TÌNH HUỐNG SỐ 561: HỢP TÁC XÃ TỰ Ý TĂNG GẤP ĐÔI PHÍ THỦY LỢI VÀ BẢO VỆ ĐỒNG RUỘNG: XÃ VIÊN CẦN XỬ TRÍ THẾ NÀO CHO ĐÚNG PHÁP LUẬT?

HỢP TÁC XÃ TỰ Ý TĂNG GẤP ĐÔI PHÍ THỦY LỢI VÀ BẢO VỆ ĐỒNG RUỘNG: XÃ VIÊN CẦN XỬ TRÍ THẾ NÀO CHO ĐÚNG PHÁP LUẬT?

Hiện nay, tại nhiều vùng nông thôn, không ít bà con nông dân bức xúc trước tình trạng Ban quản trị Hợp tác xã (HTX) dịch vụ nông nghiệp tự đặt ra các khoản phí hoặc tự ý nâng mức thu phí thủy lợi nội đồng, phí bảo vệ đồng ruộng lên gấp đôi mà không thông qua ý kiến của Đại hội thành viên. Việc này không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của nông dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh trật tự, rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để gỡ vướng triệt để dưới góc nhìn tích hợp Pháp lý – Tâm lý – Quản trị.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A (trú tại xã B, tỉnh C) có 5 sào ruộng canh tác lúa và hoa màu phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống kênh mương nội đồng của HTX Dịch vụ Nông nghiệp xã B. Nhiều năm qua, gia đình ông A cũng như hàng trăm hộ xã viên vẫn nộp đầy đủ hai khoản chi phí cố định hằng năm là phí dịch vụ thủy lợi nội đồng và phí bảo vệ đồng ruộng theo đúng mức thu do Đại hội thành viên HTX thông qua.

Tuy nhiên, đầu vụ mùa năm nay, Ban quản trị HTX xã B bất ngờ phát thông báo điều chỉnh nâng gấp đôi cả 2 khoản phí nêu trên (từ 50.000 đồng/sào/vụ lên 100.000 đồng/sào/vụ). Khi ông A cùng các xã viên thắc mắc, Ban quản trị giải thích rằng: Do chi phí nhân công tăng, giá điện bơm nước tăng và HTX cần kinh phí để nâng cấp hạ tầng mương nội đồng, đồng thời kiên quyết phạt các trường hợp vi phạm giao thông nội đồng làm hư hỏng kênh mương.

Đáng nói, quyết định tăng phí này do Giám đốc HTX đơn phương ban hành, hoàn toàn không tổ chức lấy ý kiến hay thông qua Đại hội thành viên HTX. Khi bà con phản đối và tạm dừng nộp phí để chờ làm rõ, Ban quản trị HTX đã đe dọa sẽ cắt nước tưới tiêu và dừng dịch vụ trông coi đồng ruộng đối với các hộ không chấp hành.

Gia đình ông A vô cùng hoang mang, lo lắng hoa màu bị chết khô, vừa bất bình trước sự “độc đoán” của Ban quản trị HTX nhưng không biết phải đòi lại quyền lợi bằng cách nào cho hợp pháp.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc Ban quản trị HTX Dịch vụ Nông nghiệp xã B tự ý tăng phí dịch vụ thủy lợi và phí bảo vệ đồng ruộng mà không qua Đại hội thành viên là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định của pháp luật về Hợp tác xã và pháp luật về Thủy lợi.

2.1. Vi phạm thẩm quyền quyết định theo Luật Hợp tác xã

Theo quy định của Luật Hợp tác xã năm 2023 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2024), Đại hội thành viên là cơ quan có quyền quyết định cao nhất của HTX. Ban quản trị hay Giám đốc HTX chỉ là cơ quan điều hành, không có quyền tự ý đặt ra hay thay đổi các mức phí dịch vụ áp dụng cho thành viên.

Trích dẫn Luật Hợp tác xã năm 2023:

Điều 72. Thẩm quyền của Đại hội thành viên

“1. Đại hội thành viên là cơ quan có thẩm quyền quyết định cao nhất của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã…

2. Đại hội thành viên quyết định các nội dung sau đây:

…g) Thông qua biểu giá dịch vụ, sản phẩm cung ứng cho thành viên;

h) Quyết định phương án phân phối thu nhập, xử lý khoản lỗ; các quỹ của hợp tác xã…”

Như vậy, mọi điều chỉnh về biểu giá dịch vụ (bao gồm phí thủy lợi và phí bảo vệ đồng ruộng) bắt buộc phải trình Đại hội thành viên thảo luận, biểu quyết và thông qua. Quyết định đơn phương của Giám đốc HTX xã B là trái thẩm quyền và không có hiệu lực pháp lý đối với xã viên.

2.2. Vi phạm quy định về giá dịch vụ thủy lợi theo Luật Thủy lợi

Dịch vụ thủy lợi nội đồng là loại hình dịch vụ công ích và phụ thuộc vào khung giá do Nhà nước hoặc Hội đồng nhân dân/Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định.

HTX chỉ được phép thu phí thủy lợi dựa trên khung giá do UBND tỉnh C niêm yết hoặc mức thỏa thuận cụ thể đã được Đại hội thành viên HTX nhất trí thông qua. Việc HTX tự ý “nâng phí gấp đôi” để thu tiền của người dân là hành vi lạm thu, vi phạm quản lý giá công ích.

