TÌNH HUỐNG 524: BỆNH NHÂN TỬ VONG DO MẤT MÁU CẤP SAU KHI SINH TẠI TRẠM Y TẾ XÃ VÌ HỘ SINH TRỰC NGỦ QUÊN, KHÔNG THEO DÕI HIỆN TƯỢNG BĂNG HUYẾT SAU SINH: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ?

BỆNH NHÂN TỬ VONG DO MẤT MÁU CẤP SAU KHI SINH TẠI TRẠM Y TẾ XÃ VÌ HỘ SINH TRỰC NGỦ QUÊN, KHÔNG THEO DÕI HIỆN TƯỢNG BĂNG HUYẾT SAU SINH: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ?

Trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, có những sai sót tưởng như chỉ diễn ra trong vài phút nhưng hậu quả có thể kéo dài suốt cuộc đời một gia đình. Đặc biệt trong sản khoa, việc theo dõi người mẹ sau sinh không phải là một thủ tục mang tính hình thức. Một dấu hiệu bất thường nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể chuyển thành tình trạng nguy hiểm đến tính mạng.

Giả định một sản phụ sinh tại trạm y tế xã. Sau sinh, người mẹ có biểu hiện chảy máu bất thường. Nhân viên hộ sinh được phân công trực nhưng ngủ quên, không theo dõi đầy đủ. Khi phát hiện thì sản phụ đã mất máu cấp, việc cấp cứu và chuyển tuyến không còn đạt hiệu quả như thời điểm ban đầu, sau đó người bệnh tử vong.

Đây không chỉ là một câu chuyện đau lòng về mất mát. Về pháp lý, câu hỏi cần được đặt ra là: người trực có vi phạm quy tắc nghề nghiệp hay không, sự vi phạm đó có quan hệ nhân quả với hậu quả tử vong hay không và trách nhiệm của cá nhân, cơ sở y tế được xác định như thế nào?

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Hãy hình dung một ca trực tại trạm y tế xã vào ban đêm. Sản phụ vừa sinh xong, gia đình nghĩ rằng “sinh xong là ổn”, còn người trực cho rằng tình trạng hiện tại chưa có gì bất thường nên có thể tranh thủ nghỉ ngơi. Nhưng sản khoa không cho phép sự chủ quan như vậy.

Băng huyết sau sinh có thể diễn biến nhanh. Vì thế, việc theo dõi các dấu hiệu sinh tồn, lượng máu mất, tình trạng tử cung và các biểu hiện bất thường có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát hiện sớm nguy cơ. Nếu người có trách nhiệm trực thực tế không thực hiện nhiệm vụ theo quy trình chuyên môn, bỏ qua dấu hiệu cảnh báo và không kích hoạt phương án xử trí hoặc chuyển tuyến cần thiết, hậu quả xảy ra sẽ phải được đánh giá một cách nghiêm túc.

Từ góc nhìn của tôi, điều đáng lo không chỉ nằm ở hành vi “ngủ quên”. Vấn đề lớn hơn là văn hóa an toàn trong một cơ sở y tế. Nếu một người có thể bỏ vị trí trực trong khoảng thời gian mà không có cơ chế kiểm soát, không có người thay thế và không có quy trình cảnh báo, thì đó đã là vấn đề quản trị, chứ không còn đơn thuần là lỗi cá nhân.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Luật Khám bệnh, chữa bệnh hiện hành xác định các nguyên tắc quan trọng trong hành nghề là phải kịp thời, tuân thủ quy định chuyên môn kỹ thuật và ưu tiên đối với trường hợp cấp cứu. Người hành nghề có nghĩa vụ kịp thời sơ cứu, cấp cứu; thực hiện đúng quy định chuyên môn kỹ thuật và chịu trách nhiệm về hoạt động khám bệnh, chữa bệnh của mình.

Đáng chú ý, pháp luật còn quy định về chế độ trực tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có giường bệnh nội trú và cơ sở cấp cứu. Cơ sở phải bảo đảm trực liên tục ngoài giờ hành chính, đồng thời người đứng đầu phải phân công người trực và quy định rõ trách nhiệm của từng cấp trực.

Như vậy, nếu hộ sinh được phân công trực mà tự ý ngủ, không thực hiện việc theo dõi người bệnh theo nhiệm vụ được giao, thì cần xem xét trước hết việc người này có vi phạm quy tắc chuyên môn hoặc quy định về trực hay không.

Về trách nhiệm hình sự, căn cứ quan trọng là Điều 129 Bộ luật Hình sự về tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính. Khoản 1 Điều 129 quy định người vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; nếu làm chết từ hai người trở lên, khung hình phạt là từ 05 năm đến 12 năm. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào việc “ngủ quên” rồi kết luận ngay một người phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ ít nhất ba vấn đề: có quy tắc nghề nghiệp hoặc nhiệm vụ trực cụ thể bị vi phạm hay không; người đó có lỗi vô ý hay không; và hành vi vi phạm có quan hệ nhân quả với cái chết của sản phụ hay không.

Ví dụ, nếu hồ sơ trực, bệnh án, dữ liệu theo dõi và kết luận chuyên môn cho thấy sản phụ đã xuất hiện dấu hiệu băng huyết nhưng không được phát hiện do người trực bỏ vị trí, trong khi nếu được phát hiện và xử trí đúng thời điểm thì khả năng cứu sống là có cơ sở chuyên môn, đây sẽ là tình tiết đặc biệt quan trọng khi đánh giá trách nhiệm.

Ngược lại, nếu kết quả giám định xác định dù đã theo dõi và xử trí đúng quy trình nhưng người bệnh vẫn tử vong do biến chứng không thể kiểm soát, thì không thể đồng nhất hậu quả tử vong với sai sót nghề nghiệp.

