Pháp luật về khoa học giáo dục
TÌNH HUỐNG SỐ 521: BỆNH VIỆN CÔNG LẬP LIÊN DOANH, LIÊN KẾT VỚI DOANH NGHIỆP “SÂN SAU”, ÉP NGƯỜI BỆNH SỬ DỤNG GIƯỜNG YÊU CẦU GIÁ CAO DÙ VẪN CÒN GIƯỜNG PHÙ HỢP BHYT: XỬ LÝ THẾ NÀO?
Th9
TÌNH HUỐNG SỐ 521: BỆNH VIỆN CÔNG LẬP LIÊN DOANH, LIÊN KẾT VỚI DOANH NGHIỆP “SÂN SAU”, ÉP NGƯỜI BỆNH SỬ DỤNG GIƯỜNG YÊU CẦU GIÁ CAO DÙ VẪN CÒN GIƯỜNG PHÙ HỢP BHYT: XỬ LÝ THẾ NÀO?
I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG
Bệnh viện công lập có hoạt động liên doanh, liên kết với một doanh nghiệp để khai thác dịch vụ giường bệnh yêu cầu. Khi người bệnh có nhu cầu điều trị, bệnh viện không giới thiệu hoặc không bố trí giường phù hợp thuộc phạm vi BHYT dù thực tế còn khả năng bố trí, mà yêu cầu người bệnh sử dụng giường dịch vụ với mức giá cao hơn.
Vấn đề pháp lý cần xác định:
- Người bệnh có bị ép buộc sử dụng dịch vụ ngoài nhu cầu hay không?
- Việc thu tiền giường có đúng giá, đúng thẩm quyền và được công khai hay không?
- Việc bệnh viện công lập sử dụng tài sản công để liên doanh, liên kết có đúng điều kiện, trình tự, thẩm quyền hay không?
- Doanh nghiệp có thực sự là “sân sau” hay chỉ là nhận định chưa được chứng minh?
- Ai phải chịu trách nhiệm nếu có việc cố tình chuyển người bệnh từ diện BHYT sang dịch vụ giá cao?
II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
- Không được biến quyền lựa chọn của người bệnh thành cơ chế ép buộc mua dịch vụ
Người bệnh phải được cung cấp thông tin cần thiết về tình trạng bệnh, phương pháp điều trị, chi phí và các điều kiện liên quan để đưa ra lựa chọn phù hợp.
Vì vậy, nếu bệnh viện cố tình không thông tin về phương án BHYT hoặc từ chối bố trí phương án phù hợp để buộc người bệnh sử dụng giường yêu cầu, thì phải kiểm tra dấu hiệu vi phạm quyền của người bệnh và trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
- “Còn giường trống” không đồng nghĩa người bệnh đương nhiên được hưởng giường đó
Đây là điểm phải xác minh rất kỹ.
Cơ quan kiểm tra cần làm rõ:
- giường còn trống thuộc loại nào;
- có phù hợp với tình trạng và chỉ định điều trị hay không;
- bệnh viện có đủ điều kiện tiếp nhận người bệnh theo BHYT hay không;
- phạm vi thanh toán BHYT;
- người bệnh có tự nguyện lựa chọn giường yêu cầu hay bị yêu cầu phải sử dụng.
Nếu xác định bệnh viện có khả năng bố trí giường phù hợp BHYT nhưng cố tình từ chối và buộc người bệnh sử dụng giường giá cao, thì đây là dấu hiệu cần thanh tra, xác định trách nhiệm và xử lý theo quy định.
- Giá dịch vụ phải có căn cứ và được công khai
Bệnh viện không thể chỉ dựa vào việc người bệnh đã ký giấy sử dụng dịch vụ để mặc nhiên coi khoản thu là hợp pháp.
Cần kiểm tra:
- căn cứ xác lập giá;
- thẩm quyền quyết định giá;
- việc niêm yết, công khai giá;
- hóa đơn, chứng từ;
- khoản tiền thực tế người bệnh đã trả;
- khoản tiền được phân chia giữa bệnh viện và doanh nghiệp.
Nếu khoản thu được xác định là không đúng quy định, việc người bệnh đã ký xác nhận sử dụng dịch vụ không đương nhiên làm cho khoản thu đó trở thành hợp pháp.
- Liên doanh, liên kết với doanh nghiệp không bị cấm tuyệt đối
Bệnh viện công lập có thể thực hiện việc sử dụng tài sản công để liên doanh, liên kết nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, trình tự, thẩm quyền và cơ chế quản lý tài sản công theo pháp luật. Do đó, không thể chỉ vì bệnh viện hợp tác với doanh nghiệp mà kết luận ngay là sai phạm.
Phải kiểm tra: Tài sản công nào được đưa vào liên doanh → ai phê duyệt → lựa chọn đối tác bằng cách nào → giá trị tài sản được xác định ra sao → thời hạn liên kết → doanh thu phân chia thế nào → lợi ích cuối cùng thuộc về ai. Năm 2026 cần cập nhật Nghị định 186/2025/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan, thay vì tiếp tục coi Nghị định 151/2017/NĐ-CP là căn cứ hướng dẫn chính.
