Pháp luật về kinh tế
TÌNH HUỐNG 853: QUỸ HỌC BỔNG MANG TÊN CÔNG TY BỊ NGƯỜI KẾ NHIỆM CẮT BỎ – KHI DI SẢN NHÂN VĂN ĐỨNG TRƯỚC THỬ THÁCH
Th10
TÌNH HUỐNG 853: QUỸ HỌC BỔNG MANG TÊN CÔNG TY BỊ NGƯỜI KẾ NHIỆM CẮT BỎ – KHI DI SẢN NHÂN VĂN ĐỨNG TRƯỚC THỬ THÁCH
I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Sau hơn 30 năm xây dựng Công ty An Phúc, ông Nguyễn Đức Thành – người sáng lập và cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị – quyết định thành lập chương trình “Học bổng An Phúc”, dành cho học sinh nghèo vượt khó tại địa phương. Trong nhiều năm, công ty trích một phần lợi nhuận hằng năm để trao học bổng, hỗ trợ học phí và khuyến khích học sinh theo đuổi giáo dục.
Với ông Thành, học bổng không chỉ là hoạt động từ thiện mà còn là di sản tinh thần, thể hiện triết lý kinh doanh gắn với trách nhiệm cộng đồng. Trước khi nghỉ hưu, ông đề nghị đưa cam kết duy trì học bổng vào Điều lệ công ty, đồng thời xây dựng cơ chế quản lý riêng để chương trình tiếp tục qua các thế hệ lãnh đạo.
Tuy nhiên, sau khi tiếp quản công ty, người kế nhiệm cho rằng doanh nghiệp cần tập trung nguồn lực cho đầu tư và tăng trưởng. Chương trình học bổng bị cắt giảm rồi đình chỉ, trong khi nhiều học sinh và gia đình đã kỳ vọng vào sự hỗ trợ lâu dài.
Ông Thành phản đối, cho rằng người kế nhiệm đang phá bỏ tâm huyết của người sáng lập. Người kế nhiệm lại lập luận rằng mình có quyền điều chỉnh hoạt động và ngân sách theo tình hình kinh doanh.
Vấn đề đặt ra là: Người sáng lập có thể bảo vệ di sản xã hội của mình bằng cách nào? Điều lệ công ty có thể tạo ra cam kết lâu dài đến đâu, và khi nào cần thành lập một quỹ xã hội độc lập để bảo đảm tính bền vững?
II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
- Phân biệt chương trình CSR với quỹ xã hội độc lập
Trước hết, cần xác định “Học bổng An Phúc” là chương trình do công ty trực tiếp tổ chức hay một quỹ xã hội đã được thành lập hợp pháp.
Nếu chỉ là chương trình CSR nội bộ, nguồn kinh phí vẫn thuộc cơ chế quản lý tài chính của doanh nghiệp. Việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt chương trình phải được xem xét theo pháp luật doanh nghiệp, Điều lệ, nghị quyết của cơ quan quản lý có thẩm quyền và những cam kết hợp pháp đã xác lập.
Ngược lại, nếu một quỹ xã hội độc lập đã được thành lập, được cấp phép và có Điều lệ được công nhận, quỹ có cơ cấu quản lý, tài sản và mục tiêu hoạt động riêng theo pháp luật. Khi đó, người kế nhiệm tại An Phúc không thể mặc nhiên coi tài sản của quỹ là ngân sách thông thường của công ty để tùy ý sử dụng hoặc chấm dứt hoạt động.
Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định khung pháp lý hiện hành về tổ chức, hoạt động và quản lý nhà nước đối với quỹ xã hội, quỹ từ thiện; trong đó, quỹ xã hội hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, có thể phục vụ mục đích phát triển giáo dục và cộng đồng.
- Điều lệ công ty là công cụ bảo vệ cam kết xã hội
Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung, đặt nền tảng cho việc tổ chức và quản trị doanh nghiệp thông qua Điều lệ và cơ chế ra quyết định của các cơ quan có thẩm quyền.
Ông Thành có thể đề xuất đưa mục tiêu duy trì học bổng vào Điều lệ, quy chế quản trị hoặc nghị quyết phù hợp, xác định nguyên tắc phân bổ ngân sách, cơ chế giám sát và điều kiện thay đổi chương trình. Tuy nhiên, một tuyên bố đơn phương của người sáng lập không đương nhiên ràng buộc mọi người kế nhiệm trong mọi hoàn cảnh.
Hiệu lực của cam kết phụ thuộc vào việc nội dung đó có được thông qua đúng thẩm quyền, đúng thủ tục hay không, có phù hợp pháp luật và có tạo ra nghĩa vụ cụ thể với bên thụ hưởng hay không. Điều lệ cũng không thể loại bỏ thẩm quyền hợp pháp của cơ quan quản trị hoặc buộc doanh nghiệp thực hiện cam kết trái pháp luật, bất kể tình hình tài chính.
