TÌNH HUỐNG SỐ 509: NHÀ THUỐC TƯ NHÂN ĐẦU CƠ, TĂNG GIÁ KHẨU TRANG VÀ THUỐC ĐẶC TRỊ DỊCH BỆNH GẤP 10 LẦN TRONG BỐI CẢNH DỊCH BỆNH BÙNG PHÁT: CHẾ TÀI XỬ LÝ?

TÌNH HUỐNG SỐ 509: NHÀ THUỐC TƯ NHÂN ĐẦU CƠ, TĂNG GIÁ KHẨU TRANG VÀ THUỐC ĐẶC TRỊ DỊCH BỆNH GẤP 10 LẦN TRONG BỐI CẢNH DỊCH BỆNH BÙNG PHÁT: CHẾ TÀI XỬ LÝ?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Trong thời điểm dịch bệnh truyền nhiễm bùng phát tại địa phương X, nhu cầu khẩu trang và thuốc điều trị tăng mạnh. Nhà thuốc A đã mua gom, hạn chế lượng bán, găm hàng và nâng giá một số mặt hàng lên khoảng 10 lần, thậm chí có trường hợp bán cao hơn giá niêm yết.

Các vấn đề cần xác định:

1. Có vi phạm quy định về niêm yết và bán theo giá niêm yết hay không?
2. Có dấu hiệu đầu cơ, găm hàng hay không?
3. Hàng hóa có thuộc diện bình ổn giá/quản lý giá đặc thù không?
4. Có đủ căn cứ áp dụng tịch thu, đình chỉ hoặc tước quyền sử dụng giấy phép/chứng chỉ hay không?
5. Có dấu hiệu để chuyển sang trách nhiệm hình sự hay không?

Lưu ý: “Tăng giá gấp 10 lần” không tự động đồng nghĩa với đầu cơ. Phải chứng minh hành vi mua gom/găm hàng, tình trạng khan hiếm và các điều kiện luật định. File gốc của bạn cũng đã xác định đây là điểm cần phân biệt.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Vi phạm quy định về giá và niêm yết giá

Đối với thuốc, cơ sở kinh doanh dược phải thực hiện kê khai, niêm yết giá theo quy định pháp luật; pháp luật dược cũng nghiêm cấm bán thuốc cao hơn giá niêm yết.

Theo Điều 13 Nghị định 87/2024/NĐ-CP, tùy hành vi và trường hợp cụ thể, có thể bị phạt về không niêm yết/niêm yết không đúng hoặc bán cao hơn giá niêm yết; đồng thời có thể phải hoàn trả khoản tiền chênh lệch đã thu. Căn cứ xử phạt phải xác định đúng loại hàng hóa và tình trạng áp dụng cơ chế bình ổn giá.

2. Đầu cơ, găm hàng

Theo Điều 31 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, cần xem xét hành vi lợi dụng tình trạng khan hiếm hoặc tạo khan hiếm giả tạo để mua vét, mua gom hàng hóa nhằm bán lại thu lợi bất chính.

Nếu nhà thuốc cố tình hạn chế bán, giữ hàng trong kho để chờ tăng giá thì tiếp tục xem xét Điều 32 về găm hàng.

Do đó, chuỗi hành vi cần chứng minh là: Dịch bệnh → mua gom → tạo/khai thác khan hiếm → găm hàng → bán giá cao → thu lợi bất chính.

3. Chế tài

Tùy hành vi, mức độ và điều kiện luật định, nhà thuốc có thể bị:

• phạt tiền;
• buộc khắc phục và hoàn trả khoản tiền thu trái quy định;
• tịch thu tang vật;
• buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp;
• đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép/chứng chỉ trong trường hợp nghị định cho phép, nhất là khi có vi phạm nhiều lần hoặc tái phạm.

Không được viết: “tăng giá 10 lần nên đương nhiên bị tước giấy phép”.

Phải viết: “Tước quyền sử dụng giấy phép/chứng chỉ chỉ được áp dụng khi đáp ứng đúng điều kiện, hành vi và tình tiết được pháp luật quy định.”

4. Quy trình kiểm tra – xử lý

Tiếp nhận phản ánh → kiểm tra giá niêm yết và giá bán thực tế → kiểm tra hóa đơn, kho, tồn hàng, dữ liệu bán hàng → lập biên bản → xác định hành vi → áp dụng biện pháp tạm giữ/biện pháp ngăn chặn nếu đủ căn cứ và đúng thẩm quyền → xử phạt → buộc khắc phục.

