TRANH CHẤP QUYỀN TÁC GIẢ PHẦN MỀM: HAI LẬP TRÌNH VIÊN HỢP TÁC VIẾT APP HỌC TIẾNG ANH, MỘT NGƯỜI ÂM THẦM ĐỔI MẬT KHẨU TÀI KHOẢN ADMIN TRÊN KHO ỨNG DỤNG GOOGLE PLAY ĐỂ THU LỢI RIÊNG?

TRANH CHẤP QUYỀN TÁC GIẢ PHẦN MỀM: HAI LẬP TRÌNH VIÊN HỢP TÁC VIẾT APP HỌC TIẾNG ANH, MỘT NGƯỜI ÂM THẦM ĐỔI MẬT KHẨU TÀI KHOẢN ADMIN TRÊN KHO ỨNG DỤNG GOOGLE PLAY ĐỂ THU LỢI RIÊNG?

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Trong lĩnh vực công nghệ, một sản phẩm có thể bắt đầu từ một ý tưởng rất đơn giản: hai người cùng viết mã nguồn, cùng xây dựng ứng dụng, cùng đưa sản phẩm lên Google Play và thống nhất chia sẻ doanh thu. Nhưng khi ứng dụng bắt đầu tạo ra dòng tiền, tranh chấp về quyền sở hữu, quyền quản trị tài khoản và quyền hưởng doanh thu có thể phát sinh.

Đáng chú ý, việc một người tự ý thay đổi mật khẩu tài khoản quản trị, kiểm soát quyền truy cập ứng dụng và trực tiếp nhận doanh thu không chỉ là vấn đề về “mâu thuẫn giữa đồng nghiệp”. Nếu hành vi được thực hiện không có căn cứ pháp lý hoặc trái với thỏa thuận giữa các bên, vụ việc có thể đồng thời đặt ra vấn đề về quyền tác giả đối với chương trình máy tính, quyền tài sản, trách nhiệm bồi thường và an toàn, an ninh trên môi trường số.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Giả định hai lập trình viên cùng hợp tác xây dựng một ứng dụng học tiếng Anh. Một người phụ trách phần lớn mã nguồn, người còn lại tham gia thiết kế giao diện, phát triển tính năng và vận hành sản phẩm. Hai bên thống nhất đưa ứng dụng lên Google Play và sử dụng một tài khoản quản trị chung.

Sau một thời gian, ứng dụng phát sinh doanh thu. Một bên âm thầm thay đổi mật khẩu tài khoản Admin, loại bên còn lại khỏi quyền truy cập, tiếp tục quản lý ứng dụng và nhận dòng tiền phát sinh từ hoạt động kinh doanh.

Từ góc độ quản trị doanh nghiệp công nghệ, đây là tình huống cần được xử lý thận trọng. Quyền kiểm soát tài khoản Google Play không đương nhiên đồng nghĩa với quyền sở hữu toàn bộ ứng dụng hoặc toàn bộ doanh thu của ứng dụng.

Google Play cũng quy định việc chuyển quyền sở hữu tài khoản hoặc ứng dụng phải được thực hiện theo quy trình chính thức; việc sử dụng phương thức chuyển giao không hợp lệ không được khuyến khích và có thể vi phạm chính sách của nền tảng.

Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, cần tách bạch ít nhất ba vấn đề: ai là tác giả/chủ sở hữu quyền tác giả; ai có quyền quản trị tài khoản; và ai có quyền hưởng doanh thu từ ứng dụng.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ
2. Phần mềm được pháp luật bảo hộ quyền tác giả

Theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, chương trình máy tính là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả và được bảo hộ như tác phẩm văn học, bất kể được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy.

Do đó, trong trường hợp hai lập trình viên thực sự cùng sáng tạo nên phần mềm, cần xác định quá trình đóng góp sáng tạo của từng người và thỏa thuận giữa họ để xác định quyền tác giả, quyền sở hữu quyền tác giả và quyền khai thác thương mại.

Đặc biệt, pháp luật cho phép tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đối với chương trình máy tính thỏa thuận bằng văn bản về việc sửa chữa, nâng cấp chương trình. Vì vậy, hợp đồng hợp tác, thỏa thuận góp vốn, lịch sử Git, email, tin nhắn, tài liệu thiết kế và các chứng cứ về quá trình phát triển phần mềm có ý nghĩa quan trọng khi xác định quyền của mỗi bên.

