản xuất và kiểm soát việc sử dụng logo, dấu chứng nhận. Nhà phân phối cần xác minh giấy tờ trước khi quảng bá sản phẩm bằng các tuyên bố về tiêu chuẩn chất lượng.

Người tiêu dùng nên kiểm tra thông tin nhà sản xuất, thành phần, nguồn gốc và căn cứ chứng nhận; thận trọng trước những sản phẩm quảng cáo bằng các cụm từ như “chuẩn sạch”, “đạt tiêu chuẩn quốc gia” hoặc “được chứng nhận” nhưng không có thông tin kiểm chứng rõ ràng.

Kết luận

Lợi nhuận có thể tăng trong ngắn hạn nhờ một chiếc tem gây nhầm lẫn, nhưng cái giá phải trả có thể là uy tín doanh nghiệp, niềm tin người tiêu dùng và sự công bằng trên thị trường. Bảo vệ nước mắm truyền thống không chỉ là bảo vệ một mặt hàng mà còn là gìn giữ giá trị nghề cá, văn hóa địa phương và quyền được thông tin trung thực của người tiêu dùng.

Thông điệp pháp luật: Chứng nhận phải có căn cứ, nhãn hàng hóa phải trung thực và lợi nhuận không thể được tạo ra bằng việc đánh lừa người mua.

Bài viết sử dụng tình huống giả định nhằm mục đích tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Mức xử lý cụ thể phụ thuộc vào kết quả xác minh và văn bản pháp luật áp dụng tại thời điểm xử lý.