TÌNH HUỐNG SỐ 435: “NGHIỆM THU KHỐNG ĐỀ TÀI KHOA HỌC CẤP BỘ: NHÀ NGHIÊN CỨU THUÊ NGƯỜI VIẾT BÁO CÁO TỔNG KẾT BẰNG CÁCH XÀO NẤU DỮ LIỆU TỪ MỘT ĐỀ TÀI CŨ ĐÃ NGHIỆM THU 10 NĂM TRƯỚC?”

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Ông Nguyễn Văn A là chủ nhiệm một đề tài khoa học cấp bộ được cơ quan nhà nước giao thực hiện bằng nguồn kinh phí ngân sách nhà nước.

Theo thuyết minh ban đầu, đề tài phải tiến hành khảo sát, thu thập dữ liệu thực tế, phân tích kết quả và xây dựng báo cáo tổng kết trong thời hạn 24 tháng.

Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, ông A nhận thấy nhóm nghiên cứu gần như chưa tạo ra được kết quả thực nghiệm như cam kết. Một số nội dung khảo sát chưa thực hiện, số lượng mẫu thực tế thấp hơn rất nhiều so với kế hoạch.

Lo ngại đề tài không đạt yêu cầu và có thể phải hoàn trả kinh phí, ông A nảy sinh ý định “làm cho xong hồ sơ”.

Thông qua một người quen, ông A thuê một người chuyên nhận viết báo cáo khoa học với giá 80 triệu đồng.

Để có dữ liệu, người này tìm lại một đề tài khoa học cùng lĩnh vực đã được nghiệm thu khoảng 10 năm trước, sau đó:

• lấy một phần bảng số liệu cũ;
• thay đổi tên địa bàn khảo sát;
• điều chỉnh thời gian nghiên cứu;
• thay đổi một số con số;
• sử dụng lại biểu đồ, bảng phân tích;
• viết lại phần nhận xét theo hướng tạo cảm giác đây là dữ liệu mới;
• ghép thêm một số số liệu không có nguồn gốc rõ ràng.

Sau đó, toàn bộ nội dung được đưa vào báo cáo tổng kết đề tài cấp bộ của ông A.

Ông A ký xác nhận báo cáo là kết quả nghiên cứu của nhóm mình và gửi cơ quan quản lý để nghiệm thu.

Một số thành viên hội đồng nghiệm thu do không kiểm tra dữ liệu gốc đã đánh giá đề tài “đạt yêu cầu”.

Ông A được thanh toán phần kinh phí còn lại, đồng thời được tính kết quả đề tài vào hồ sơ chuyên môn.

Vài tháng sau, một nhà nghiên cứu từng tham gia đề tài cũ phát hiện nhiều bảng số liệu trong báo cáo mới có cấu trúc gần như giống hệt dữ liệu của đề tài đã nghiệm thu 10 năm trước.

Vụ việc được phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền.

Điểm nguy hiểm của tình huống

Đây không đơn thuần là chuyện “copy tài liệu cũ”.

Nếu dữ liệu cũ được sử dụng một cách minh bạch để làm cơ sở so sánh, có trích dẫn và không giả mạo kết quả nghiên cứu mới thì về nguyên tắc có thể có giá trị tham khảo.

Nhưng nếu dữ liệu của đề tài cũ được biến thành dữ liệu của đề tài mới, rồi được trình bày như kết quả nghiên cứu thực tế mới, thì bản chất đã chuyển sang vấn đề liêm chính khoa học và gian lận nghiên cứu.

Luật hiện hành quy định rất rõ: hành vi ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu là vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.

Vấn đề còn nghiêm trọng hơn nếu việc làm giả kết quả được thực hiện nhằm được nghiệm thu, nhận kinh phí, hưởng lợi ích vật chất hoặc hợp thức hóa việc sử dụng ngân sách nhà nước.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc liêm chính khoa học

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện hành xác lập nguyên tắc hoạt động khoa học phải đề cao đạo đức nghề nghiệp, tính trung thực, khách quan và trách nhiệm.

Đặc biệt, Điều 8 quy định về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.