2. Đổi mật khẩu Admin không đồng nghĩa với việc trở thành chủ sở hữu ứng dụng

Một điểm cộng đồng công nghệ cần đặc biệt lưu ý là:

Quyền truy cập tài khoản quản trị và quyền sở hữu quyền tác giả là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Người đang nắm email, mật khẩu hoặc quyền Admin có thể kiểm soát việc vận hành ứng dụng trên nền tảng, nhưng điều đó không tự động chứng minh người đó là chủ sở hữu duy nhất của mã nguồn hoặc toàn bộ quyền tài sản đối với phần mềm.

Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền sở hữu và quyền khác đối với tài sản; chủ thể có quyền có thể yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật, trả lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có căn cứ.

Trong trường hợp có thỏa thuận chia doanh thu, việc một bên tự ý giữ toàn bộ khoản thu cũng cần được xem xét trên cơ sở hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán, quyền đối với doanh thu và thiệt hại thực tế.

3. Có thể phát sinh vấn đề về an ninh mạng nếu tài khoản bị truy cập hoặc sử dụng trái phép

Không nên mặc nhiên gọi mọi tranh chấp tài khoản là “tội phạm mạng”. Tuy nhiên, nếu một người không có quyền mà vẫn truy cập, chiếm quyền kiểm soát, thay đổi thông tin xác thực hoặc sử dụng trái phép tài khoản/hệ thống, thì tùy tính chất, phương thức và hậu quả, hành vi có thể phát sinh trách nhiệm theo pháp luật về an ninh mạng và các quy định pháp luật khác.

Luật Giao dịch điện tử 2023 cũng nghiêm cấm hành vi gian lận, giả mạo, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái pháp luật tài khoản giao dịch điện tử; đồng thời thừa nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Vì vậy, việc tự ý đổi mật khẩu, xóa quyền truy cập, chuyển quyền quản trị hoặc điều hướng dòng tiền cần được kiểm tra dựa trên quyền truy cập ban đầu, thỏa thuận giữa các bên và lịch sử thao tác trên hệ thống.

4. Không nên hiểu “gỡ app” và “phong tỏa dòng tiền” là một thủ tục pháp lý duy nhất

Khi tranh chấp xảy ra, bên bị ảnh hưởng có thể sử dụng cơ chế khiếu nại, báo cáo vi phạm của Google Play nếu có căn cứ cho rằng ứng dụng hoặc nội dung đang xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Google Play có cơ chế tiếp nhận báo cáo đối với nội dung bị cho là vi phạm bản quyền và các vi phạm chính sách khác. Tuy nhiên, việc Google xem xét, gỡ ứng dụng, hạn chế tài khoản hay áp dụng biện pháp khác phụ thuộc vào hồ sơ và chính sách của nền tảng.

Do đó, không nên tuyên bố rằng chỉ cần lập vi bằng là Google chắc chắn gỡ ứng dụng hoặc phong tỏa tài khoản thanh toán. Vi bằng chủ yếu có giá trị ghi nhận sự kiện, hành vi được Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến theo quy định; còn việc xử lý tài khoản phải tuân thủ cơ chế của Google và pháp luật có liên quan. Nghị định 08/2020/NĐ-CP hiện vẫn là căn cứ quan trọng về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Điều đáng lo trong những dự án công nghệ nhỏ không chỉ nằm ở giá trị của mã nguồn mà còn ở sự đổ vỡ niềm tin khi tiền bắt đầu xuất hiện.

Khi hai người cùng làm việc nhưng không xác định rõ ngay từ đầu:

• Ai là tác giả?
• Ai là chủ sở hữu quyền tác giả?
• Ai đứng tên tài khoản Google Play?
• Ai được quyền quản trị?
• Doanh thu được chia theo tỷ lệ nào?
• Chi phí vận hành được khấu trừ ra sao?
• Nếu một người rời dự án thì quyền đối với ứng dụng được xử lý thế nào?

thì một tài khoản quản trị có thể trở thành điểm tập trung quyền lực rất lớn.

Từ góc nhìn giáo dục pháp luật, người làm công nghệ cần hình thành thói quen “thỏa thuận trước – lưu chứng cứ – phân quyền rõ – kiểm soát dòng tiền”.

Từ góc nhìn quản trị, tài khoản Google Play, email quản trị, kho mã nguồn, tài khoản thanh toán, Firebase, máy chủ và các khóa API không nên được quản lý theo mô hình “một người biết hết”.

