TÌNH HUỐNG SỐ 564 BỆNH NHÂN TỬ VONG DO MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI RUỘT THỪA TẠI PHÒNG KHÁM ĐA KHOA TƯ NHÂN VƯỢT QUÁ PHẠM VI CHUYÊN MÔN: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA CHỦ PHÒNG KHÁM?

TÌNH HUỐNG SỐ 564 BỆNH NHÂN TỬ VONG DO MẤT MÁU CẤP SAU MỔ NỘI SOI RUỘT THỪA TẠI PHÒNG KHÁM ĐA KHOA TƯ NHÂN VƯỢT QUÁ PHẠM VI CHUYÊN MÔN: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA CHỦ PHÒNG KHÁM?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Phòng khám đa khoa tư nhân được cấp phép hoạt động với phạm vi chuyên môn nhất định, trong đó không bao gồm phẫu thuật nội soi ruột thừa, nhưng vẫn tổ chức thực hiện ca mổ cho người bệnh.

Trong quá trình phẫu thuật, người bệnh bị chảy máu trong ổ bụng, không được phát hiện và xử trí kịp thời, dẫn đến mất máu cấp và tử vong.

Vấn đề pháp lý đặt ra là:

• Phòng khám có thực hiện kỹ thuật vượt quá phạm vi hoạt động chuyên môn được cấp phép hay không? 
• Người trực tiếp phẫu thuật có đủ phạm vi hành nghề và điều kiện thực hiện kỹ thuật hay không? 
• Chủ phòng khám hoặc người chịu trách nhiệm chuyên môn có biết, chỉ đạo hoặc cho phép thực hiện ca mổ vượt phép hay không? 
• Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm quy định chuyên môn và cái chết của người bệnh hay không? 
• Trách nhiệm hình sự thuộc về bác sĩ trực tiếp phẫu thuật, người chịu trách nhiệm chuyên môn, chủ phòng khám hay có thể đồng thời thuộc về nhiều cá nhân? 

Điểm cần nhấn mạnh là không thể chỉ dựa vào việc người bệnh tử vong để tự động kết luận có tội; cần có kết luận chuyên môn, giám định và chứng cứ xác định hành vi vi phạm cùng quan hệ nhân quả.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Vượt phạm vi hoạt động chuyên môn là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm

Điều 15 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 nghiêm cấm việc khám bệnh, chữa bệnh không đúng phạm vi hành nghề hoặc phạm vi hoạt động được cơ quan có thẩm quyền cho phép, trừ trường hợp cấp cứu hoặc những trường hợp đặc biệt theo luật. Đồng thời, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng không được cung cấp dịch vụ ngoài phạm vi hoạt động chuyên môn được cấp phép. 

Giấy phép hoạt động của cơ sở phải ghi nhận phạm vi hoạt động chuyên môn, do đó việc được cấp phép là phòng khám đa khoa không đồng nghĩa với việc cơ sở đương nhiên được thực hiện mọi loại phẫu thuật. 

2. Phải đối chiếu giấy phép và điều kiện thực tế của phòng khám

Theo Nghị định 96/2023/NĐ-CP, phòng khám đa khoa phải đáp ứng các điều kiện về cơ cấu chuyên khoa, phòng cấp cứu, phòng thực hiện kỹ thuật, nhân lực, trang thiết bị và các điều kiện chuyên môn tương ứng. Trường hợp muốn bổ sung phạm vi hoạt động chuyên môn phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép theo quy định. 

Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền cần kiểm tra: Giấy phép hoạt động → phạm vi chuyên môn → giấy phép hành nghề của bác sĩ → danh mục kỹ thuật được phép thực hiện → điều kiện phòng mổ, trang thiết bị, nhân lực → hồ sơ bệnh án → quy trình phẫu thuật → diễn biến chảy máu và cấp cứu.

