RÚT NGẮN THỜI GIAN, MINH BẠCH THỦ TỤC: NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA THÔNG TƯ 78/2026/TT-BTC VỀ XỬ LÝ HÀNG HÓA TỒN ĐỌNG TẠI ĐỊA BÀN HẢI QUAN

RÚT NGẮN THỜI GIAN, MINH BẠCH THỦ TỤC: NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA THÔNG TƯ 78/2026/TT-BTC VỀ XỬ LÝ HÀNG HÓA TỒN ĐỌNG TẠI ĐỊA BÀN HẢI QUAN

Hàng hóa tồn đọng tại cảng biển, cảng hàng không, kho ngoại quan hay tại các doanh nghiệp bưu chính từ lâu đã là một bài toán khó đối với cơ quan hải quan: vừa phải bảo đảm quyền lợi của chủ hàng, vừa phải khơi thông kho bãi, tránh lãng phí nguồn lực xã hội. Ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 78/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 203/2014/TT-BTC hướng dẫn xử lý hàng hóa tồn đọng thuộc địa bàn hoạt động hải quan, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những điểm mới quan trọng nhất của Thông tư 78/2026/TT-BTC và mang đến những lời khuyên thiết thực cho doanh nghiệp, người dân có liên quan.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG XỬ LÝ HÀNG TỒN ĐỌNG

Trên thực tế, không ít doanh nghiệp và cá nhân từng rơi vào tình huống dở dang vì hàng hóa bị lưu giữ kéo dài tại địa bàn hải quan mà không rõ quy trình, thời hạn xử lý:

Ví dụ minh họa: Một doanh nghiệp logistics thuê kho ngoại quan để gửi lô hàng linh kiện điện tử chờ tái xuất. Do đối tác nước ngoài gặp khó khăn tài chính, hợp đồng thuê kho hết hạn nhưng không ai đến nhận hàng, khiến kho bãi bị chiếm dụng nhiều tháng liền mà doanh nghiệp quản lý kho không biết xử lý theo trình tự nào cho đúng luật.

Ví dụ minh họa: Một cá nhân đặt mua thiết bị gia dụng từ nước ngoài qua dịch vụ chuyển phát nhanh, nhưng thay đổi địa chỉ nhận hàng mà không kịp cập nhật. Gói hàng bị “treo” tại kho của doanh nghiệp bưu chính, người gửi lẫn người nhận đều không rõ thời hạn tối đa được giữ hàng và thủ tục xử lý nếu không ai đến nhận.

Tâm lý chung của doanh nghiệp quản lý hàng tồn đọng, người vận chuyển và cả chủ hàng trong những tình huống này thường là lúng túng, e ngại vì thủ tục phức tạp, thời hạn thông báo chưa rõ ràng, dễ phát sinh tranh chấp về chi phí lưu kho, bảo quản. Thông tư 78/2026/TT-BTC ra đời chính là lời giải cho những vướng mắc mang tính hệ thống này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI CỐT LÕI CỦA THÔNG TƯ 78/2026/TT-BTC

1. Nguyên tắc quản lý, xử lý hàng hóa tồn đọng được quy định rõ ràng hơn

Theo Điều 1 Thông tư 78/2026/TT-BTC (sửa đổi Điều 3 Thông tư 203/2014/TT-BTC), việc xử lý hàng hóa tồn đọng phải tuân theo thời gian, trình tự, thủ tục quy định, đồng thời phải kịp thời, công khai, minh bạch, đúng chế độ. Đáng chú ý, Thông tư quy định việc xác lập quyền sở hữu toàn dân được thực hiện với hầu hết hàng hóa tồn đọng, trừ trường hợp hàng hết hạn sử dụng, gây ô nhiễm môi trường hoặc được giám định là không còn giá trị sử dụng – những trường hợp này phải xử lý bằng biện pháp tiêu hủy, với chi phí do doanh nghiệp quản lý hàng tồn đọng và người vận chuyển cùng chịu trách nhiệm.