Đây chính là điểm cần phân biệt trong tuyên truyền pháp luật: tai biến y khoa không mặc nhiên đồng nghĩa với tội phạm; nhưng tuân thủ quy trình chuyên môn cũng không thể chỉ được chứng minh bằng lời nói.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Đối với gia đình sản phụ, mất người thân sau một ca sinh đáng lẽ là thời điểm hạnh phúc có thể tạo ra cú sốc tâm lý rất lớn. Sự đau buồn thường đi kèm với câu hỏi: “Nếu được phát hiện sớm hơn thì sao?”. Khi câu hỏi ấy không được trả lời minh bạch, sự nghi ngờ và phẫn nộ rất dễ gia tăng.

Ở chiều ngược lại, nhân viên y tế liên quan đến sự cố cũng có thể rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý, mặc cảm hoặc sợ hãi. Nhưng áp lực tâm lý của nhân viên y tế không thể trở thành lý do để bỏ qua việc xác minh trách nhiệm.

Theo quan điểm của tôi, xử lý một sự cố y khoa đúng không phải là tìm một người để đổ lỗi càng nhanh càng tốt. Cũng không phải vì “thương đồng nghiệp” mà né tránh sự thật. Điều cần làm là xác định chính xác sai sót nằm ở đâu: con người, quy trình, phân công trực, điều kiện nhân lực, khả năng cấp cứu hay toàn bộ hệ thống.

Một trạm y tế xã chỉ có một nhân viên trực trong thời gian dài, nhưng không có cơ chế bàn giao hoặc kiểm tra; người trực phải xử lý nhiều nhiệm vụ cùng lúc; thiết bị cấp cứu thiếu hoặc không hoạt động; phương án chuyển tuyến không rõ ràng. Nếu những yếu tố này tồn tại, việc chỉ xử lý một cá nhân có thể chưa giải quyết được căn nguyên.

Bài học quản trị ở đây rất rõ: an toàn người bệnh phải được thiết kế thành một hệ thống, chứ không nên phụ thuộc hoàn toàn vào sự tỉnh táo của một cá nhân trong một ca trực đêm.

Đối với giáo dục nghề nghiệp, sinh viên và người hành nghề y cần hiểu rằng “trực” không chỉ là có mặt tại cơ sở. Trực là trạng thái sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn khi người bệnh cần. Trong một ca sản khoa, vài phút chậm trễ đôi khi có ý nghĩa rất lớn.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, tâm lý và quản trị, tôi cho rằng khi xảy ra một trường hợp tử vong nghi liên quan đến sai sót chuyên môn, việc đầu tiên không phải là tranh luận trên mạng xã hội mà là bảo toàn chứng cứ.

Hồ sơ bệnh án, phiếu theo dõi, sổ trực, bảng phân công ca trực, thời điểm gọi hỗ trợ, hồ sơ chuyển tuyến, dữ liệu liên lạc và các tài liệu chuyên môn liên quan cần được bảo quản đầy đủ. Đây là những tài liệu giúp tái hiện diễn biến thực tế của sự việc.

Cơ sở y tế cần tiến hành rà soát nội bộ, báo cáo theo quy định và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền khi có dấu hiệu vi phạm. Trong trường hợp cần xác định sai sót chuyên môn, việc đánh giá phải dựa trên hồ sơ, quy trình chuyên môn và ý kiến chuyên môn phù hợp, thay vì chỉ dựa vào lời khai của một bên.

Nếu có căn cứ cho rằng hành vi vi phạm quy tắc nghề nghiệp đã gây ra hậu quả chết người, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 129 Bộ luật Hình sự. Việc có khởi tố, truy tố hay không phải dựa trên chứng cứ và các điều kiện pháp luật về tố tụng hình sự, không thể được kết luận trước chỉ từ thông tin ban đầu.

Bên cạnh trách nhiệm cá nhân, cơ sở y tế cũng cần xem xét trách nhiệm quản lý. Luật Khám bệnh, chữa bệnh yêu cầu cơ sở tổ chức cấp cứu kịp thời, thực hiện quy định chuyên môn kỹ thuật và bảo đảm các điều kiện cần thiết để người hành nghề thực hiện hoạt động chuyên môn.

Nếu sai sót xuất phát từ cách tổ chức ca trực, thiếu nhân lực, thiếu phương tiện hoặc cơ chế giám sát không phù hợp, thì việc khắc phục phải hướng tới cả hệ thống. Kỷ luật một cá nhân có thể cần thiết, nhưng chưa chắc đã đủ.

1. THÔNG ĐIỆP TUYÊN TRUYỀN

Một ca trực y tế không phải là khoảng thời gian “chờ cho hết giờ”. Đó là khoảng thời gian người bệnh đặt niềm tin và tính mạng của mình vào người có trách nhiệm chuyên môn.

Đặc biệt trong sản khoa, gia đình cần được giải thích rõ về dấu hiệu nguy hiểm sau sinh và cơ sở y tế phải có phương án theo dõi, cấp cứu, chuyển tuyến phù hợp. Khi xảy ra sự cố, người dân có quyền yêu cầu được cung cấp thông tin và giải thích theo quy định; đồng thời cần tôn trọng quá trình xác minh chuyên môn và tố tụng, tránh quy kết khi chưa có kết luận.

Một nền y tế an toàn không được xây dựng bằng nỗi sợ bị kỷ luật. Nó phải được xây dựng bằng trách nhiệm nghề nghiệp, quy trình rõ ràng và văn hóa dám nhận diện sai sót để sửa chữa.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.