TÌNH HUỐNG SỐ 426: TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC MUỐN LẬP QUỸ ĐẦU TƯ KHỞI NGHIỆP, RÓT VỐN TRỰC TIẾP VÀO STARTUP CỦA SINH VIÊN – PHẢI LÀM THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 426: TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC MUỐN LẬP QUỸ ĐẦU TƯ KHỞI NGHIỆP, RÓT VỐN TRỰC TIẾP VÀO STARTUP CỦA SINH VIÊN – PHẢI LÀM THẾ NÀO?

Trong xu thế đổi mới sáng tạo, chuyển đổi từ “giảng đường thuần túy” sang mô hình “đại học khởi nghiệp” đang trở thành mục tiêu chiến lược của nhiều cơ sở giáo dục đại học tư thục. Sinh viên có ý tưởng đột phá, có sản phẩm thử nghiệm nhưng thường hụt hơi ở giai đoạn thương mại hóa do thiếu vốn ban đầu. Trong khi đó, các trường đại học lại nắm giữ nguồn lực lớn về tài chính, phòng thí nghiệm và mạng lưới đối tác. Tuy nhiên, việc một trường đại học tự đứng ra lập quỹ và dùng tiền của nhà trường rót vốn trực tiếp vào các startup mạo hiểm của sinh viên có hợp pháp hay không? Bài viết này sẽ phân tích toàn diện dưới góc nhìn pháp lý, quản trị rủi ro và tâm lý giáo dục theo định hướng của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Trường Đại học tư thục A (đặt tại tỉnh C) đã xây dựng thành công một hệ sinh thái hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp gồm Trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp và các cuộc thi sáng tạo. Qua thời gian, nhà trường nhận thấy nhiều nhóm sinh viên sau khi ươm tạo dự án rất tiềm năng nhưng lại tan rã vì không tiếp cận được nguồn vốn hạt giống từ thị trường.

Để giải quyết bài toán này, Hội đồng trường Đại học A dự kiến thành lập “Quỹ Đầu tư Khởi nghiệp Sáng tạo Đại học A” với quy mô vốn ban đầu 20 tỷ đồng. Nguồn vốn này được trích từ nguồn thu hợp pháp của nhà trường kết hợp huy động từ mạng lưới cựu sinh viên và doanh nghiệp đối tác.

Theo Đề án, Quỹ sẽ thực hiện đầu tư trực tiếp vào các startup do sinh viên hoặc nhóm nghiên cứu của trường sáng lập. Ví dụ tiêu biểu là dự án Startup EduAI do 03 sinh viên sáng lập. Quỹ dự định rót 01 tỷ đồng để đổi lấy 15% cổ phần của Startup EduAI.

Tuy nhiên, ban lãnh đạo nhà trường vấp phải sự băn khoăn lớn: Trường đại học tư thục có được tự mình thành lập quỹ và trực tiếp dùng tiền của trường để thực hiện hoạt động đầu tư mạo hiểm như vậy hay không? Nếu được thì quy trình, thủ tục và cơ chế quản trị tài sản phải được thực hiện như thế nào để không vi phạm pháp luật?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Phân tích điều khoản pháp lý cụ thể