Khoản 1 Điều 8 xác định:

“Ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc hành vi làm sai lệch bản chất nghiên cứu” là vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.

Do đó, trong tình huống trên, việc lấy số liệu của đề tài cũ rồi sửa đổi để biến thành số liệu của đề tài mới có dấu hiệu điển hình của ngụy tạo dữ liệu và làm sai lệch bản chất nghiên cứu.

Điểm đáng chú ý là pháp luật không chỉ quan tâm đến việc một người “copy bao nhiêu phần trăm”.

Vấn đề cốt lõi là:

Dữ liệu đó có phản ánh đúng quá trình nghiên cứu thực tế của đề tài hay không?

Nếu câu trả lời là không, thì dù người thực hiện có thay đổi 20%, 30% hay 70% con số, bản chất của hành vi vẫn không thay đổi.

2.2. “Thuê người viết báo cáo” không làm mất trách nhiệm của chủ nhiệm đề tài

Ông A có thể lập luận: “Tôi chỉ thuê người viết báo cáo, còn dữ liệu do họ tự tìm.”

Lập luận này không đương nhiên giúp ông A thoát trách nhiệm.

Chủ nhiệm đề tài là người chịu trách nhiệm về việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ, tính trung thực của báo cáo và kết quả được trình nghiệm thu theo phạm vi trách nhiệm được giao.

Việc thuê người hỗ trợ biên tập, trình bày hoặc xử lý kỹ thuật không đồng nghĩa với việc được phép thuê người tạo ra dữ liệu giả.

Đặc biệt, nếu ông A:

• biết dữ liệu không phải của đề tài;
• chỉ đạo sử dụng dữ liệu cũ;
• biết báo cáo có số liệu giả;
• ký xác nhận;
• sử dụng báo cáo đó để nghiệm thu;
• nhận kinh phí hoặc lợi ích từ kết quả nghiệm thu,

thì mức độ trách nhiệm sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều.

2.3. Không thể lấy lý do “đề tài có rủi ro” để hợp thức hóa dữ liệu giả

Đây là điểm rất quan trọng.

Pháp luật khoa học hiện hành thừa nhận rằng nghiên cứu khoa học có rủi ro.

Nhà nước không buộc một đề tài phải luôn thành công.

Điều 9 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thiết lập cơ chế chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học. Trong một số trường hợp, tổ chức thực hiện nhiệm vụ sử dụng ngân sách nhà nước không phải hoàn trả kinh phí nếu kết quả không đạt mục tiêu, nhưng điều kiện quan trọng là phải tuân thủ quy định, quy trình và không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm pháp luật hoặc sử dụng sai mục tiêu, phạm vi kinh phí.

Điều này tạo ra một thông điệp rất rõ:

Thất bại khoa học có thể được chấp nhận; gian lận khoa học thì không.

Một đề tài không đạt mục tiêu nhưng nghiên cứu trung thực có thể được đánh giá như một kết quả khoa học có giá trị.

Ngược lại, một đề tài “đạt” nhờ dữ liệu giả có thể trở thành hành vi vi phạm pháp luật.

2.4. Có thể phát sinh trách nhiệm theo pháp luật phòng, chống tham nhũng

Nếu đề tài sử dụng ngân sách nhà nước và người thực hiện là người có chức vụ, quyền hạn thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật phòng, chống tham nhũng, hành vi còn phải được xem xét dưới góc độ vụ lợi và lợi dụng chức vụ, quyền hạn.

Theo Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước bao gồm, trong đó có:

• lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;
• lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;
• lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng để trục lợi;
• giả mạo trong công tác vì vụ lợi;
• sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi;
• không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi.

Luật cũng xác định “vụ lợi” bao gồm việc người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhằm đạt được lợi ích vật chất hoặc phi vật chất không chính đáng.

Vì vậy, nếu mục đích của ông A là:

làm giả kết quả → được nghiệm thu → nhận kinh phí → bảo toàn thành tích → hưởng lợi ích cá nhân

thì cơ quan có thẩm quyền phải xem xét đầy đủ chuỗi hành vi, thay vì chỉ coi đây là lỗi chuyên môn.

