Việc một công ty dược đăng ký trước tên bài thuốc gia truyền mà phòng chẩn trị đã sử dụng ổn định trong thời gian dài có thể tạo ra tranh chấp nghiêm trọng về quyền đối với nhãn hiệu, đặc biệt khi có dấu hiệu người nộp đơn biết rõ quá trình sử dụng trước đó và đăng ký với dụng ý xấu.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một phòng chẩn trị y học cổ truyền của gia đình ông A đã sử dụng tên “Bài thuốc X” để giới thiệu, kê đơn và cung cấp sản phẩm trong nhiều năm. Đây là tên bài thuốc được gia đình truyền lại qua ba thế hệ và dần được người bệnh trong khu vực biết đến.

Do chủ quan, phòng chẩn trị chưa thực hiện thủ tục đăng ký bảo hộ nhãn hiệu. Sau khi biết tên bài thuốc được sử dụng rộng rãi, một công ty dược đã âm thầm nộp đơn đăng ký nhãn hiệu trùng với tên bài thuốc này cho nhóm hàng hóa, dịch vụ liên quan. Khi phát hiện sự việc, phòng chẩn trị lo ngại công ty dược sẽ dựa vào việc đăng ký để ngăn cản mình tiếp tục sử dụng tên bài thuốc.

Vấn đề đặt ra là: Việc công ty dược đăng ký trước có mặc nhiên làm mất quyền lợi của phòng chẩn trị hay không, và phòng chẩn trị cần làm gì để bảo vệ lịch sử sử dụng nhãn hiệu của mình?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ khi đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu

Trong tranh chấp nhãn hiệu, việc một bên sử dụng tên gọi trước đó là một yếu tố quan trọng nhưng không đồng nghĩa mọi trường hợp sử dụng trước đều mặc nhiên được công nhận là quyền đối với nhãn hiệu. Chủ thể cần chứng minh quá trình sử dụng thực tế, liên tục và mức độ được người tiêu dùng biết đến, đồng thời làm rõ các căn cứ cho thấy người đăng ký sau biết hoặc có cơ sở biết về nhãn hiệu đó.

2. Nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chứng minh lịch sử sử dụng

Điểm a khoản 1 Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 96. Hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ[108]

1. Văn bằng bảo hộ bị hủy bỏ toàn bộ hiệu lực trong các trường hợp sau đây:

a) Người nộp đơn đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu;”

Áp dụng vào tình huống:

• Phòng chẩn trị cần tập trung chứng minh tên bài thuốc đã được sử dụng trước thời điểm công ty dược nộp đơn. Các tài liệu có thể có giá trị gồm hồ sơ hoạt động của phòng chẩn trị, tài liệu giới thiệu bài thuốc, bao bì, nhãn sản phẩm, hóa đơn, chứng từ, hình ảnh quảng bá, tài liệu chuyên môn và các chứng cứ khác thể hiện quá trình sử dụng thực tế.
• Nếu có căn cứ chứng minh công ty dược biết rõ việc phòng chẩn trị đã sử dụng nhãn hiệu nhưng vẫn cố ý đăng ký nhằm chiếm giữ hoặc cản trở việc sử dụng hợp pháp của phòng chẩn trị, có thể đặt vấn đề yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ theo điểm a khoản 1 Điều 96. Việc đánh giá “dụng ý xấu” phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không chỉ dựa vào việc hai bên có tên gọi giống nhau.

Kết luận pháp lý: Công ty dược đăng ký trước không đồng nghĩa với việc tranh chấp đương nhiên kết thúc theo hướng có lợi cho công ty. Nếu phòng chẩn trị chứng minh được các căn cứ pháp lý liên quan, đặc biệt là việc đăng ký nhãn hiệu với dụng ý xấu, thì có cơ sở yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ theo quy định của pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với một cơ sở y học cổ truyền, tên bài thuốc gia truyền không chỉ mang giá trị thương mại mà còn gắn với công sức, uy tín và niềm tin được xây dựng qua nhiều thế hệ. Khi phát hiện tên gọi bị đăng ký trước, chủ cơ sở dễ rơi vào tâm lý bức xúc, lo lắng hoặc cho rằng toàn bộ thành quả của gia đình bị chiếm đoạt. Tuy nhiên, thay vì phản ứng cảm tính hoặc tranh chấp công khai thiếu căn cứ, cần bình tĩnh bảo toàn chứng cứ, tìm hiểu quyền và nghĩa vụ pháp lý, đồng thời giữ gìn uy tín nghề nghiệp và niềm tin của người bệnh.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Đây là “bẫy chiếm đoạt sở hữu trí tuệ thương mại” có thể xuất hiện khi chủ thể tạo dựng giá trị thương hiệu nhưng chậm thực hiện bảo hộ. Sai lầm phổ biến là chỉ tập trung vào chuyên môn và kinh doanh mà chưa xem nhãn hiệu là một tài sản cần được quản trị từ sớm. Vì vậy, cơ sở cần xây dựng quy trình thu thập và lưu trữ chứng cứ chứng minh lịch sử sử dụng rộng rãi, liên tục trước đó; đồng thời chủ động rà soát, đăng ký và quản lý các nhãn hiệu quan trọng thay vì chờ đến khi phát sinh tranh chấp mới bảo vệ.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 – Khẩn trương xác định tình trạng pháp lý của nhãn hiệu: Phòng chẩn trị cần kiểm tra chính xác đơn đăng ký, ngày nộp đơn, tình trạng xử lý và phạm vi hàng hóa, dịch vụ mà công ty dược đăng ký.

Bước 2 – Lập hồ sơ chứng minh lịch sử sử dụng: Thu thập có hệ thống các tài liệu thể hiện tên bài thuốc đã được sử dụng từ trước, bao gồm tài liệu giới thiệu, bao bì, nhãn, hóa đơn, chứng từ, hình ảnh, tài liệu quảng bá và các chứng cứ phù hợp khác.

Bước 3 – Xác định dấu hiệu của việc đăng ký với dụng ý xấu: Không chỉ chứng minh mình sử dụng trước, phòng chẩn trị cần làm rõ mối liên hệ giữa công ty dược với tên bài thuốc, khả năng công ty biết về quá trình sử dụng trước đó và mục đích thực tế khi đăng ký.

Bước 4 – Thực hiện biện pháp pháp lý phù hợp: Trên cơ sở hồ sơ chứng cứ, chủ thể quyền có thể xem xét thực hiện thủ tục phản đối, yêu cầu hủy bỏ hiệu lực hoặc các biện pháp pháp lý khác phù hợp với tình trạng cụ thể của đơn và văn bằng bảo hộ.

Thông điệp: Giá trị của một bài thuốc gia truyền không chỉ nằm ở công thức được truyền lại qua nhiều thế hệ mà còn nằm ở uy tín và niềm tin được gây dựng trong cộng đồng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.