3. Nghĩa vụ chuyên môn của người hành nghề

Người hành nghề phải tuân thủ quy định chuyên môn kỹ thuật và chịu trách nhiệm về việc khám bệnh, chữa bệnh của mình. Đồng thời, người hành nghề phải kịp thời sơ cứu, cấp cứu và không để lợi ích cá nhân ảnh hưởng đến quyết định chuyên môn. 

Nếu tình trạng bệnh vượt quá khả năng hoặc không thuộc phạm vi hành nghề thì người hành nghề phải thực hiện việc sơ cứu, cấp cứu cần thiết và chuyển người bệnh đến cơ sở phù hợp khi đáp ứng điều kiện theo luật. 

4. Trách nhiệm hình sự theo Điều 315 BLHS

Nếu chứng minh được người có trách nhiệm đã vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, hành vi đó có quan hệ nhân quả với hậu quả chết người và đáp ứng các dấu hiệu khác của tội phạm, Điều 315 BLHS có thể được áp dụng.

Trường hợp làm chết 01 người, khoản 1 Điều 315 quy định mức hình phạt từ 01 năm đến 05 năm tù; người phạm tội còn có thể bị phạt tiền và bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01–05 năm. 

Do đó, câu hỏi “chủ phòng khám có bị tù không?” phải được trả lời bằng việc xác định vai trò, hành vi và lỗi của chính chủ phòng khám, chứ không phải chỉ vì người này là chủ cơ sở.

5. Trách nhiệm dân sự và điều khoản hợp đồng

Quan hệ giữa người bệnh và phòng khám có thể được xem xét trên cơ sở hợp đồng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và các quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Trong hợp đồng hoặc phiếu đăng ký dịch vụ cần xác định rõ:

• Nội dung dịch vụ khám, chữa bệnh; 
• Phạm vi kỹ thuật mà cơ sở cung cấp; 
• Nghĩa vụ cung cấp thông tin và tư vấn; 
• Nghĩa vụ bảo đảm an toàn người bệnh; 
• Chi phí điều trị; 
• Cơ chế xử lý sự cố y khoa; 
• Trách nhiệm bồi thường khi có thiệt hại theo quy định pháp luật. 

Không được dùng điều khoản hợp đồng để loại trừ trách nhiệm pháp lý bắt buộc hoặc hợp thức hóa việc thực hiện kỹ thuật vượt phạm vi được cấp phép.

6. Không nên dùng cụm từ “tước giấy phép vĩnh viễn”

Đây là điểm cần sửa trong tình huống gốc. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định các trường hợp thu hồi giấy phép hoạt động, trong đó có trường hợp cấp sai phạm vi hoạt động chuyên môn hoặc cơ sở không còn bảo đảm các điều kiện hoạt động theo luật. 

Vì vậy, nên viết: “Xem xét đình chỉ, thu hồi giấy phép hoạt động và giấy phép hành nghề theo căn cứ, trình tự luật định”

thay vì khẳng định “tước giấy phép hoạt động vĩnh viễn”.

7. Không mặc nhiên “chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát để bắt giam”

Nếu có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành tiếp nhận, xác minh, điều tra và xử lý theo trình tự tố tụng hình sự. Việc bắt, tạm giữ, tạm giam chỉ được áp dụng khi có căn cứ và đáp ứng điều kiện luật định.

Do đó, cách viết pháp lý chính xác hơn là: “Khi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác minh, điều tra; nếu đủ căn cứ thì khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.”

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Tâm lý nghề nghiệp

Tình huống cho thấy nguy cơ hình thành tâm lý chủ quan, tự tin quá mức hoặc đặt lợi ích kinh tế lên trên giới hạn chuyên môn. Trong y khoa, việc “cố làm cho được” một kỹ thuật khi cơ sở chưa đủ điều kiện có thể biến một quyết định kinh doanh thành rủi ro trực tiếp đối với tính mạng người bệnh.

2. Giáo dục đạo đức nghề nghiệp

Cần xây dựng nhận thức rằng:Giấy phép không phải là thủ tục hành chính đơn thuần mà là giới hạn pháp lý gắn với năng lực, nhân lực, trang thiết bị và mức độ an toàn mà cơ sở phải bảo đảm.