2.5. Có thể phát sinh trách nhiệm hình sự

Không phải mọi hành vi gian dối trong nghiên cứu đều tự động cấu thành tội phạm.

Muốn truy cứu trách nhiệm hình sự phải xác định đầy đủ:

• chủ thể;
• hành vi;
• lỗi;
• mục đích;
• hậu quả;
• quan hệ nhân quả;
• chức vụ, quyền hạn;
• giá trị tài sản hoặc mức độ thiệt hại;
• các dấu hiệu cấu thành cụ thể của từng tội danh.

Tùy chứng cứ, có thể phải xem xét một số tội phạm về chức vụ, đặc biệt là:

Điều 356 Bộ luật Hình sự – Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ

Nếu người có chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác, lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ và gây thiệt hại thuộc mức luật định hoặc gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì có thể bị xem xét theo Điều 356. Điều luật này đã được sửa đổi trong năm 2025.

Điều 359 Bộ luật Hình sự – Tội giả mạo trong công tác

Nếu người có chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà thực hiện các hành vi như sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu; làm, cấp giấy tờ giả; giả mạo chữ ký thì có thể bị xem xét theo Điều 359.

Đặc biệt, nếu báo cáo tổng kết, biên bản, tài liệu nghiệm thu bị làm sai lệch để hợp thức hóa kết quả hoặc phục vụ lợi ích cá nhân, cơ quan điều tra cần đánh giá xem hành vi có đủ dấu hiệu của tội danh này hay không.

Trường hợp liên quan đến tài sản bị chiếm đoạt

Nếu chứng minh được người thực hiện đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý thì còn có thể phải xem xét các tội phạm về tham nhũng, trong đó có Tội tham ô tài sản theo Điều 353 Bộ luật Hình sự, tùy thuộc cấu thành cụ thể và chứng cứ.

Không nên kết luận ngay ông A phạm tội nào chỉ từ tình huống giả định. Việc định tội phải dựa trên hồ sơ đề tài, chứng từ tài chính, quy trình nghiệm thu, dữ liệu gốc, lời khai và các chứng cứ khác.

2.6. Hội đồng nghiệm thu cũng không thể “vô can” nếu cố ý thông đồng

Một sai lầm phổ biến là chỉ tập trung vào chủ nhiệm đề tài.

Trong thực tế, cần kiểm tra cả:

• thành viên hội đồng nghiệm thu;
• thư ký;
• cơ quan chủ trì;
• đơn vị quản lý nhiệm vụ;
• người thẩm định;
• người ký xác nhận;
• người quyết định thanh toán kinh phí.

Nếu một thành viên hội đồng biết rõ dữ liệu có vấn đề nhưng vẫn cố ý xác nhận đạt, nhận lợi ích hoặc thông đồng để hợp thức hóa kết quả, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh tương ứng với vai trò của người đó.

Ngược lại, nếu hội đồng đã thực hiện đúng quy trình, dựa trên hồ sơ hợp lệ nhưng không thể phát hiện gian lận tinh vi, không nên đánh đồng lỗi thiếu sót nghiệp vụ với hành vi đồng phạm.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Gốc rễ đôi khi không nằm ở dữ liệu mà nằm ở “lòng tham vật chất”

Một đề tài khoa học không biến thành gian lận chỉ vì một bảng số liệu.

Đằng sau nó có thể là cả một chuỗi tâm lý:

sợ thất bại → sợ mất thành tích → sợ mất kinh phí → muốn giữ vị trí → muốn có danh hiệu → muốn có lợi ích vật chất → tìm cách hợp thức hóa kết quả.

Đây chính là lúc lòng tham vật chất có thể đánh bại đạo đức nghề nghiệp.

Nhà nghiên cứu bắt đầu nghĩ: “Chỉ cần nghiệm thu được lần này.”

Nhưng sau lần đầu tiên, rất dễ xuất hiện lần thứ hai.

Từ “sửa một bảng số liệu” có thể chuyển thành “sửa cả báo cáo”.

