TÊN TÌNH HUỐNG SỐ 797: MỘT CÁ NHÂN SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ DEEPFAKE HÌNH ẢNH KHUÔN MẶT GIỌNG NÓI CỦA GIÁM ĐỐC SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH XÃ HỘI VIẾT BÀI QUẢNG CÁO LỪA ĐẢO XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG

TÊN TÌNH HUỐNG SỐ 797: MỘT CÁ NHÂN SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ DEEPFAKE HÌNH ẢNH KHUÔN MẶT GIỌNG NÓI CỦA GIÁM ĐỐC SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH XÃ HỘI VIẾT BÀI QUẢNG CÁO LỪA ĐẢO XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một cá nhân sử dụng công nghệ Deepfake tạo video, hình ảnh và giọng nói giả mạo Giám đốc Sở, đăng quảng cáo chương trình “suất xuất khẩu lao động ưu tiên”, cam kết chi phí thấp, thủ tục nhanh và thu nhập cao. Đối tượng giả danh cơ quan nhà nước, yêu cầu người lao động chuyển tiền đặt chỗ và phí hồ sơ vào tài khoản do mình kiểm soát.

Sau khi nhận tiền, đối tượng cắt đứt liên lạc hoặc tiếp tục yêu cầu nộp thêm tiền. Hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền hình ảnh, danh dự, uy tín của người bị mạo danh và có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Quyền hình ảnh, danh dự và uy tín

• Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015: Quyền của cá nhân đối với hình ảnh.
• Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015: Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín.
• Điều 592 Bộ luật Dân sự năm 2015: Bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm.

Nếu việc sử dụng hình ảnh, giọng nói giả mạo xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp, người bị mạo danh có thể yêu cầu chấm dứt hành vi, cải chính, gỡ bỏ nội dung và bồi thường theo điều kiện luật định. Không phải mọi trường hợp sử dụng hình ảnh không được đồng ý đều tự động phát sinh trách nhiệm bồi thường; cần xem xét các trường hợp ngoại lệ và chứng cứ cụ thể.

2.2. Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, quy định Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Nếu đối tượng cố ý tạo dựng thông tin tuyển dụng giả, dùng Deepfake để làm người lao động tin tưởng giao tiền và có mục đích chiếm đoạt, hành vi có thể cấu thành tội này khi đủ các dấu hiệu pháp lý.

Cần xác định giá trị tài sản, thủ đoạn gian dối, mục đích chiếm đoạt và các tình tiết liên quan để xác định khoản áp dụng, khung hình phạt. Không thể kết luận phạm tội chỉ vì đối tượng sử dụng Deepfake.

2.3. Hành vi vi phạm pháp luật về an ninh mạng

Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026:

• Điểm c khoản 1 Điều 7: Liên quan đến việc đăng tải, phát tán thông tin bịa đặt, vu khống, thông tin sai sự thật xâm phạm danh dự, uy tín của người khác hoặc gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp.
• Điểm đ khoản 2 Điều 7: Nghiêm cấm hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng.
• Điểm e khoản 2 Điều 7: Liên quan đến hành vi giả mạo trang thông tin điện tử và giả mạo giấy tờ của cơ quan, tổ chức.
• Điểm g khoản 2 Điều 7: Liên quan đến việc sử dụng AI hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói của người khác trái pháp luật.

Việc xác định vi phạm phải gắn với hành vi thực tế và điều kiện áp dụng của từng quy định. Đối với hành vi xảy ra trước ngày 01/7/2026, phải xác định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm thực hiện, không áp dụng hồi tố bất lợi.

2.4. Vi phạm pháp luật về đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng số 69/2020/QH14:

• Khoản 1 Điều 7: Nghiêm cấm lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo, cung cấp thông tin gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để lừa đảo người lao động.
• Khoản 5 Điều 7: Nghiêm cấm hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng mà không có giấy phép.
• Khoản 7, khoản 8 và khoản 9 Điều 7: Quy định các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thu tiền trái pháp luật, thu tiền môi giới và thu tiền dịch vụ không đúng quy định.
• Điều 23: Quy định về tiền dịch vụ và các nguyên tắc thu tiền dịch vụ của người lao động.

Cần lưu ý rằng việc một cá nhân nhận tiền không đồng nghĩa họ là doanh nghiệp dịch vụ có giấy phép. Nếu đối tượng chỉ dựng chương trình tuyển dụng giả để chiếm đoạt tiền, phải xem xét bản chất hành vi và trách nhiệm tương ứng, không mặc nhiên coi đó là một tranh chấp hợp đồng lao động thông thường.

2.5. Căn cứ về hợp đồng và hoàn trả tài sản

• Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự.
• Điều 123 Bộ luật Dân sự năm 2015: Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.
• Điều 131 Bộ luật Dân sự năm 2015: Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu.