- “Công ty sân sau” phải được chứng minh bằng chứng cứ
Không nên kết luận doanh nghiệp là “sân sau” chỉ dựa trên nghi ngờ.
Cần xác minh:
- quan hệ sở hữu, góp vốn;
- người có liên quan;
- quy trình lựa chọn đối tác;
- giá trị tài sản công;
- dòng tiền;
- tỷ lệ phân chia lợi nhuận;
- người thực tế hưởng lợi;
- việc can thiệp, chỉ đạo hoặc ưu ái trong lựa chọn đối tác.
Nếu có đủ căn cứ chứng minh việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn, xung đột lợi ích hoặc vụ lợi thì mới xác định trách nhiệm tương ứng.
- Hợp đồng liên doanh không thể là “lá chắn pháp lý”
Hợp đồng cần quy định rõ:
- tài sản công đưa vào liên kết;
- quyền và nghĩa vụ của các bên;
- giá dịch vụ;
- phân chia doanh thu;
- quyền lựa chọn của người bệnh;
- trách nhiệm công khai giá;
- kiểm tra, giám sát;
- xử lý vi phạm và chấm dứt hợp đồng.
Hợp đồng hợp tác không thể hợp pháp hóa một hành vi trái pháp luật hoặc việc ép buộc người bệnh trả khoản tiền không có căn cứ.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ
Người bệnh đang ở trạng thái dễ tổn thương và phụ thuộc vào chuyên môn của bệnh viện. Vì vậy, việc nói “người bệnh tự nguyện ký” cần được xem xét trong bối cảnh họ có thực sự được cung cấp đầy đủ lựa chọn hay không.
Về quản trị, bệnh viện phải chuyển từ tư duy: “Người bệnh là nguồn thu” sang: “Người bệnh là chủ thể được pháp luật bảo vệ.”
Cần đào tạo nhân viên về quyền người bệnh, công khai giá, quy trình BHYT và kiểm soát xung đột lợi ích; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát độc lập đối với hoạt động liên doanh, liên kết.
IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
- Xử lý ngay quyền lợi người bệnh
- Chấm dứt việc ép buộc sử dụng giường dịch vụ.
- Công khai đầy đủ các phương án điều trị và mức giá.
- Xác minh từng trường hợp đã bị chuyển sang giường dịch vụ.
- Thanh tra toàn bộ hoạt động liên doanh, liên kết
Kiểm tra từ tài sản công – lựa chọn đối tác – hợp đồng – giá dịch vụ – doanh thu – phân chia lợi ích – người hưởng lợi cuối cùng.
- Xác định và khắc phục thiệt hại
Nếu cơ quan có thẩm quyền kết luận có khoản thu trái quy định thì phải hoàn trả hoặc xử lý khắc phục theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời rà soát các trường hợp tương tự.
- Xử lý trách nhiệm theo 4 tầng
Một là, khắc phục: hoàn trả, điều chỉnh quy trình, bảo đảm quyền lợi người bệnh.
Hai là, hành chính: xử phạt nếu hành vi thuộc trường hợp bị xử phạt.
Ba là, kỷ luật: xem xét trách nhiệm của Giám đốc và cá nhân liên quan tùy theo hành vi, mức độ, thẩm quyền và lỗi.
Bốn là, hình sự: nếu có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì chuyển cơ quan có thẩm quyền điều tra, xử lý theo Bộ luật Hình sự.
- Trách nhiệm của Giám đốc bệnh viện
Không thể mặc nhiên quy trách nhiệm hình sự hoặc kỷ luật cho Giám đốc chỉ vì sai phạm xảy ra tại bệnh viện.
Phải làm rõ: Giám đốc có trực tiếp chỉ đạo không? Có phê duyệt không? Có biết sai phạm không? Có hưởng lợi không? Có thiếu trách nhiệm trong quản lý, kiểm tra, giám sát không? Từ đó mới xác định đúng trách nhiệm cá nhân.
KẾT LUẬN
Điểm mấu chốt của tình huống không nằm ở việc bệnh viện có liên doanh với doanh nghiệp hay không, mà phải kiểm tra đồng thời 3 lớp vấn đề:
(1) Quyền người bệnh: có thực sự được lựa chọn hay bị ép sử dụng dịch vụ giá cao?
(2) Tài sản công: việc liên doanh, liên kết có đúng điều kiện, trình tự và thẩm quyền?
(3) Tiền và lợi ích: giá thu, dòng tiền, phân chia lợi nhuận và người hưởng lợi có đúng pháp luật hay không?
Nếu chứng minh được bệnh viện cố tình không bố trí phương án BHYT phù hợp để buộc người bệnh mua giường dịch vụ, đồng thời có sai phạm trong giá, tài sản công hoặc lợi ích của người có liên quan, thì phải xử lý đồng thời quyền lợi người bệnh, khoản tiền đã thu và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.