Từ “xào một phần dữ liệu” có thể chuyển thành “thuê người làm toàn bộ”.

Từ “giữ thành tích” có thể chuyển thành “nhận tiền”.

Và từ một sai phạm học thuật có thể tiến đến rủi ro hành chính, tài chính, kỷ luật hoặc hình sự.

3.2. Khoa học phải chấp nhận thất bại, nhưng không được chấp nhận gian dối

Một nền khoa học lành mạnh phải tạo ra môi trường trong đó nhà khoa học có thể nói:

“Tôi đã nghiên cứu nhưng giả thuyết ban đầu không đúng.”

Đó không phải thất bại đáng xấu hổ.

Ngược lại, đó có thể là một kết quả khoa học có giá trị.

Luật hiện hành cũng đã thể chế hóa tinh thần chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu nếu người nghiên cứu tuân thủ quy trình và không gian lận.

Vì vậy, cơ quan quản lý cần thay đổi tư duy:

Không nên tạo áp lực “mọi đề tài đều phải thành công”.

Bởi nếu hệ thống chỉ khen người có kết quả đẹp, người nghiên cứu sẽ có động cơ tạo ra “kết quả đẹp”.

3.3. Quản trị rủi ro tài sản cá nhân: đừng đánh đổi cả tương lai vì một khoản lợi ích ngắn hạn

Đây cũng là bài học rất thực tế đối với mỗi nhà nghiên cứu.

Một khoản tiền vài chục triệu, một khoản kinh phí đề tài hoặc một thành tích chuyên môn có thể khiến một người đánh cược:

• danh dự nghề nghiệp;
• vị trí công tác;
• thu nhập lâu dài;
• tài sản cá nhân;
• quyền lợi hưu trí;
• cơ hội nghề nghiệp;
• thậm chí là sự tự do của chính mình.

Nếu bị xử lý hình sự và phải bồi thường, tài sản cá nhân có thể trở thành nguồn để thực hiện nghĩa vụ tài chính theo bản án, quyết định có hiệu lực.

Do đó, quản trị rủi ro tài sản cá nhân không chỉ là: “Đầu tư vào đâu để sinh lời?”

mà còn phải là: “Tôi đang làm gì có thể khiến toàn bộ tài sản và sự nghiệp của mình gặp rủi ro pháp lý?”

Một nguyên tắc đơn giản:

Đừng dùng tài sản, danh tiếng và tương lai của mình để bảo vệ một khoản lợi ích có được từ hành vi không trung thực.

3.4. Quản trị tổ chức phải tạo “lối thoát an toàn” cho người nghiên cứu

Một nhà nghiên cứu nếu nhận thấy:

• đề tài không đạt;
• dữ liệu thiếu;
• phương pháp không phù hợp;
• tiến độ chậm;
• kinh phí không thể sử dụng hết,

phải có cơ chế báo cáo và điều chỉnh.

Nếu tổ chức tạo ra tâm lý: “Không đạt thì bị coi là yếu kém.”

thì người nghiên cứu có thể tìm đến giải pháp nguy hiểm: “Làm cho nó đạt trên giấy.”

Do đó, quản trị khoa học hiện đại phải chuyển từ quản lý thành tích sang quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình.

3.5. “Hòa giải xóm giềng” – bài học từ một vụ việc khoa học tưởng như không liên quan

Thoạt nhìn, chuyện hòa giải xóm giềng dường như không liên quan đến nghiệm thu đề tài khoa học.

Nhưng về bản chất, lại có một điểm chung:

Mâu thuẫn nhỏ nếu không được giải quyết đúng lúc có thể biến thành tranh chấp lớn.

Trong một cộng đồng nghiên cứu cũng vậy.

Một thành viên phát hiện dữ liệu bất thường nhưng im lặng.

Một đồng nghiệp biết số liệu bị lấy từ đề tài cũ nhưng không phản ánh.

Một cán bộ quản lý nghi ngờ nhưng ngại va chạm.

Một thành viên hội đồng nhận thấy hồ sơ chưa thuyết phục nhưng nghĩ:

“Thôi, tạo điều kiện cho đồng nghiệp.”

