TÌNH HUỐNG SỐ 830: NGƯỜI DÂN TỰ Ý XÂY DỰNG LỀU QUÁN KINH DOANH TRONG KHU VỰC LÕI DI SẢN VĂN HÓA BẢO TỒN THIÊN NHIÊN QUỐC GIA: XỬ LÝ VÀ GIÁO DỤC NHƯ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 830: NGƯỜI DÂN TỰ Ý XÂY DỰNG LỀU QUÁN KINH DOANH TRONG KHU VỰC LÕI DI SẢN VĂN HÓA BẢO TỒN THIÊN NHIÊN QUỐC GIA: XỬ LÝ VÀ GIÁO DỤC NHƯ THẾ NÀO?

Sự xung đột giữa nhu cầu mưu sinh ngắn hạn của cá nhân và mục tiêu bảo vệ các giá trị di sản, cảnh quan thiên nhiên quốc gia là bài toán quản trị vô cùng phức tạp tại nhiều địa phương. Việc tự ý lấn chiếm đất đai, xẻ thịt hạ tầng công cộng để dựng lều quán kinh doanh không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật mà còn phá vỡ mỹ quan và ảnh hưởng tiêu cực đến tính nguyên vẹn của di sản.

Hãy cùng ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống điển hình dưới đây để tìm kiếm góc nhìn toàn diện từ Pháp lý, Tâm lý đến Quản trị giáo dục.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A sinh sống tại giáp ranh khu vực vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên và di sản văn hóa quốc gia thuộc xã B, tỉnh C. Tận dụng lượng du khách đổ về tham quan ngày một đông, từ đầu năm 2025, ông A đã tự ý mang vật liệu, cọc tre, bạt nhựa và tôn lợp ra dựng một dãy lều quán tạm trên phần đất thuộc hành lang bảo vệ di sản và hành lang an toàn giao thông đường bộ dẫn vào khu di sản. Dãy lều quán này được sử dụng làm nơi trông giữ xe, bán nước giải khát và quà lưu niệm.

Dù đã nhiều lần được Tổ công tác liên ngành của xã B và Thanh tra giao thông nhắc nhở, lập biên bản yêu cầu tự tháo dỡ, gia đình ông A vẫn cố tình trì hoãn với lý do: “Đất trống của nhà nước bỏ hoang, người dân tận dụng làm ăn sinh sống chứ không phá hoại di sản”.

Đến tháng 10 năm 2026, hành vi lấn chiếm này phát sinh thêm vi phạm khi cơ sở của ông A xả rác thải sinh hoạt trực tiếp ra suối tự nhiên trong khu bảo tồn, gây mất vệ sinh môi trường nghiêm trọng và cản trở giao thông vào mùa cao điểm du lịch. Chính quyền địa phương chuẩn bị ra quyết định cưỡng chế tháo dỡ và xử phạt hành chính, dẫn đến việc gia đình ông A phản ứng gay gắt, dọa tụ tập đông người để khiếu kiện.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận của ông A cho rằng việc sử dụng “đất trống nhà nước bỏ hoang” để kinh doanh là không vi phạm là hoàn toàn sai lầm. Pháp luật Việt Nam đã quy định rất rõ ràng về cơ chế quản lý đất di sản, bảo vệ cảnh quan và hành lang an toàn giao thông.

Hàng rào pháp lý về quản lý đất đai và bảo vệ di sản văn hóa

Đất thuộc khu vực bảo tồn thiên nhiên và di sản văn hóa là loại đất đặc thù, chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt của Luật Đất đai và Luật Di sản văn hóa.

Khoản 1 Điều 32 Luật Di sản văn hóa 2001 (sửa đổi, bổ sung 2009):

“Các khu vực bảo vệ di tích được quy định như sau:

Khu vực bảo vệ I là vùng có các yếu tố gốc cấu thành di tích, phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt mặt bằng và không gian. Trường hợp đặc biệt có yêu cầu xây dựng công trình trực tiếp phục vụ việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích thì phải được sự đồng ý bằng văn bản của người có thẩm quyền…”

Khoản 3 Điều 218 Luật Đất đai 2024:

“Việc sử dụng đất danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử – văn hóa phải bảo đảm không làm ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường và các yếu tố gốc cấu thành di tích lịch sử – văn hóa.”

Hành vi tự ý dựng lều quán của ông A tại khu vực vùng lõi (Khu vực bảo vệ I) đã vi phạm quy định về bảo vệ nguyên trạng di sản văn hóa, đồng thời cấu thành hành vi lấn chiếm đất công, sử dụng đất sai mục đích theo quy định của Luật Đất đai hiện hành.

Chế tài xử phạt của Thanh tra giao thông và Thanh tra văn hóa

Bên cạnh vi phạm về đất đai và di sản, việc dựng lều quán trong hành lang an toàn giao thông đường bộ dẫn vào di sản còn xâm phạm hạ tầng giao thông công cộng.