• Phân biệt mô hình “Quỹ nội bộ” và “Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo”:
  • Căn cứ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 (Luật số 04/2017/QH14): Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.
  • Căn cứ Nghị định 38/2018/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 210/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/09/2025): Pháp luật quy định rất rõ về điều kiện, hình thức tổ chức, thủ tục thông báo thành lập và cơ chế hoạt động của Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo. Một quỹ đầu tư mạo hiểm đúng nghĩa phải được tổ chức dưới hình thức công ty hợp danh hoặc công ty TNHH từ 02 thành viên trở lên, có Điều lệ quỹ và tài khoản lưu ký tại ngân hàng thương mại, đồng thời phải thực hiện thủ tục thông báo với Cơ quan quản lý đầu tư địa phương.
  • Việc trường đại học tự ban hành quyết định hành chính nội bộ để lập “Quỹ đầu tư” không đương nhiên làm cho quỹ đó trở thành một Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo hợp pháp theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP và Nghị định 210/2025/NĐ-CP.
• Nguồn vốn sử dụng để đầu tư và thẩm định tài sản:
  • Căn cứ Luật Giáo dục đại học 2025 Trường đại học tư thục có quyền tự chủ về tài chính và tài sản, nhưng mọi hoạt động sử dụng nguồn thu, quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp hoặc vốn góp phải tuân thủ Quy chế tổ chức – hoạt động và Quy chế tài chính nội bộ của nhà trường.
  • Nếu dòng tiền 20 tỷ đồng thuộc về “Tài sản chung không chia” hoặc nguồn quỹ bảo toàn hoạt động giáo dục, nhà trường không được phép đem ra thực hiện các giao dịch đầu tư mạo hiểm có rủi ro mất vốn cao.
• Thẩm định Quyền sở hữu trí tuệ và Xung đột lợi ích:
  • Luật Sở hữu trí tuệ 2005 ( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025): Sản phẩm/công nghệ do sinh viên tạo ra nếu có sử dụng cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm hoặc kinh phí của trường thì quyền sở hữu trí tuệ có thể thuộc về nhà trường hoặc thuộc sở hữu chung. Nếu chưa làm rõ quyền SHTT mà đã rót vốn đầu tư, rủi ro tranh chấp tài sản vô hình giữa trường và startup là rất lớn.
  • Giảng viên hoặc lãnh đạo nhà trường vừa là người định hướng nghiên cứu, vừa tham gia Hội đồng xét duyệt đầu tư, vừa có thể nắm cổ phần trong startup sẽ tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng nếu không có quy chế quản trị minh bạch.

2. Kết luận pháp lý

• Trường Đại học A KHÔNG THỂ tự ban hành quyết định thành lập “Quỹ đầu tư” và dùng trực tiếp tư cách pháp nhân của nhà trường để thực hiện các giao dịch mua cổ phần/phần vốn góp mạo hiểm.
• Hoạt động giáo dục đại học không bao hàm chức năng của một tổ chức kinh doanh đầu tư tài chính mạo hiểm. Nếu nhà trường muốn đầu tư trực tiếp nhận cổ phần của startup sinh viên, trường phải lựa chọn mô hình thành lập một Pháp nhân doanh nghiệp/Quỹ đầu tư độc lập theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP & Nghị định 210/2025/NĐ-CP hoặc vận hành theo cơ chế Chương trình tài trợ/hỗ trợ khởi nghiệp nội bộ.

3. Hướng xử lý theo quy định pháp luật
4. Rà soát Quy chế tài chính nội bộ: Hội đồng trường Đại học A phải họp để thông qua Đề án sử dụng nguồn vốn hợp pháp (phần lợi nhuận tích lũy được phép phân phối) cho mục đích hỗ trợ/đầu tư khởi nghiệp.
5. Lựa chọn mô hình pháp lý chuẩn:
   • Phương án A (Tài trợ/Hỗ trợ): Lập “Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sinh viên” (dạng quỹ nội bộ), cấp kinh phí, giải thưởng, hỗ trợ ươm tạo mà không thu hồi cổ phần.
   • Phương án B (Thành lập Quỹ đầu tư chuẩn mực): Trường Đại học A hợp tác với các cựu sinh viên/doanh nghiệp thành lập một Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo riêng biệt theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 210/2025/NĐ-CP) và làm thủ tục thông báo với Sở Kế hoạch và Đầu tư.
6. Thẩm định độc lập: Tổ chức định giá độc lập cho startup (như EduAI), định giá tài sản trí tuệ và ký kết Hợp đồng đầu tư theo đúng Luật Doanh nghiệp.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

