TÌNH HUỐNG SỐ 762: NGƯỜI DÂN VÙNG CAO NHẬN KHOÁN RỪNG SẢN XUẤT TỰ Ý ĐỐT DỌN NƯƠNG RẪY VÀO NGÀY NẮNG NÓNG ĐỈNH ĐIỂM LÀM LỬA CHÁY LAN THIÊU RỤI 5HA RỪNG KEO TRÀM HỘ BÊN CẠNH: HÌNH SỰ?

TÌNH HUỐNG SỐ 762: NGƯỜI DÂN VÙNG CAO NHẬN KHOÁN RỪNG SẢN XUẤT TỰ Ý ĐỐT DỌN NƯƠNG RẪY VÀO NGÀY NẮNG NÓNG ĐỈNH ĐIỂM LÀM LỬA CHÁY LAN THIÊU RỤI 5HA RỪNG KEO TRÀM HỘ BÊN CẠNH: HÌNH SỰ?

Mỗi mùa khô, nhiều vụ cháy rừng bắt nguồn từ những đống lửa tưởng nhỏ bé khi đốt dọn nương rẫy. Một mồi lửa bất cẩn có thể thiêu rụi công sức của cả gia đình hàng xóm, và người châm lửa có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

## 1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tháng 7/2026, hộ ông K tại xã X (vùng cao, tỉnh Y) đang nhận khoán một diện tích rừng sản xuất. Đúng ngày nắng nóng đỉnh điểm, gió khô mạnh, khi đã có cảnh báo cháy rừng ở cấp cực kỳ nguy hiểm, ông K tự ý đốt dọn nương rẫy sát ranh giới, không thông báo chính quyền, không làm đường ranh cản lửa, không bố trí người canh lửa.

Lửa theo gió lan sang rừng keo tràm liền kề của hộ bà T và thiêu rụi khoảng 5 ha. Kiểm lâm, Công an xã X vào cuộc lập biên bản, bảo vệ hiện trường. Ông K nói: “Tôi đốt dọn nương như mọi năm, đâu có cố ý đốt rừng nhà bà T”. Gia đình bà T mất trắng nguồn thu nhập và yêu cầu xử lý nghiêm. Ông K có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

## 2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, lập luận “đốt như mọi năm, không cố ý nên không có tội” của ông K chưa thể được chấp nhận ngay. Việc xử lý dựa trên các căn cứ sau:

1. Quy định của Luật Lâm nghiệp và xử phạt hành chính:

Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14 (sửa đổi, bổ sung bởi các Luật số 16/2023/QH15, 31/2024/QH15 và 146/2025/QH15), tại khoản 1 Điều 9, nghiêm cấm hành vi chặt, phá, khai thác, lấn, chiếm rừng trái quy định. Nghị định số 146/2026/NĐ-CP xử phạt hành vi không thông báo hoặc không thực hiện đúng quy định khi đốt nương, rẫy, đốt thực bì (Điều 19) và hành vi gây cháy rừng (Điều 20). Tuy nhiên, khung xử phạt hành chính cao nhất của Điều 20 với rừng sản xuất chỉ dừng ở diện tích dưới 5.000 m2 (0,5 ha). Thiệt hại 5 ha vượt xa ngưỡng này nên hồ sơ có dấu hiệu tội phạm phải chuyển cho cơ quan điều tra theo Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

2. Quy định của Bộ luật Hình sự:

Điều 243 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) quy định tội hủy hoại rừng: đốt, phá rừng trái phép hoặc có hành vi khác hủy hoại rừng thuộc các trường hợp luật định. Với rừng sản xuất: từ 5.000 m2 đến dưới 10.000 m2 thuộc khoản 1 (phạt tù từ 01 đến 05 năm hoặc hình phạt nhẹ hơn); từ 10.000 m2 đến dưới 50.000 m2 thuộc khoản 2 (phạt tù từ 03 đến 07 năm); từ 50.000 m2 (5 ha) trở lên thuộc khoản 3 (phạt tù từ 07 đến 15 năm). Nếu đủ dấu hiệu, cơ quan tố tụng còn có thể xem xét tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Điều 313).

