Pháp luật về khoa học giáo dục
TÌNH HUỐNG SỐ 540: MỘT TỶ ĐỒNG ĐỂ “ƯU TIÊN” THUỐC TRÚNG THẦU: KHI HOA HỒNG BIẾN THÀNH HỐI LỘ
Th9
TÌNH HUỐNG SỐ 540: MỘT TỶ ĐỒNG ĐỂ “ƯU TIÊN” THUỐC TRÚNG THẦU: KHI HOA HỒNG BIẾN THÀNH HỐI LỘ
I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Trưởng khoa Dược của một bệnh viện nhận 1 tỷ đồng từ một công ty dược với thỏa thuận ngầm nhằm tạo điều kiện để thuốc của doanh nghiệp được ưu tiên trong quá trình lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc thuộc danh mục bảo hiểm y tế.
Nếu khoản tiền này được trao đổi để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc thuộc nhiệm vụ của mình, thì việc gọi đó là “hoa hồng”, “chi phí quan hệ” hay “quà cảm ơn” không làm thay đổi bản chất pháp lý.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở tên gọi của khoản tiền, mà ở mối quan hệ trao đổi giữa lợi ích vật chất và quyền hạn được giao.
II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
- Từ “hoa hồng” đến hành vi tham nhũng
Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 xác định nhận hối lộ là một hành vi tham nhũng; người có chức vụ, quyền hạn phải thực hiện nhiệm vụ đúng pháp luật, liêm chính và tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Vì vậy, trước hết cần xác định Trưởng khoa Dược có chức vụ, quyền hạn gì trong quy trình lựa chọn thuốc, chứ không mặc nhiên coi người này là người có quyền quyết định cuối cùng.
- Luật Đấu thầu đặt ra “ranh giới đỏ”
Điều 16 Luật Đấu thầu 2023 nghiêm cấm đưa, nhận, môi giới hối lộ và nghiêm cấm lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây ảnh hưởng, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu.
Đối với thuốc, Điều 55 Luật Đấu thầu 2023 quy định cơ chế lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc và các sản phẩm y tế liên quan. Do đó, việc lựa chọn thuốc phải được đặt trong quy trình, tiêu chí và thẩm quyền được pháp luật quy định, không thể bị biến thành một cuộc cạnh tranh bằng “phong bì”.
- Trách nhiệm hình sự: Điều 354 Bộ luật Hình sự
Nếu có đủ căn cứ chứng minh người có chức vụ, quyền hạn nhận 1 tỷ đồng để thực hiện hoặc không thực hiện một việc vì lợi ích hoặc yêu cầu của người đưa hối lộ, hành vi có thể bị xem xét về Tội nhận hối lộ theo Điều 354 BLHS.
Đáng chú ý, theo Luật số 86/2025/QH15, khoản 4 Điều 354 hiện quy định trường hợp của hối lộ trị giá từ 1 tỷ đồng trở lên thì bị phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân; ngoài ra còn có các hình phạt bổ sung theo khoản 5.
Lưu ý: nếu hành vi xảy ra trước ngày 01/7/2025, việc áp dụng quy định sửa đổi phải xem xét quy định chuyển tiếp và nguyên tắc áp dụng pháp luật hình sự theo thời điểm thực hiện hành vi.
- Điều khoản liêm chính trong hợp đồng
Hợp đồng mua thuốc nên có điều khoản rõ ràng: “Nhà thầu cam kết không trực tiếp hoặc thông qua bất kỳ cá nhân, tổ chức trung gian nào đưa, hứa đưa hoặc cung cấp lợi ích nhằm tác động trái pháp luật đến quá trình lựa chọn nhà thầu, ký kết và thực hiện hợp đồng. Vi phạm điều khoản liêm chính được xử lý theo pháp luật và các chế tài hợp pháp của hợp đồng.”
Có thể kết hợp với điều khoản xung đột lợi ích, quyền kiểm tra chứng từ và nghĩa vụ cung cấp thông tin để tạo dấu vết kiểm soát từ đầu đến cuối.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
Điều nguy hiểm của tham nhũng trong đấu thầu thuốc là nó thường được hợp lý hóa bằng những từ ngữ rất nhẹ: “hoa hồng”, “hỗ trợ”, “quà cảm ơn”, “chi phí quan hệ”.
Nhưng phía sau một khoản tiền có thể là một quyết định ảnh hưởng đến ngân sách bệnh viện, quỹ bảo hiểm y tế, doanh nghiệp cạnh tranh và cuối cùng là người bệnh.
Về quản trị, không nên đặt toàn bộ niềm tin vào đạo đức của một cá nhân. Cần thiết kế hệ thống để một cá nhân khó có thể một mình chi phối cả quy trình: Đề xuất nhu cầu → xây dựng tiêu chí → đánh giá → thẩm định → phê duyệt → kiểm tra thực hiện phải có sự phân công, kiểm soát và lưu vết phù hợp.
Về giáo dục, thông điệp quan trọng không chỉ là: “Nhận hối lộ sẽ bị xử lý.” Mà sâu hơn là: “Người lựa chọn thuốc đang thực hiện một trách nhiệm đối với người bệnh; vì vậy, quyền hạn ấy không thể trở thành tài sản riêng để mua bán.”
IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
- Ba lớp phòng vệ
Phòng ngừa: quy tắc liêm chính, kiểm soát quà tặng, kê khai xung đột lợi ích.
Phát hiện: kiểm toán, kiểm tra bất thường, phân tích dữ liệu đấu thầu và cơ chế tố giác an toàn.
Xử lý: bảo toàn chứng cứ, xác minh trách nhiệm từng cá nhân, xử lý hành vi vi phạm và khắc phục hậu quả.
- Ba nguyên tắc quản trị
Không để một người kiểm soát toàn bộ quy trình.
Không để “hoa hồng” ngoài hợp đồng trở thành quyền lợi cá nhân.
Không để lợi ích của nhà cung cấp lấn át lợi ích của người bệnh và lợi ích công.
- Thông điệp cuối cùng
Trong đấu thầu thuốc, giá trị của một quyết định không được đo bằng khoản “hoa hồng” mà người quyết định nhận được, mà bằng tính khách quan, minh bạch và lợi ích chính đáng của người bệnh.
Một tỷ đồng có thể mua được sự ưu ái trong một quy trình nếu hệ thống kiểm soát yếu; nhưng một hệ thống quản trị tốt phải bảo đảm rằng không một cá nhân nào có thể biến quyền hạn công thành món hàng để bán.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.