• Về mặt Tâm lý & Động cơ:
  • Lãnh đạo nhà trường: Thường mang tâm lý nôn nóng muốn có các dự án “Kỳ lân” (Unicorn) xuất thân từ sinh viên để làm thương hiệu và nâng cao vị thế trường, dẫn đến việc xem nhẹ các rào cản pháp lý tài chính.
  • Sinh viên khởi nghiệp: Mang tâm lý hào hứng nhưng thiếu kinh nghiệm quản trị. Nhiều sinh viên lầm tưởng số tiền 01 tỷ đồng từ nhà trường là “tiền cho không” hoặc “tiền tài trợ” chứ không ý thức được đây là khoản đầu tư có ràng buộc trách nhiệm pháp lý và quyền sở hữu cổ phần.
• Về mặt Giáo dục & Quản trị Rủi ro (Higher Education Governance):
  • Đừng biến giảng đường thành sàn đầu tư mạo hiểm: Mục tiêu cốt lõi của trường đại học là giáo dục, tạo ra tri thức và rèn luyện con người. Đầu tư khởi nghiệp trong trường học phải phục vụ cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, không thể đặt lợi nhuận tài chính làm ưu tiên hàng đầu.
  • Văn hóa chấp nhận thất bại trong quản trị: Đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) có tỷ lệ thất bại rất cao. Nếu quản trị như gửi tiết kiệm ngân hàng, nhà trường sẽ không thể đầu tư. Do đó, bài học quản trị ở đây là đúng quy trình ra quyết định chứ không phải quy trách nhiệm trừng phạt khi dự án thất bại.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để giải quyết triệt để vướng mắc, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án tối ưu hóa mô hình quản trị với “3 Tầng Bảo Vệ” và “5 Lá Chắn Pháp Lý”:

1. Mô hình “3 Tầng Bảo Vệ” để tách bạch chức năng

• Tầng 1 – Trường Đại học: Đảm nhận vai trò Giáo dục -> Nghiên cứu -> Ươm tạo -> Phát triển nhân lực.
• Tầng 2 – Trung tâm Đổi mới sáng tạo / Vườn ươm: Đảm nhận vai trò Tuyển chọn -> Cố vấn -> Hoàn thiện sản phẩm -> Kiểm chứng thị trường.
• Tầng 3 – Pháp nhân / Quỹ đầu tư độc lập (thuộc trường hoặc liên kết): Đảm nhận vai trò Thẩm định tài chính -> Đầu tư -> Quản lý danh mục -> Thoái vốn. (Mô hình này giúp tách biệt rủi ro tài chính của hoạt động đầu tư mạo hiểm ra khỏi ngân sách vận hành giáo dục của nhà trường).

2. Thiết lập “5 Lá Chắn” trước khi quyết định giải ngân

:

• Lá chắn 1 – Pháp lý: Startup sinh viên phải được thành lập dưới hình thức công ty (TNHH/Cổ phần), phân chia tỷ lệ sở hữu rõ ràng và làm rõ quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ.
• Lá chắn 2 – Công nghệ: Dự án phải có sản phẩm mẫu (Prototype), có mã nguồn và khả năng thương mại hóa thực tế.
• Lá chắn 3 – Tài chính: Có báo cáo định giá độc lập, phương án sử dụng vốn 01 tỷ đồng rõ ràng và kế hoạch dòng tiền chi tiết.
• Lá chắn 4 – Quản trị: Xây dựng cơ chế chống xung đột lợi ích (Giảng viên hướng dẫn không được nằm trong Hội đồng phê duyệt đầu tư cho dự án đó).
• Lá chắn 5 – Thoái vốn: Hoạch định sẵn kịch bản rút vốn (Exit Strategy) khi startup trưởng thành hoặc khi startup giải thể.

Đúc kết nhân văn: “Một trường đại học hiện đại không chỉ trao cho sinh viên kiến thức để đi tìm việc làm, mà còn tạo ra môi trường để sinh viên biến tri thức thành sản phẩm, biến sản phẩm thành doanh nghiệp và biến doanh nghiệp thành giá trị cho xã hội. Nhưng thương sinh viên không có nghĩa là dễ dãi trong tài chính. Dòng tiền đầu tư mạo hiểm phải được quản trị bằng pháp luật, minh bạch bằng cơ chế và kiểm soát bằng trách nhiệm. Đó mới là cách nhà trường bảo vệ tài sản của mình và thực sự dạy cho sinh viên bài học trưởng thành trên thương trường.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.