2.3. Về việc quản lý, bảo vệ hạ tầng và chế tài xử lý vi phạm

Ban quản trị HTX tự cho mình quyền xử phạt hoặc thu phí đền bù khi người dân làm hư hỏng hạ tầng giao thông, kênh mương nội đồng là sai chức năng. HTX không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Các hành vi chở quá tải làm nứt vỡ mương, hỏng đường nội đồng thuộc thẩm quyền xử lý của Thanh tra giao thông hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã/huyện theo Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và thủy lợi. HTX chỉ có quyền lập biên bản ghi nhận hiện trạng và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xử lý.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

3.1. Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục: Nhận diện lòng tham và thói quen chiếm dụng hạ tầng chung

 Tâm lý tự lợi và tư duy “lợi ích nhóm” của Ban quản trị: Việc nâng phí bất chấp quy trình xuất phát từ tâm lý quản trị độc đoán, muốn nhanh chóng thu vén ngân sách cho HTX mà bỏ qua quyền làm chủ của nông dân. Khi thiếu sự kiểm soát, tâm lý lạm quyền rất dễ phát sinh.

 Thói quen chiếm dụng, thiếu ý thức bảo vệ tài sản chung: Ở chiều ngược lại, một bộ phận người dân vẫn giữ thói quen xả rác xuống kênh mương, đi xe quá tải làm hỏng đường nội đồng, coi hạ tầng công cộng là “của chung không ai khóc”.

 Giáo dục ý thức xây dựng nông thôn xanh – sạch – đẹp: Giải pháp căn cơ không nằm ở việc đè dân ra thu phí gấp đôi, mà nằm ở công tác giáo dục cộng đồng. Cần khơi gợi niềm tự hào làng quê, biến việc giữ gìn kênh mương xanh – sạch, bảo vệ đồng ruộng thành nếp sống văn hóa của mỗi hộ gia đình.

3.2. Về khía cạnh Quản trị rủi ro & Hòa giải xóm giềng

 Rủi ro đứt gãy niềm tin tổ chức: HTX sống bằng niềm tin của xã viên. Hành vi lạm thu khiến xã viên bất bình, dẫn đến làn sóng bỏ HTX, từ chối hợp tác, làm đứt gãy chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

 Cái bẫy “Xung đột làng xã”: Đẩy tranh chấp ra cơ quan công an hay Tòa án sẽ biến xóm giềng thành “đối thủ”. Trong môi trường nông thôn Việt Nam, tình nghĩa làng xóm rất quan trọng. Giải pháp quản trị thông minh là phải giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở thông qua đối thoại và công khai, minh bạch.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề này, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của gia đình ông A, vừa khắc phục bất cập trong quản trị HTX mà vẫn giữ trọn tình làng nghĩa xóm, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra lộ trình 3 bước như sau:

Bước 1: Tập hợp ý kiến, gửi Đơn kiến nghị dừng thu phí trái luật

Ông A nên phối hợp với các hộ xã viên khác lập Đơn kiến nghị tập thể gửi Ban kiểm soát HTX và Ban quản trị HTX xã B. Đơn đề nghị:

 Tạm dừng việc áp dụng mức thu phí mới.

 Yêu cầu Ban quản trị giải trình công khai chi tiết các khoản thu – chi tài chính của quỹ dịch vụ thủy lợi và bảo vệ đồng ruộng trong thời gian qua.

 Khẳng định việc tự ý tăng phí là trái Điều 72 Luật Hợp tác xã năm 2023.

Bước 2: Yêu cầu triệu tập Đại hội thành viên bất thường

Căn cứ Luật Hợp tác xã, nếu có đủ số lượng thành viên đại diện (theo Điều lệ HTX quy định) cùng ký tên, bà con có quyền yêu cầu Ban quản trị triệu tập Đại hội thành viên bất thường.

Tại Đại hội này:

 Các bên cùng công khai bài toán chi phí: Nếu chi phí vận hành bơm nước và bảo vệ thực sự tăng hợp lý, Ban quản trị phải trình phương án kinh doanh minh bạch để toàn thể xã viên thảo luận và biểu quyết công khai.

 Nếu đa số xã viên đồng ý tăng ở mức vừa phải (ví dụ tăng 10-20% thay vì 100%), quyết định đó mới có hiệu lực thi hành.

 Lồng ghép giáo dục cộng đồng: Cam kết các hộ gia đình không xả rác bẩn xuống kênh mương, phối hợp cùng Thanh tra giao thông địa phương lập biên bản các xe quá tải cố tình làm hỏng đường nội đồng để bảo vệ hạ tầng chung.

Bước 3: Đề nghị UBND xã can thiệp xử lý (Nếu HTX cố tình vi phạm)

Trong trường hợp Ban quản trị HTX vẫn cố tình đe dọa cắt nước tưới tiêu hoặc ép buộc thu tiền, ông A và bà con gửi đơn đề nghị can thiệp lên Ủy ban nhân dân xã B.

UBND xã với vai trò quản lý nhà nước đối với HTX trên địa bàn sẽ:

 Yêu cầu HTX hủy bỏ thông báo tăng phí trái thẩm quyền.

 Kiểm tra, xử lý hành vi lạm thu hoặc đe dọa ngừng cung cấp dịch vụ công ích.

 Hướng dẫn HTX củng cố lại bộ máy quản trị, đảm bảo tính dân chủ, minh bạch đúng tinh thần pháp luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.