TÌNH HUỐNG SỐ 601: “BẪY” XÃ HỘI HÓA Y TẾ VÀ CHIÊU TRÒ NÂNG KHỐNG GIÁ VẬT TƯ: TỘI ÁC TRỤC LỢI TRÊN GIƯỜNG BỆNH

Chủ trương xã hội hóa, liên doanh liên kết trang thiết bị y tế vốn ra đời nhằm mục đích nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm tải gánh nặng ngân sách. Thế nhưng, khi chủ trương này bị lợi dụng bởi những cái bắt tay “đi đêm” giữa doanh nghiệp và cơ sở y tế, nó biến thành một cỗ máy bóc lột tàn nhẫn. Việc doanh nghiệp tài trợ máy xét nghiệm nhưng lại độc quyền cung cấp vật tư tiêu hao, lén lút nâng giá lên gấp 5 lần giá trị thực là hành vi “hút máu” bệnh nhân tận xương tủy. Bệnh viện tư nhân nếu nhắm mắt làm ngơ hoặc đồng lõa sẽ biến môi trường y đức thành một khu chợ đen tàn khốc nhất.

Hãy cùng bóc tách thủ đoạn gian lận thương mại y tế này dưới lăng kính pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của bệnh nhân và thiết lập lại sự minh bạch trong hệ thống y tế.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận hồ sơ phản ánh bức xúc từ nhóm bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo đang điều trị tại một bệnh viện tư nhân với diễn biến như sau:

• Sự việc: Bệnh viện tư nhân ký hợp đồng “xã hội hóa/liên doanh liên kết” với một doanh nghiệp vật tư y tế. Theo đó, doanh nghiệp “đặt miễn phí” hệ thống máy xét nghiệm sinh hóa, huyết học thế hệ mới nhất tại bệnh viện.
• Thủ đoạn trục lợi (“Bẫy” liên doanh): Đổi lại việc đặt máy, bệnh viện buộc phải mua độc quyền toàn bộ hóa chất, vật tư tiêu hao đi kèm hệ thống này từ chính doanh nghiệp đó. Lợi dụng vị thế độc quyền này, doanh nghiệp đã lén lút nâng khống giá vật tư đầu vào lên gấp 5 lần so với giá nhập khẩu thực tế.
• Hậu quả: Chi phí xét nghiệm bị đẩy lên mức cao ngất ngưởng. Toàn bộ gánh nặng tài chính khổng lồ này bị trút thẳng lên đầu người bệnh thông qua các hóa đơn viện phí. Bệnh nhân phản ứng thì bệnh viện giải thích do “công nghệ mới, chi phí vận hành cao”. Sự việc chỉ vỡ lở khi một bệnh nhân so sánh bảng giá với bệnh viện công lập cùng sử dụng loại máy đó và phát hiện mức giá chênh lệch phi lý.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc lợi dụng tình trạng bệnh tật để ép giá vật tư y tế là chuỗi hành vi vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm quy định về quản lý giá và luật cạnh tranh:

Thứ nhất, hành vi Lạm dụng vị trí độc quyền, thống lĩnh thị trường (Luật Cạnh tranh 2018):

• Trọng tâm pháp lý (Khoản 1 Điều 27): Pháp luật Cạnh tranh nghiêm cấm doanh nghiệp lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền để thực hiện hành vi: “Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây ra thiệt hại cho khách hàng”.
• Áp dụng vào tình huống: Bằng việc “khóa mã” thiết bị, doanh nghiệp ép bệnh viện chỉ được dùng hóa chất của mình, từ đó độc quyền nâng giá gấp 5 lần. Đây là hành vi thao túng giá trái pháp luật, trục lợi bất chính, vi phạm nghiêm trọng Luật Cạnh tranh.

Thứ hai, vi phạm nguyên tắc quản lý, niêm yết giá dịch vụ y tế (Điều 28 Luật Giá 2023, sửa đổi 2025):

• Trọng tâm pháp lý: Các mặt hàng vật tư, sinh phẩm y tế thuộc danh mục phải kê khai giá và chịu sự quản lý, bình ổn của Nhà nước. Việc doanh nghiệp và bệnh viện tự ý bắt tay thổi giá lên 500% mà không giải trình được cấu thành chi phí hợp lý là hành vi gian lận về giá, vi phạm các quy định về kê khai và niêm yết giá.