Thanh tra giao thông có đầy đủ thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp xử phạt và buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đối với hành vi chiếm dụng hành lang an toàn đường bộ để dựng lều quán, gian hàng kinh doanh trái phép theo Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Tâm lý tư lợi và thói quen chiếm dụng hạ tầng chung

Tình huống của ông A phản ánh tư duy phổ biến ở một bộ phận người dân: Tư duy chiếm dụng không gian công cộng. Khi thấy một phần đất công hoặc hạ tầng chung chưa được rào chắn hay quản lý chặt chẽ, tâm lý tư lợi thúc đẩy họ biến “của chung” thành “nguồn lợi riêng”.

Ban đầu, hành vi này có thể chỉ dừng lại ở sự bộc phát kinh doanh nhỏ lẻ, nhưng khi phát sinh lợi ích kinh tế ổn định, thói quen này ăn sâu và biến thành tâm lý “nghiễm nhiên có quyền”, sẵn sàng chống đối lực lượng chức năng khi bị thu hồi.

Giáo dục ý thức bảo vệ cảnh quan nông thôn và môi trường sinh thái

Chính quyền địa phương cần nhìn nhận công tác tuyên truyền giáo dục trong thời gian qua còn mang tính mệnh lệnh hành chính, chưa giúp người dân thấu hiểu sâu sắc giá trị bền vững của di sản.

Giáo dục cộng đồng phải giúp người dân nhận thức rằng: Cảnh quan nông thôn xanh – sạch – đẹp và sự nguyên vẹn của di sản chính là “cần câu cơm” lâu dài cho toàn thể cộng đồng địa phương thông qua du lịch bền vững, chứ không phải là nơi để khai thác kiệt quệ bằng các lều quán tạm bợ, ô nhiễm.

Quản trị rủi ro tài sản cá nhân và sinh kế cộng đồng

Dưới góc độ quản trị, việc ông A tự ý đầu tư vốn nghèo nàn vào việc dựng lều quán trái phép trên đất công là một chiến lược đầu tư rủi ro cao. Tài sản tạo lập trên đất lấn chiếm có thể bị thu hồi, cưỡng chế tháo dỡ bất cứ lúc nào mà không được bồi thường, dẫn đến nguy cơ “trắng tay” và đối mặt với án phạt nặng.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết dứt điểm vụ việc, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa giải quyết thấu đáo bài toán sinh kế cho người dân, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp 3 bước như sau:

Bước 1: Vận động, thuyết phục kết hợp cảnh báo pháp lý trực tiếp

Chính quyền xã B cần thành lập Tổ vận động gồm đại diện Mặt trận Tổ quốc, Thanh tra giao thông, Ban quản lý di sản và những người có uy tín trong dòng họ của ông A.

 Nội dung làm việc: Phân tích rõ các căn cứ pháp lý của Luật Đất đai và Luật Di sản văn hóa; chỉ rõ những rủi ro pháp lý và thiệt hại tài chính nếu bị cưỡng chế hành chính.

 Thời hạn: Ấn định thời gian cụ thể (ví dụ: 5–7 ngày) để gia đình tự nguyện di dời tài sản, tháo dỡ lều quán để hưởng mức giảm nhẹ trong xử lý vi phạm.

Bước 2: Chuyển đổi sinh kế bền vững và sắp xếp điểm kinh doanh hợp pháp

Chính quyền không chỉ “cấm” mà cần mở ra “lối thoát” cho sinh kế của người dân:

 Ban quản lý di sản phối hợp với UBND xã quy hoạch khu vực dịch vụ tập trung nằm ngoài vùng bảo vệ nghiêm ngặt của di sản.

 Ưu tiên cho các hộ dân địa phương như gia đình ông A đăng ký thuê gian hàng đạt chuẩn, đảm bảo vệ sinh môi trường và mỹ quan du lịch để tiếp tục kinh doanh dịch vụ.

Bước 3: Cưỡng chế kiên quyết và quản lý hạ tầng công cộng sau giải tỏa

Nếu gia đình ông A cố tình không chấp hành sau khi đã được hỗ trợ phương án chuyển đổi:

 Lực lượng Thanh tra giao thông phối hợp cùng công an và chính quyền địa phương tiến hành cưỡng chế tháo dỡ theo đúng trình tự thủ tục pháp luật quy định.

 Tuyên truyền công khai kết quả xử lý trên hệ thống loa phát thanh xã để giáo dục, răn đe toàn cộng đồng.

 Ngay sau khi giải tỏa, tổ chức trồng cây xanh, rào chắn bảo vệ và bàn giao mốc giới rõ ràng cho Ban quản lý di sản để tránh tái lấn chiếm.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.