Các điều khoản này chỉ áp dụng khi có giao dịch dân sự và đáp ứng điều kiện tương ứng. Nếu đối tượng chỉ dựng hợp đồng giả để lừa lấy tiền, cần đánh giá chứng cứ và bản chất hành vi; không nên mặc nhiên coi đó là hợp đồng hợp pháp rồi chỉ xử lý theo hướng tranh chấp dân sự.

2.6. Quy trình xử lý

1. Bảo toàn chứng cứ: Lưu video, đường dẫn, tin nhắn, thông tin tài khoản nhận tiền và chứng từ chuyển khoản.
2. Xác minh, cảnh báo: Cơ quan bị mạo danh phát thông báo qua kênh chính thức; người lao động không tiếp tục chuyển tiền khi chưa xác minh.
3. Tố giác: Gửi tố giác, tin báo về tội phạm đến cơ quan công an có thẩm quyền.
4. Xác minh và ngăn chặn: Cơ quan có thẩm quyền xác minh chủ tài khoản, dòng tiền và dữ liệu điện tử; phối hợp với ngân hàng, nền tảng số theo quy định.
5. Xử lý và khắc phục: Chỉ khởi tố khi có căn cứ theo Bộ luật Tố tụng hình sự; việc phong tỏa tài khoản, thu hồi tài sản và giải quyết bồi thường phải đúng thẩm quyền, trình tự.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Phân tích tâm lý

Đối tượng lợi dụng niềm tin vào người có chức vụ, nhu cầu tìm việc làm và tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Video có khuôn mặt, giọng nói chân thực khiến người dân dễ tin rằng chương trình tuyển dụng đã được cơ quan nhà nước xác nhận.

Giải pháp không phải đổ lỗi cho người bị hại, mà là trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin và xây dựng kênh tuyển dụng minh bạch.

3.2. Giáo dục kỹ năng số

• Không coi video, giọng nói là bằng chứng duy nhất về tính xác thực.
• Xác minh thông tin qua kênh chính thức của cơ quan, doanh nghiệp.
• Kiểm tra giấy phép hoạt động, hợp đồng và các khoản thu trước khi thanh toán.
• Không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân chỉ vì lời hứa “suất ưu tiên”.
• Khi nghi ngờ bị lừa, liên hệ ngân hàng ngay để đề nghị hỗ trợ, lưu chứng cứ và trình báo công an.

3.3. Quản trị rủi ro

Cơ quan nhà nước cần công bố đầu mối xác minh thông tin, cảnh báo kịp thời và phối hợp xử lý nội dung giả mạo. Doanh nghiệp dịch vụ việc làm cần minh bạch giấy phép, hợp đồng và phí dịch vụ. Ngân hàng, nền tảng số cần phối hợp xác minh và xử lý trong phạm vi thẩm quyền.

Quá trình giải quyết phải bảo vệ dữ liệu cá nhân, hạn chế công khai thông tin người bị hại và phân biệt người cố ý tổ chức lừa đảo với người vô tình chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Đây là nhóm giải pháp đề xuất theo định hướng chuyên môn, không phải trích dẫn phát biểu đã được xác minh của chuyên gia.

Thứ nhất, về pháp lý: Xác minh thủ đoạn gian dối, mục đích chiếm đoạt, giá trị tài sản và vai trò của từng người; áp dụng đúng Điều 174 Bộ luật Hình sự, các Điều 32, 34, 592 Bộ luật Dân sự và quy định chuyên ngành về người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Thứ hai, về công nghệ: Tăng cường phát hiện video giả mạo, tiếp nhận cảnh báo, phối hợp gỡ bỏ nội dung vi phạm và xác minh dòng tiền. Công cụ phát hiện Deepfake chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thay thế việc đánh giá tổng thể chứng cứ.

Thứ ba, về bảo vệ người lao động: Xây dựng kênh kiểm tra thông tin tuyển dụng, hướng dẫn xác minh giấy phép và hợp đồng; hỗ trợ người bị hại trình báo, cung cấp chứng cứ và yêu cầu giải quyết quyền lợi.

Thứ tư, về quản trị cộng đồng: Phối hợp giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, ngân hàng, nền tảng số và tổ chức đoàn thể để tuyên truyền kỹ năng số, cảnh báo thủ đoạn mới và hỗ trợ người dân có nguy cơ bị lừa đảo.

Kết luận

Tình huống số 797 cho thấy Deepfake có thể trở thành công cụ lừa đảo nguy hiểm khi bị sử dụng để giả mạo người có chức vụ, tạo lòng tin và chiếm đoạt tài sản. Hướng xử lý đúng phải kết hợp ngăn chặn kịp thời – xử lý đúng pháp luật – bảo vệ người bị hại – khắc phục hậu quả.

Thông điệp cốt lõi: Không lấy hình ảnh, giọng nói làm bằng chứng duy nhất của sự thật; hãy xác minh chủ thể, kiểm tra giấy phép, hợp đồng và căn cứ thu tiền trước khi chuyển tiền.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.