Thứ ba, tước đoạt quyền lợi hợp pháp của người bệnh (Điều 12 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023):

• Trọng tâm pháp lý: Đạo luật quy định rõ quyền của người bệnh là được cung cấp thông tin minh bạch về giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh. Bệnh viện tư nhân là pháp nhân cung cấp dịch vụ, không thể đổ lỗi cho “doanh nghiệp đối tác”. Bệnh viện phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước pháp luật và người bệnh về tính hợp lý của mọi khoản thu.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý Xã hội:

Tình huống bộc lộ sự uất ức, gánh nặng chi phí y tế của người bệnh hiểm nghèo. Những bệnh nhân ung thư, suy thận vốn đã kiệt quệ về tài chính, phải bán tài sản, cầm cố nhà cửa để đổi lấy sự sống. Việc bắt chẹt họ bằng những hóa đơn xét nghiệm khống giá chẳng khác nào hành vi tước đoạt nốt chút hy vọng sinh tồn cuối cùng. Đó là tận cùng của sự bất nhẫn.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro y tế:

Sự việc vạch trần bẫy liên doanh liên kết trục lợi độc quyền. Đây là lỗ hổng chí mạng trong quản trị mua sắm vật tư của Bệnh viện tư nhân. Một quyết định hợp tác không minh bạch, thiếu khâu thẩm định giá độc lập từ Ban giám đốc đã biến cơ sở y tế thành công cụ vơ vét tiền bạc của doanh nghiệp “sân sau”. Hậu quả là Bệnh viện sẽ phải đối mặt với án phạt tài chính khổng lồ và sự tẩy chay vĩnh viễn từ cộng đồng.

4. Giải pháp toàn diện

Để bảo vệ bệnh nhân, phá vỡ thế độc quyền và trừng trị hành vi gian lận, Chuyên gia kiến nghị tập thể người bệnh và cơ quan chức năng kích hoạt ngay quy trình kiểm toán và thanh tra tài chính buộc bồi hoàn qua các bước sau:

Bước 1 – Thu thập chứng cứ và Yêu cầu giải trình minh bạch giá

• Bệnh nhân/gia đình tuyệt đối lưu giữ toàn bộ hóa đơn đỏ, bảng kê chi tiết viện phí. Yêu cầu Ban giám đốc Bệnh viện phải cung cấp văn bản giải trình cơ cấu tính giá xét nghiệm, so sánh công khai với biểu giá trần của Bộ Y tế đối với cùng một dịch vụ kỹ thuật.

Bước 2 – Kích hoạt quy trình Thanh tra Tài chính và Quản lý Cạnh tranh

• Gửi Đơn tố cáo hành vi gian lận giá vật tư y tế kèm theo các hóa đơn chứng cứ đến Thanh tra Sở Y tế, Cục Quản lý Giá (Bộ Tài chính) và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Yêu cầu các cơ quan này tiến hành thanh tra đột xuất Hợp đồng liên doanh liên kết và kiểm toán sổ sách nhập khẩu vật tư của doanh nghiệp kia để bóc trần mức giá chênh lệch 500%.

Bước 3 – Buộc xuất toán bồi hoàn và Trừng phạt vi phạm

• Căn cứ vào kết luận thanh tra xác định hành vi nâng khống giá, Cơ quan nhà nước sẽ ra quyết định: (1) Buộc Bệnh viện và Doanh nghiệp phải xuất toán, bồi hoàn trả lại 100% phần tiền chênh lệch trái phép cho toàn bộ bệnh nhân; (2) Phạt tiền doanh nghiệp vi phạm Luật Cạnh tranh; (3) Tạm đình chỉ hoặc rút giấy phép hoạt động của Bệnh viện nếu có bằng chứng thông đồng, chia chác lợi nhuận từ việc thổi giá vật tư tiêu hao.

Thông điệp đúc kết: “Bệnh viện là nơi cứu vớt sinh mạng, không phải là thương trường để những cái bắt tay đi đêm vơ vét tài sản của những con người đang đứng trên bờ vực thẳm. Đồng tiền kiếm được từ việc nâng khống giá vật tư y tế chính là đồng tiền tàn nhẫn nhất. Pháp luật sinh ra là để đập tan những chiếc bẫy độc quyền đó, trả lại sự trong sạch và y đức cho nền y học.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.