TÌNH HUỐNG SỐ 516: NHÂN VIÊN ĐIỀU DƯỠNG TỰ Ý MỞ TỦ THUỐC KHO, LẤY TRỘM MORPHIN BÁN RA THỊ TRƯỜNG CHO NGƯỜI NGHIỆN: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, KỶ LUẬT LAO ĐỘNG VÀ LỖ HỔNG QUẢN TRỊ DƯỢC

TÌNH HUỐNG SỐ 516: NHÂN VIÊN ĐIỀU DƯỠNG TỰ Ý MỞ TỦ THUỐC KHO, LẤY TRỘM MORPHIN BÁN RA THỊ TRƯỜNG CHO NGƯỜI NGHIỆN: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, KỶ LUẬT LAO ĐỘNG VÀ LỖ HỔNG QUẢN TRỊ DƯỢC

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Điều dưỡng A lợi dụng quyền tiếp cận kho thuốc của bệnh viện, tự ý mở tủ, lấy Morphin rồi bán cho người nghiện nhằm thu lợi.

Vụ việc đặt ra 3 nhóm trách nhiệm:

• Hình sự: hành vi mua bán trái phép chất ma túy; đồng thời phải xem xét hành vi chiếm đoạt và các tình tiết liên quan. 
• Lao động: có thể bị xử lý kỷ luật, kể cả sa thải nếu đủ điều kiện luật định. 
• Quản trị bệnh viện: phải xác định nguyên nhân khiến thuốc gây nghiện bị thất thoát và trách nhiệm của hệ thống kiểm soát kho.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Căn cứ pháp luật năm 2026

• Luật Dược 2016, được sửa đổi bởi Luật 44/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025. Luật xác định thuốc gây nghiện là thuốc chứa dược chất kích thích hoặc ức chế thần kinh dễ gây nghiện thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành. 
• Nghị định 163/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Dược, có hiệu lực từ 01/7/2025 và hiện còn hiệu lực. 
• Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi bởi Luật 86/2025/QH15. 
• Bộ luật Lao động 2019, về xử lý kỷ luật và sa thải. 

2. Trách nhiệm hình sự

Nếu kết quả giám định và điều tra xác định Morphin trong vụ án thuộc trường hợp chất ma túy theo quy định hình sự, đồng thời chứng minh được hành vi bán trái phép, trọng tâm là:

Điều 251 BLHS – Tội mua bán trái phép chất ma túy. Khoản 1 quy định mức phạt 03–07 năm tù; khoản 2 quy định 07–15 năm tù đối với một số trường hợp, trong đó có lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Các khoản sau quy định mức hình phạt cao hơn tùy loại và khối lượng chất ma túy. 

Đối với điều dưỡng, cần đặc biệt làm rõ: Có hay không việc lợi dụng vị trí, quyền hạn và quyền tiếp cận thuốc được giao để thực hiện hành vi phạm tội.

Không được chỉ vì người phạm tội là điều dưỡng mà mặc nhiên kết luận có tình tiết “lợi dụng chức vụ, quyền hạn”.

3. Phân biệt hành vi chiếm đoạt và mua bán

Nếu A: Tự ý lấy Morphin → chiếm đoạt → đem bán, thì cơ quan tố tụng phải xác định chính xác quan hệ giữa hành vi chiếm đoạt chất ma túy và mua bán trái phép chất ma túy để áp dụng đúng điều luật, tránh quy kết chồng chéo. BLHS hiện hành cũng quy định riêng Điều 252 – Tội chiếm đoạt chất ma túy. 

4. Trách nhiệm lao động – có thể sa thải nhưng không “sa thải ngay”

Hành vi trộm cắp tài sản của bệnh viện có thể thuộc trường hợp áp dụng hình thức sa thải theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019.

Tuy nhiên, bệnh viện phải:

• chứng minh được lỗi; 
• xác định đúng hành vi vi phạm; 
• bảo đảm quyền giải trình, tự bào chữa; 
• lập biên bản; 
• tuân thủ trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật. 

Vì vậy, không nên viết “bệnh viện bắt giữ khẩn cấp rồi sa thải không bồi thường”.