Không nên dùng từ “đột kích” trong bài pháp lý; nên dùng “kiểm tra đột xuất” khi đáp ứng căn cứ, trình tự và thẩm quyền.

5. Quan hệ hợp đồng với người mua

Giao dịch giữa nhà thuốc và khách hàng về nguyên tắc là hợp đồng mua bán tài sản theo Bộ luật dân sự 2015:

• Điều 385: khái niệm hợp đồng;
• Điều 398: nội dung hợp đồng;
• Điều 401: hiệu lực hợp đồng.

Có thể xác định điều khoản giá: “Giá bán được xác định theo giá niêm yết hợp pháp tại thời điểm giao dịch; bên bán không được tự ý thu thêm khoản tiền trái với giá niêm yết hoặc quy định pháp luật.”

Nếu đã thu cao hơn giá niêm yết thì phải xem xét hoàn trả phần chênh lệch và trách nhiệm pháp lý tương ứng

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Về tâm lý

Đầu cơ thuốc, khẩu trang trong dịch bệnh có thể làm người dân:

• lo sợ thiếu thuốc;
• hoảng loạn mua tích trữ;
• cảm thấy bất công;
• mất niềm tin vào cơ sở kinh doanh;
• người thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng hơn.

Vì vậy, đây không chỉ là vấn đề giá cả, mà còn là vấn đề niềm tin và an sinh xã hội.

2. Về giáo dục pháp luật

Người dân cần được hướng dẫn: Kiểm tra giá – yêu cầu hóa đơn – lưu chứng cứ – phản ánh vi phạm – không mua gom quá mức.

Nhà thuốc phải được đào tạo về giá thuốc, niêm yết giá, quản lý tồn kho và trách nhiệm trong tình trạng dịch bệnh.

3. Về quản trị

Xây dựng mô hình: Dự báo nhu cầu → kiểm soát tồn kho → xác định giá hợp pháp → niêm yết → kiểm tra nội bộ → bán hàng → lưu chứng từ.

Cơ quan quản lý có thể theo dõi bất thường về giá bán, giá nhập, tồn kho và lượng hàng bán ra để lựa chọn cơ sở cần kiểm tra.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Đối với nhà thuốc

• Niêm yết giá minh bạch.
• Không bán cao hơn giá niêm yết.
• Không mua gom, găm hàng để tạo khan hiếm.
• Lưu đầy đủ hóa đơn, chứng từ.
• Mọi thay đổi giá phải có căn cứ và người chịu trách nhiệm.

2. Đối với cơ quan quản lý

Áp dụng mô hình: “Kiểm tra nhanh – chứng cứ chắc – xử lý đúng hành vi – khắc phục ngay hậu quả.”

Trọng tâm chứng minh: Giá niêm yết → giá thực bán → lượng hàng → nguồn hàng → tồn kho → hành vi mua gom/găm hàng → số lợi bất hợp pháp.

3. Đối với người dân

• Không hoảng loạn, không tích trữ quá mức.
• Kiểm tra giá trước khi mua.
• Giữ hóa đơn, hình ảnh bảng giá.
• Phản ánh khi phát hiện bán vượt giá niêm yết hoặc có dấu hiệu đầu cơ.

4. Kết luận

Nhà thuốc có thể phải chịu đồng thời trách nhiệm về giá, dược và hành vi đầu cơ/găm hàng, tùy chứng cứ thực tế. Không thể chỉ dựa vào việc “tăng giá 10 lần” để kết luận vi phạm đầu cơ hay tước giấy phép. Việc xử lý phải đúng hành vi – căn cứ – thẩm quyền – trình tự – chế tài, đồng thời bảo đảm nguồn cung thuốc, vật tư y tế và quyền tiếp cận của người dân.

Thông điệp: “Dịch bệnh không phải cơ hội trục lợi; kinh doanh hợp pháp phải gắn với trách nhiệm xã hội.”

Bản này có thể dùng làm bài dàn ý 10 điểm: đủ căn cứ pháp lý, điều khoản hợp đồng, chế tài, quy trình kiểm tra và phần tâm lý–quản trị nhưng không bị dài.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.