3. Trách nhiệm dân sự và tình tiết giảm nhẹ:

Ngoài trách nhiệm hình sự, người gây thiệt hại phải bồi thường theo Bộ luật Dân sự. Việc tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả và thành khẩn khai báo là các tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi: ông K đốt vào ngày cảnh báo cháy cực kỳ nguy hiểm, không thông báo, không làm biện pháp ngăn lửa, nên vi phạm quy định dùng lửa trong và ven rừng.
• Về lỗi: tội hủy hoại rừng về nguyên tắc là tội cố ý, kể cả cố ý gián tiếp (biết nguy cơ lửa lan nhưng vẫn đốt, để mặc hậu quả xảy ra). Cơ quan điều tra sẽ đánh giá ông K có nhận thức được nguy cơ hay không; nếu chỉ là vô ý thì xem xét theo quy định khác như Điều 313 và bồi thường dân sự.
• Về hậu quả: diện tích thực tế bị cháy phải được đo đạc, giám định chính xác. Nếu xác định đủ 5 ha rừng sản xuất bị hủy hoại thì thuộc khung hình phạt nặng nhất của Điều 243.

Kết luận pháp lý: ông K có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc có khởi tố hay không, theo tội danh nào, phụ thuộc vào kết quả điều tra về lỗi và giám định thiệt hại, do cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án quyết định. Dù kết quả ra sao, ông K vẫn phải bồi thường thiệt hại cho hộ bà T.

##3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tập quán đốt nương và tâm lý “lửa nhỏ, không sao đâu” là nguyên nhân phổ biến của cháy rừng. Ông K không có ý hại hàng xóm, nhưng sự chủ quan đã khiến một gia đình mất trắng; gia đình bà T chịu cú sốc lớn, dễ nảy sinh oán giận kéo dài giữa hai gia đình cùng thôn bản.

Giáo dục pháp luật cần đến tận bản làng bằng ngôn ngữ gần gũi: đốt nương phải thông báo, làm đường ranh cản lửa, tránh ngày nắng gió. Biết nhận trách nhiệm và xin lỗi chân thành sẽ góp phần hàn gắn tình làng nghĩa xóm.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Với hộ nhận khoán, bài học là coi phòng cháy rừng như điều kiện bắt buộc khi sản xuất: nắm cảnh báo cháy rừng, thông báo trước, làm ranh cản lửa, có người canh lửa. Chủ rừng trồng nên làm băng cản lửa và cân nhắc bảo hiểm rừng. Bên giao khoán và chính quyền cần đưa nghĩa vụ phòng cháy vào hợp đồng khoán và kiểm tra thường xuyên vào mùa khô.

## 4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý thấu tình đạt lý, bảo đảm quyền lợi của cả hai bên, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

1. Bước 1 – Hợp tác điều tra và bảo vệ chứng cứ: Ông K cần khai báo trung thực, không phá hủy hiện trường, phối hợp kiểm lâm, công an và UBND xã X để đo đạc, giám định diện tích rừng bị cháy, đồng thời tham gia dập lửa nếu còn nguy cơ cháy lan. Thái độ hợp tác ngay từ đầu rất quan trọng khi đánh giá lỗi và mức độ.
2. Bước 2 – Hòa giải nhân văn, bồi thường thiệt hại: Nhờ trưởng thôn, người có uy tín làm cầu nối để ông K gặp gia đình bà T, xin lỗi và thỏa thuận mức bồi thường, hỗ trợ trồng lại rừng. Bồi thường là nghĩa vụ dân sự và là tình tiết giảm nhẹ, nhưng không đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự.
3. Bước 3 – Tham gia tố tụng đúng pháp luật (giải pháp cuối cùng): Nếu vụ án được khởi tố, ông K nên mời luật sư hoặc đề nghị trợ giúp pháp lý, yêu cầu làm rõ lỗi, diện tích và giá trị thiệt hại thực tế, đồng thời nộp chứng cứ về việc đã khắc phục hậu quả. Gia đình bà T có quyền yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự hoặc khởi kiện dân sự riêng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: cháy rừng, đốt nương rẫy, hủy hoại rừng, Điều 243 Bộ luật Hình sự, Luật Lâm nghiệp, rừng sản xuất, nhận khoán rừng, bồi thường thiệt hại, phòng cháy chữa cháy rừng.