Những sự im lặng nhỏ đó có thể tích tụ thành một vụ việc lớn.

Vì vậy, tinh thần hòa giải, đối thoại và nhắc nhở sớm rất quan trọng.

Tuy nhiên, cần phân biệt:

Hòa giải mâu thuẫn cá nhân không có nghĩa là hòa giải hành vi vi phạm pháp luật.

Nếu đã có dấu hiệu gian lận ngân sách, giả mạo hồ sơ hoặc tội phạm thì không thể dùng một cuộc “hòa giải nội bộ” để xóa bỏ trách nhiệm pháp lý.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

4.1. Đối với nhà nghiên cứu: “Thà báo cáo thất bại còn hơn nghiệm thu thành công bằng dữ liệu giả”

Chủ nhiệm đề tài cần:

1. Lưu giữ toàn bộ dữ liệu gốc.
2. Không sửa dữ liệu nhằm tạo kết quả đẹp.
3. Phân biệt rõ dữ liệu mới và dữ liệu kế thừa.
4. Ghi nguồn đối với dữ liệu của nghiên cứu trước.
5. Không ký xác nhận đối với nội dung mình biết là sai.
6. Báo cáo trung thực khó khăn và kết quả không đạt.
7. Xin điều chỉnh nội dung, tiến độ hoặc phương pháp khi có căn cứ pháp lý.
8. Không thuê bên thứ ba tạo dữ liệu giả.

Đặc biệt:

Có thể thuê người hỗ trợ trình bày báo cáo; không được thuê người “sản xuất” sự thật khoa học.

4.2. Đối với cơ quan chủ trì: xây dựng “hàng rào liêm chính khoa học”

Mỗi đề tài sử dụng ngân sách nhà nước nên có:

Hồ sơ dữ liệu gốc → nhật ký nghiên cứu → dữ liệu trung gian → kết quả phân tích → báo cáo tổng kết → hồ sơ nghiệm thu.

Không nên chỉ kiểm tra file báo cáo cuối cùng.

Cần kiểm tra khả năng truy xuất: Một con số trong báo cáo phải truy ngược được về dữ liệu gốc.

Đây chính là nguyên tắc audit trail – dấu vết kiểm tra trong quản trị nghiên cứu.

4.3. Áp dụng kiểm tra đạo văn và kiểm tra dữ liệu, không chỉ kiểm tra văn bản

Một báo cáo có thể vượt qua phần mềm đạo văn nhưng vẫn là gian lận dữ liệu.

Do đó, cần kết hợp:

• kiểm tra tương đồng văn bản;
• kiểm tra nguồn dữ liệu;
• kiểm tra metadata;
• kiểm tra thời gian tạo dữ liệu;
• đối chiếu dữ liệu gốc;
• kiểm tra thống kê bất thường;
• so sánh với các đề tài đã nghiệm thu;
• phỏng vấn thành viên nhóm nghiên cứu.

Đặc biệt đối với đề tài có sử dụng ngân sách lớn, cần xây dựng cơ chế kiểm toán khoa học độc lập.

4.4. Hội đồng nghiệm thu phải chuyển từ “đọc báo cáo” sang “thẩm tra bằng chứng”

Một hội đồng nghiệm thu tốt không chỉ hỏi:

“Báo cáo đã đủ số trang chưa?”

mà phải hỏi:

• Dữ liệu này lấy ở đâu?
• Ai thu thập?
• Thu thập khi nào?
• Có dữ liệu gốc không?
• Có nhật ký nghiên cứu không?
• Phương pháp thống kê là gì?
• Vì sao kết quả khác với nghiên cứu trước?
• Có thể tái lập kết quả không?

Đây là cách biến nghiệm thu hình thức thành nghiệm thu dựa trên bằng chứng.

4.5. Xử lý nghiêm nhưng phải phân hóa trách nhiệm

Khi phát hiện gian lận, không nên xử lý theo kiểu: “Tất cả những người liên quan đều có lỗi.”