Cách diễn đạt chuẩn hơn: “Bệnh viện có thể tạm đình chỉ công việc và báo cơ quan có thẩm quyền; nếu đủ căn cứ thì xử lý kỷ luật đến mức sa thải theo đúng trình tự pháp luật.”

Bệnh viện không có quyền tự ý bắt, tạm giữ người như cơ quan tiến hành tố tụng.

5. Điều khoản hợp đồng/nội quy nên có

Có thể quy định: “Người lao động phải tuyệt đối tuân thủ quy trình quản lý, bảo quản, cấp phát và kiểm kê thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và thuốc phải kiểm soát đặc biệt; nghiêm cấm tự ý lấy, sử dụng, chuyển giao hoặc đưa thuốc của bệnh viện ra ngoài trái thẩm quyền.”

Và: “Hành vi trộm cắp, chiếm đoạt thuốc hoặc tài sản của bệnh viện có thể bị xử lý kỷ luật đến mức sa thải nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định; trường hợp có dấu hiệu tội phạm, bệnh viện chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền.”

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Về tâm lý – đạo đức nghề nghiệp

Hành vi thể hiện sự vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm bảo vệ người bệnh.

Tuy nhiên, quản lý không nên chỉ quy kết “suy đồi đạo đức” mà phải tìm nguyên nhân:

• động cơ vụ lợi; 
• nhận thức pháp luật; 
• áp lực cá nhân; 
• cơ chế giám sát; 
• khả năng phát hiện hành vi bất thường. 

2. Về giáo dục

Bệnh viện cần:

• đào tạo định kỳ về thuốc gây nghiện; 
• giáo dục đạo đức nghề nghiệp; 
• phổ biến trách nhiệm hình sự; 
• đào tạo quy trình xuất – nhập – tồn; 
• yêu cầu báo cáo ngay khi phát hiện chênh lệch thuốc. 

3. Về quản trị

Phải áp dụng nguyên tắc: “Một người không được kiểm soát toàn bộ chuỗi bảo quản – cấp phát – ghi nhận – kiểm kê.”

Cần có:

• phân quyền tiếp cận kho; 
• camera; 
• sổ/phiếu xuất nhập; 
• kiểm kê định kỳ và đột xuất; 
• đối chiếu số lượng thực tế; 
• phân tách nhiệm vụ; 
• lưu vết người mở kho và người nhận thuốc. 

Nếu một điều dưỡng có thể một mình lấy Morphin mà không bị phát hiện thì phải audit toàn bộ hệ thống, không chỉ xử lý cá nhân.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Xử lý ngay

Khóa kho → kiểm kê Morphin → bảo toàn camera/chứng từ → lập biên bản → ngăn người nghi ngờ tiếp cận kho → báo cơ quan có thẩm quyền → phối hợp điều tra.

2. Xử lý người vi phạm

Nếu đủ căn cứ:

• Trách nhiệm hình sự: trọng tâm Điều 251 BLHS; xem xét thêm các hành vi liên quan theo chứng cứ. 
• Trách nhiệm lao động: có thể sa thải nếu đủ điều kiện Điều 125 Bộ luật Lao động và đúng thủ tục. 
• Trách nhiệm bồi hoàn: xem xét thiệt hại vật chất theo quy định pháp luật lao động và dân sự có liên quan. 

3. Xử lý lỗ hổng quản trị

Rà soát toàn bộ: Người có quyền tiếp cận – chìa khóa – camera – phiếu lĩnh – số lượng xuất nhập tồn – kiểm kê – trách nhiệm từng cá nhân.

4. Thông điệp kết luận

“Vụ việc không chỉ là một hành vi lấy trộm thuốc mà là nguy cơ đồng thời xâm phạm chế độ quản lý thuốc gây nghiện, trật tự quản lý tài sản và an toàn xã hội. Bệnh viện phải xử lý nghiêm cá nhân vi phạm nhưng đồng thời phải sửa lỗ hổng kiểm soát nội bộ. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm thuốc gây nghiện chỉ được sử dụng đúng mục đích điều trị, đúng người, đúng quy trình và không bị tuồn ra thị trường trái phép.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.