Việc phân quyền tối thiểu, xác thực nhiều lớp, lưu nhật ký truy cập và duy trì quyền kiểm soát độc lập đối với các tài sản số quan trọng có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tranh chấp.

1. QUY TRÌNH XỬ LÝ VÀ BẢO TOÀN CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ

Khi phát hiện bị thay đổi quyền Admin hoặc bị kiểm soát ứng dụng trái với thỏa thuận, người có quyền lợi liên quan nên ưu tiên:

Bước 1 – Bảo toàn chứng cứ:
Chụp màn hình, quay màn hình, lưu email thông báo thay đổi mật khẩu, lịch sử đăng nhập, lịch sử thay đổi quyền, báo cáo doanh thu, giao dịch thanh toán, lịch sử Git và các tin nhắn thỏa thuận giữa hai bên.

Bước 2 – Không tự ý xâm nhập ngược:
Không nên tìm cách “hack lại” tài khoản hoặc sử dụng công cụ kỹ thuật để lấy lại quyền bằng phương thức trái pháp luật. Điều này có thể làm phát sinh thêm tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.

Bước 3 – Lập vi bằng khi cần thiết:
Có thể liên hệ Văn phòng Thừa phát lại để xem xét việc lập vi bằng ghi nhận các sự kiện, dữ liệu, nội dung điện tử đang tồn tại tại thời điểm lập vi bằng. Vi bằng là một nguồn tài liệu phục vụ việc chứng minh, không thay thế phán quyết của Tòa án hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Bước 4 – Gửi yêu cầu đến Google Play:
Sử dụng đúng kênh hỗ trợ/báo cáo của Google Play, cung cấp thông tin về quyền sở hữu, quyền tác giả, tài khoản phát triển và chứng cứ liên quan. Google có cơ chế riêng để xử lý khiếu nại về bản quyền và các vấn đề tài khoản.

Bước 5 – Yêu cầu giải quyết tranh chấp theo pháp luật Việt Nam:
Nếu tranh chấp không được giải quyết bằng thương lượng, các bên có thể xem xét cơ chế hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án tùy theo thỏa thuận và tính chất quan hệ pháp lý. Yêu cầu có thể liên quan đến xác định quyền, chấm dứt hành vi xâm phạm, thanh toán doanh thu và bồi thường thiệt hại nếu có đủ căn cứ.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, tâm lý và giáo dục, đừng để một dự án công nghệ được vận hành bằng niềm tin nhưng lại thiếu nền tảng pháp lý.

Tôi khuyến nghị các nhóm lập trình viên, startup và nhóm nghiên cứu công nghệ nên thực hiện ít nhất 5 nguyên tắc:

Một là, ký thỏa thuận ngay từ khi bắt đầu dự án.
Phải xác định rõ quyền tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, tỷ lệ đóng góp, quyền khai thác thương mại và phương thức phân chia doanh thu.

Hai là, tách quyền quản trị khỏi quyền sở hữu.
Người giữ tài khoản Admin không mặc nhiên là chủ sở hữu toàn bộ sản phẩm.

Ba là, kiểm soát dòng tiền minh bạch.
Doanh thu từ Google Play cần được ghi nhận, đối soát và phân chia theo thỏa thuận; không để một cá nhân tự quyết định toàn bộ dòng tiền mà không có cơ chế kiểm tra.

Bốn là, xây dựng quy trình quản trị tài sản số.
Email, tài khoản Google Play, kho mã nguồn, máy chủ, cơ sở dữ liệu và tài khoản thanh toán cần có cơ chế phân quyền, sao lưu và xác thực phù hợp.

Năm là, khi tranh chấp xảy ra, hãy bảo vệ quyền bằng chứng cứ và pháp luật, không bằng đối đầu trên không gian mạng.
Một ảnh chụp màn hình có thể rất quan trọng, nhưng cần được bảo toàn đúng cách; một vi bằng có thể hỗ trợ chứng minh, nhưng không thay thế cơ chế giải quyết tranh chấp; và một khiếu nại đến nền tảng cần dựa trên thông tin trung thực, có căn cứ.

THÔNG ĐIỆP PHÁP LUẬT

Trong môi trường công nghệ, tài sản không chỉ là tiền và máy móc. Mã nguồn, quyền tác giả, tài khoản quản trị, dữ liệu và dòng tiền số đều có thể gắn với những quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể.

Hợp tác bằng niềm tin là điều đáng quý; hợp tác có thỏa thuận, chứng cứ và cơ chế quản trị rõ ràng mới là nền tảng bền vững.

ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục
Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị