TÌNH HUỐNG SỐ 761: KIỂM LÂM PHÁT HIỆN MỘT HỘ DÂN TỰ Ý XÂY HÀNG RÀO BÊ TÔNG KIÊN CỐ LẤN CHIẾM VÀO ĐẤT RỪNG ĐẶC DỤNG BẢO TỒN ĐỂ MỞ RỘNG SÂN NHÀ VƯỜN: QUY TRÌNH CƯỠNG CHẾ?

TÌNH HUỐNG SỐ 761: KIỂM LÂM PHÁT HIỆN MỘT HỘ DÂN TỰ Ý XÂY HÀNG RÀO BÊ TÔNG KIÊN CỐ LẤN CHIẾM VÀO ĐẤT RỪNG ĐẶC DỤNG BẢO TỒN ĐỂ MỞ RỘNG SÂN NHÀ VƯỜN: QUY TRÌNH CƯỠNG CHẾ?

Lấn chiếm đất rừng đặc dụng để mở rộng sân vườn là hành vi không hiếm ở vùng đệm các khu bảo tồn. Nhiều hộ dân nghĩ “lấn một chút, dùng lâu năm sẽ được bỏ qua”, còn kiểm lâm băn khoăn: xử lý thế nào cho đúng luật mà không phát sinh xung đột?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

## 1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tháng 8/2026, Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên B (tỉnh Y) phát hiện hộ ông H tại xã X vừa xây hàng rào bê tông kiên cố dài khoảng 120 m, lấn sang rừng đặc dụng tự nhiên khoảng 1.200 m2, kèm san ủi và chặt một số cây tái sinh để mở rộng sân nhà vườn đón khách.

Kiểm lâm lập biên bản, yêu cầu ngừng thi công và tháo dỡ. Ông H không đồng ý, cho rằng gia đình ở đây đã nhiều năm, “chỉ lấn chút ít”, đã đầu tư hàng trăm triệu đồng và tuyên bố không tự nguyện tháo hàng rào. Nếu ông H không chấp hành, cưỡng chế thế nào cho đúng luật?

## 2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, lập luận “đã sử dụng lâu năm nên không thể bị xử lý” của ông H là không có cơ sở. Căn cứ xử lý như sau:

1. Quy định của Luật Lâm nghiệp:

Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi các Luật số 16/2023/QH15, 31/2024/QH15 và 146/2025/QH15), tại khoản 1 Điều 9, nghiêm cấm hành vi chặt, phá, khai thác, lấn, chiếm rừng trái quy định của pháp luật. Rừng đặc dụng chủ yếu dùng để bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên và nguồn gen; đổi mục đích sử dụng rừng chỉ được thực hiện khi đủ điều kiện và được cơ quan có thẩm quyền quyết định.

2. Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp:

Nghị định số 146/2026/NĐ-CP ngày 06/5/2026 quy định: lấn rừng là tự ý mở rộng diện tích rừng, chiếm rừng là tự ý sử dụng diện tích rừng khi chưa được phép. Theo Điều 10, lấn, chiếm rừng đặc dụng từ 1.000 m2 đến dưới 3.000 m2 bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng (mức áp dụng với rừng trồng); rừng tự nhiên thì mức phạt gấp hai lần. Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu. Nếu phần bị lấn là đất rừng đặc dụng không có rừng thì xử phạt theo pháp luật đất đai; nếu có chặt, san ủi cây rừng thì có thể bị xử phạt thêm về phá rừng (Điều 23). Thời hiệu xử phạt là 02 năm, với hành vi đang thực hiện tính từ ngày phát hiện.

3. Quy định về cưỡng chế thi hành:

Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 (sửa đổi, bổ sung năm 2020 và năm 2025), người có thẩm quyền lập biên bản, xác minh, bảo đảm quyền giải trình rồi ra quyết định xử phạt kèm biện pháp khắc phục hậu quả. Nếu người vi phạm không tự nguyện chấp hành, người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế bằng văn bản theo Điều 85, 86, 87 của Luật này và Nghị định số 296/2025/NĐ-CP. Cơ quan tổ chức cưỡng chế thực hiện thay, còn toàn bộ chi phí do người vi phạm hoàn trả (khoản 5 Điều 85).

Áp dụng vào tình huống:

• Về chứng cứ: kiểm lâm phải xác định rõ ranh giới, diện tích rừng bị lấn và ghi vào biên bản (Điều 8 Nghị định 146/2026/NĐ-CP); khi cần có thể trưng cầu giám định. Ông H có quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện.
• Về mức xử lý:200 m2 rừng đặc dụng tự nhiên thuộc khung phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với cá nhân, đồng thời bị buộc tháo dỡ hàng rào, san trả mặt bằng, khôi phục hiện trạng; việc chặt cây được xem xét xử lý riêng.
• Về “thời gian sử dụng lâu năm”: không làm phát sinh quyền sử dụng rừng đặc dụng. Nếu ông H cho rằng phần đất đó của mình thì phải chứng minh bằng giấy tờ và kết quả đo đạc ranh giới.

Kết luận pháp lý: hành vi của ông H là lấn, chiếm rừng đặc dụng trái pháp luật. Ông H bị xử phạt và buộc khôi phục hiện trạng; nếu không tự nguyện thi hành sẽ bị cưỡng chế, chi phí do ông H chịu. Trường hợp hậu quả nghiêm trọng, hồ sơ có thể chuyển cơ quan tiến hành tố tụng hình sự xem xét.

##3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “lấn chút ít, ở lâu thành của mình” và suy nghĩ “rừng của chung nên không ai thiệt” là nguyên nhân phổ biến của các vụ lấn chiếm. Ông H lo mất khoản đầu tư lớn nên dễ phản ứng gay gắt; kiểm lâm cần kiên quyết về nguyên tắc nhưng mềm mỏng trong ứng xử, tránh đối đầu trực diện.

Rừng đặc dụng là di sản chung của cộng đồng và các thế hệ mai sau. Làm nhà vườn trên đất lấn rừng là vô tình dạy con cháu rằng “làm sai rồi sẽ được cho qua”.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Với hộ dân, bài học là phải xác định rõ ranh giới trước khi đầu tư: xây trên đất lấn chiếm có thể mất cả công trình lẫn chi phí cưỡng chế. Với Ban quản lý rừng và kiểm lâm, quản trị tốt là cắm mốc rõ ràng, tuần tra định kỳ để phát hiện sớm, lập hồ sơ chứng cứ chặt chẽ và phối hợp trước với chính quyền xã, công an để cưỡng chế an toàn, đúng trình tự.

## 4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý thấu tình đạt lý, giảm xung đột và đúng quy trình, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

1. Bước 1 – Hoàn thiện chứng cứ, vận động và cảnh báo pháp lý thiện chí: Kiểm lâm đo đạc, xác định ranh giới, diện tích, chụp ảnh hiện trường, hoàn thiện biên bản; phối hợp Ban quản lý rừng, UBND xã X và người có uy tín gặp ông H, giải thích hậu quả pháp lý, quyền giải trình và lợi ích của việc tự nguyện tháo dỡ để tránh chi phí cưỡng chế.
2. Bước 2 – Ra quyết định xử phạt và hỗ trợ tự nguyện khôi phục: Người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt kèm biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu, nêu rõ thời hạn thực hiện. Đồng thời hướng dẫn ông H phát triển nhà vườn trên phần đất hợp pháp để giữ sinh kế mà vẫn bảo vệ được rừng.
3. Bước 3 – Cưỡng chế (giải pháp cuối cùng): Hết thời hạn mà ông H vẫn không chấp hành, người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế bằng văn bản, lập kế hoạch, huy động kiểm lâm, công an, UBND xã; tháo dỡ hàng rào, san trả mặt bằng, trồng phục hồi rừng; lập biên bản ghi nhận kết quả và yêu cầu ông H hoàn trả toàn bộ chi phí. Ông H vẫn có quyền khiếu nại, khởi kiện.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: lấn chiếm rừng đặc dụng, cưỡng chế, Luật Lâm nghiệp, Luật Xử lý vi phạm hành chính, kiểm lâm, khôi phục tình trạng ban đầu, bảo vệ rừng.