Cần phân loại:

Nhóm 1 – Người chủ động tổ chức gian lận

Có thể chịu trách nhiệm chính.

Nhóm 2 – Người biết nhưng giúp sức

Có thể chịu trách nhiệm theo vai trò và mức độ tham gia.

Nhóm 3 – Người thiếu trách nhiệm trong kiểm tra

Có thể chịu trách nhiệm hành chính, kỷ luật hoặc trách nhiệm khác tùy trường hợp.

Nhóm 4 – Người hoàn toàn không biết và thực hiện đúng nhiệm vụ

Không thể chỉ vì có tên trong đề tài mà mặc nhiên coi là đồng phạm.

4.6. Không nên “hòa giải” để che giấu sai phạm

Trong quan hệ đồng nghiệp, có thể:

• đối thoại;
• nhắc nhở;
• hòa giải mâu thuẫn;
• khuyến khích tự khắc phục.

Nhưng khi vụ việc đã có dấu hiệu:

• giả mạo hồ sơ;
• gian lận dữ liệu;
• chiếm dụng hoặc sử dụng sai kinh phí;
• lợi dụng chức vụ;
• tham nhũng;
• tội phạm,

thì việc xử lý phải được thực hiện theo pháp luật.

Hòa giải có thể giải quyết mâu thuẫn; hòa giải không thể hợp pháp hóa hành vi phạm tội.

4.7. Thông điệp cuối cùng: “Đừng biến một đề tài thất bại thành một hồ sơ pháp lý nguy hiểm”

Tình huống số 435 cho thấy một nghịch lý:

Một đề tài khoa học không đạt mục tiêu có thể chỉ là một thất bại khoa học.

Nhưng một đề tài được làm cho đạt bằng dữ liệu giả có thể biến thành:

thất bại khoa học + vi phạm liêm chính + rủi ro tài chính + trách nhiệm kỷ luật + trách nhiệm hành chính + nguy cơ trách nhiệm hình sự.

Luật hiện hành đã đặt tính trung thực, khách quan và liêm chính khoa học vào vị trí rất rõ ràng; đồng thời cơ chế chấp nhận rủi ro chỉ bảo vệ những nghiên cứu thực sự tuân thủ quy trình và không gian lận.

Vì vậy, bài học lớn nhất dành cho nhà khoa học, chủ nhiệm đề tài và cơ quan quản lý là:

“Khoa học có thể sai về giả thuyết, nhưng không được sai về sự thật.”

Và đối với mỗi cá nhân:

“Đừng vì lòng tham vật chất trước mắt mà đặt toàn bộ tài sản, danh dự và tương lai của mình vào một canh bạc pháp lý.”

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng quản trị khoa học hiệu quả phải đồng thời bảo vệ con người – tài sản – dữ liệu – ngân sách – uy tín tổ chức và niềm tin xã hội. Muốn làm được điều đó, cần xây dựng một môi trường mà ở đó nói thật về thất bại được khuyến khích, còn gian dối để đạt thành tích phải bị phát hiện và xử lý kịp thời.

Căn cứ pháp lý trọng tâm

• Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, hiện được hợp nhất tại 05/VBHN-VPQH năm 2026; đặc biệt Điều 5 về nguyên tắc hoạt động khoa học, Điều 8 về liêm chính khoa học và Điều 9 về chấp nhận rủi ro.
• Nghị định 267/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có nhiệm vụ cấp bộ, cấp tỉnh và các loại nhiệm vụ tương ứng.
• Nghị định 265/2025/NĐ-CP về tài chính và đầu tư trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
• Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, đặc biệt Điều 2 về các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước; đồng thời cần lưu ý Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tham nhũng đã có hiệu lực từ 01/07/2026.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 và các sửa đổi năm 2025, trong đó tùy hành vi thực tế có thể phải xem xét Điều 353, Điều 356, Điều 359 và các quy định hình sự liên quan.

Lưu ý: Đây là tình huống giả định phục vụ mục đích tuyên truyền, giáo dục pháp luật; việc xác định trách nhiệm cụ thể trong một vụ việc thực tế phải dựa trên hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm hành vi xảy ra.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.