Nếu công ty đã ký thỏa thuận trao học bổng, công bố điều kiện cấp học bổng hoặc xác lập nghĩa vụ cụ thể với người thụ hưởng, việc đình chỉ cần được đánh giá riêng theo nội dung cam kết và quy định pháp luật liên quan.
- Quản trị di sản bằng cơ chế phù hợp
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền định đoạt tài sản của mình theo quy định pháp luật, bao gồm việc tặng cho tài sản và lập di chúc. Tuy nhiên, mong muốn duy trì một mục tiêu xã hội lâu dài cần được chuyển thành cấu trúc pháp lý phù hợp, thay vì chỉ dựa vào ý chí cá nhân.
Ông Thành có thể cân nhắc đóng góp tài sản để thành lập quỹ xã hội, xây dựng Điều lệ quỹ, xác định mục tiêu giáo dục, cơ chế quản lý, điều kiện sử dụng tài sản và nghĩa vụ công khai, minh bạch. Việc thành lập và vận hành phải tuân thủ Nghị định 03/2026/NĐ-CP cùng các quy định liên quan.
Kết luận pháp lý
Ông Thành cần kiểm tra hồ sơ chương trình học bổng, Điều lệ Công ty An Phúc, nghị quyết liên quan và các cam kết với học sinh. Nếu mục tiêu là bảo vệ học bổng qua nhiều thế hệ, phương án thành lập quỹ xã hội độc lập có cơ chế quản trị rõ ràng có thể bền vững hơn việc chỉ dựa vào một khoản ngân sách CSR hằng năm.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
Xung đột giữa ông Thành và người kế nhiệm phản ánh sự khác biệt trong cách nhìn về thành công doanh nghiệp. Người sáng lập coi trách nhiệm cộng đồng là một phần bản sắc công ty; người kế nhiệm có thể ưu tiên hiệu quả tài chính và khả năng cạnh tranh.
Không nên mặc nhiên coi người kế nhiệm là thiếu trách nhiệm, cũng không nên xem di sản của người sáng lập chỉ là một hoạt động có thể cắt bỏ tùy ý. Điều quan trọng là tìm được cơ chế cân bằng giữa khả năng tồn tại của doanh nghiệp và lợi ích xã hội đã được vun đắp.
Thứ nhất, chuyển giá trị thành quy tắc quản trị. Thay vì chỉ yêu cầu người kế nhiệm “giữ gìn tâm huyết”, công ty cần có mục tiêu, tiêu chí cấp học bổng, quy trình phê duyệt và cơ chế đánh giá hiệu quả cụ thể.
Thứ hai, bảo đảm tính liên tục nhưng không cứng nhắc. Có thể xác định mức đóng góp mục tiêu theo khả năng tài chính, đồng thời quy định cơ chế điều chỉnh khi doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng. Điều này giúp cam kết xã hội không trở thành gánh nặng thiếu thực tế.
Thứ ba, duy trì đối thoại giữa các thế hệ lãnh đạo. Người sáng lập cần chia sẻ ý nghĩa của chương trình và kinh nghiệm quản trị; người kế nhiệm cần công khai lý do điều chỉnh, xem xét phương án giảm chi phí thay vì chấm dứt hoàn toàn.
Một di sản có giá trị không chỉ được đo bằng tên tuổi người sáng lập, mà còn bằng khả năng tiếp tục tạo ra lợi ích cho cộng đồng sau khi người ấy rời vị trí lãnh đạo.
IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Đối với Công ty An Phúc, có thể triển khai năm giải pháp:
Bước 1: Kiểm tra nền tảng pháp lý. Rà soát Điều lệ, nghị quyết, ngân sách CSR, hồ sơ trao học bổng và các thỏa thuận đã xác lập với người thụ hưởng.
Bước 2: Xác định mô hình phù hợp. Nếu học bổng vẫn là hoạt động CSR nội bộ, công ty cần quy định rõ cơ chế phê duyệt và giám sát. Nếu muốn duy trì mục tiêu lâu dài, có thể nghiên cứu thành lập quỹ xã hội độc lập theo quy định pháp luật.
Bước 3: Xây dựng Điều lệ và cơ chế quản trị. Xác định mục đích hoạt động, đối tượng thụ hưởng, nguyên tắc quản lý tài sản, tiêu chuẩn cấp học bổng, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm báo cáo.
Bước 4: Thiết kế nguồn tài chính bền vững. Kết hợp khoản đóng góp ban đầu, nguồn tài trợ tự nguyện và phần đóng góp định kỳ phù hợp khả năng tài chính. Không nên cam kết mức chi cố định thiếu căn cứ hoặc làm ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Bước 5: Công khai và đánh giá hiệu quả. Công bố tiêu chí xét chọn, kết quả trao học bổng và báo cáo sử dụng nguồn lực phù hợp với mô hình pháp lý. Việc minh bạch giúp tạo niềm tin cho người thụ hưởng, nhà tài trợ và các thế hệ quản lý tiếp theo.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/
hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.