Người hành nghề cần được đào tạo thường xuyên về:

• giới hạn phạm vi hành nghề; 
• nhận diện nguy cơ; 
• quy trình chuyển tuyến; 
• xử trí biến chứng; 
• nghĩa vụ báo cáo sự cố; 
• đạo đức nghề nghiệp và an toàn người bệnh. 

3. Quản trị phòng khám

Phòng khám cần thiết lập cơ chế:  “Không đúng phạm vi → không thực hiện.”

Mọi kỹ thuật phẫu thuật phải được kiểm tra trước khi thực hiện:Phạm vi giấy phép → năng lực bác sĩ → trang thiết bị → nhân lực hỗ trợ → thuốc và phương tiện cấp cứu → quy trình chuyển tuyến.

Đặc biệt, người đứng đầu cơ sở phải xây dựng cơ chế kiểm soát để tránh việc một cá nhân tự ý quyết định thực hiện kỹ thuật vượt phạm vi.

4. Quản trị sự cố y khoa 

Khi xảy ra biến chứng nghiêm trọng hoặc tử vong, cơ sở cần:

• bảo toàn hồ sơ bệnh án; 
• bảo quản dữ liệu liên quan; 
• lập biên bản sự cố; 
• phối hợp đánh giá chuyên môn; 
• thông tin trung thực theo quy định; 
• không sửa chữa, tẩy xóa hoặc lập lại hồ sơ nhằm thay đổi diễn biến thực tế. 

Việc che giấu hoặc làm sai lệch hồ sơ có thể làm phát sinh những vấn đề pháp lý độc lập, bên cạnh trách nhiệm đối với sự cố chuyên môn ban đầu. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 cũng nghiêm cấm hành vi tẩy xóa, sửa chữa hồ sơ bệnh án nhằm làm sai lệch thông tin hoặc lập hồ sơ bệnh án giả.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Đối với cơ quan quản lý

Tiến hành kiểm tra toàn diện: Giấy phép hoạt động → phạm vi chuyên môn → giấy phép hành nghề → danh mục kỹ thuật → nhân sự → trang thiết bị → hồ sơ bệnh án → quy trình phẫu thuật → nguyên nhân tử vong.

Nếu phát hiện vi phạm thì xử lý theo đúng thẩm quyền, đồng thời chuyển thông tin cho cơ quan tiến hành tố tụng khi có dấu hiệu tội phạm.

2. Đối với phòng khám

Tạm dừng kỹ thuật có nguy cơ cao nếu chưa chứng minh đủ điều kiện; rà soát toàn bộ danh mục kỹ thuật; phân công nhân sự đúng phạm vi hành nghề; xây dựng quy trình chuyển tuyến và cấp cứu.

Nghị định 96/2023/NĐ-CP hiện là một trong những văn bản quan trọng quy định chi tiết điều kiện cấp phép và hoạt động của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. 

3. Đối với người hành nghề

Không thực hiện kỹ thuật ngoài phạm vi hành nghề hoặc ngoài phạm vi hoạt động của cơ sở chỉ vì yêu cầu của người quản lý hoặc lợi ích kinh tế. Khi vượt quá khả năng chuyên môn phải ưu tiên cấp cứu, hội chẩn và chuyển người bệnh đến cơ sở phù hợp.

4. Đối với gia đình người bệnh

Có quyền yêu cầu cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan theo quy định; đồng thời có thể yêu cầu xem xét trách nhiệm dân sự và trách nhiệm khác nếu có căn cứ cho rằng hành vi vi phạm đã gây thiệt hại.

5. Thông điệp quản trị

Một phòng khám được cấp phép trong một phạm vi nhất định không có nghĩa là được phép làm mọi kỹ thuật. Khi ranh giới chuyên môn bị vượt qua, rủi ro y khoa có thể chuyển thành trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, quản trị an toàn người bệnh phải bắt đầu từ việc tôn trọng giới hạn của giấy phép, năng lực chuyên môn và quy trình chuyển tuyến.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.