2. Xác định rõ mốc thời gian hàng hóa được coi là bị “từ bỏ”

​Điều 2 Thông tư 78/2026/TT-BTC (sửa đổi Điều 5 Thông tư 203/2014/TT-BTC) quy định cụ thể cho từng loại địa bàn đặc thù:

• ​Đối với hàng hóa trong kho ngoại quan: Chủ kho phải thông báo bằng văn bản cho chủ hàng chậm nhất 15 ngày trước khi hợp đồng thuê kho hết hạn. Nếu quá 90 ngày kể từ ngày hết hạn hợp đồng mà chủ hàng không đưa hàng ra khỏi kho hoặc không có văn bản đề nghị gia hạn hợp đồng thuê kho, hàng hóa được xác định là bị từ bỏ.
• ​Trường hợp chủ hàng có văn bản đề nghị gia hạn thời gian lưu kho tại kho ngoại quan, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị, cơ quan quản lý phải có văn bản trả lời về việc chấp thuận hoặc không chấp thuận gia hạn.
• ​Đối với các trường hợp cần xác minh thông tin, thời hạn xử lý có thể được kéo dài, nhưng tối đa không quá 10 ngày làm việc.
• ​Đối với các hình thức khác:

Hàng hóa gửi qua doanh nghiệp bưu chính: Thời hạn để chủ hàng đến nhận là 90 ngày kể từ ngày thông báo lần đầu.

Hàng hóa, hành lý tại cảng hàng không: Thời hạn thông báo là 60 ngày (với hàng hóa) và 30 ngày (với hành lý).

3. Quy trình thông báo tìm chủ hàng được chuẩn hóa

​Điều 3 Thông tư 78/2026/TT-BTC (sửa đổi Điều 8 Thông tư 203/2014/TT-BTC) quy định việc thông báo tìm chủ hàng phải được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử hải quan và niêm yết công khai tại đúng nơi quy định (trụ sở cơ quan hải quan/địa điểm lưu giữ hàng hóa) trong thời hạn ít nhất 60 ngày.

​Thời hạn xử lý thông báo và xác minh: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông tin, cơ quan chức năng phải tiến hành xử lý; trường hợp cần xác minh thông tin phức tạp, thời hạn này có thể được kéo dài nhưng tối đa không quá 10 ngày làm việc.

​Thời hạn để người đến nhận hàng: Là 60 ngày kể từ ngày thông báo lần đầu; riêng với hàng dễ hư hỏng, hàng đông lạnh, hóa chất nguy hiểm, độc hại hoặc hàng có hạn sử dụng dưới 60 ngày, thời hạn này được rút ngắn xuống còn 15 ngày nhằm bảo đảm an toàn và tránh lãng phí.

4. Cơ chế Hội đồng xử lý hàng hóa tồn đọng hoạt động chuyên nghiệp, minh bạch hơn

Điều 4, 5 và 6 của Thông tư quy định chi tiết về việc thành lập, nguyên tắc hoạt động và trách nhiệm của Hội đồng xử lý hàng hóa tồn đọng do Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực quyết định thành lập. Hội đồng làm việc theo nguyên tắc tập thể, phiên họp có ít nhất 2/3 tổng số thành viên hội đồng tham dự, các quyết định về giá và phương án xử lý phải được quá nửa số thành viên tán thành; toàn bộ quá trình kiểm kê, phân loại, định giá, xử lý và tiêu hủy hàng hóa đều phải được lập thành biên bản, có chữ ký của các thành viên Hội đồng – qua đó tăng cường tính công khai, có thể kiểm tra, giám sát.

5. Cập nhật thuật ngữ, tên gọi cơ quan phù hợp với mô hình tổ chức mới

Điều 7 Thông tư thay thế một loạt cụm từ tại Thông tư 203/2014/TT-BTC để phù hợp với việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy ngành Hải quan, ví dụ: “Tổng cục Hải quan” được thay bằng “Cục Hải quan”; “Cục Hải quan” (cấp tỉnh trước đây) được thay bằng “Chi cục Hải quan khu vực”; “Chi cục Hải quan” được thay bằng “Hải quan”; “Số CMND” được thay bằng “Số căn cước công dân”… Việc chuẩn hóa này giúp các văn bản, mẫu biểu không bị vướng mắc khi áp dụng trong thực tế.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Phân tích góc nhìn tâm lý xã hội: Giảm áp lực, tăng niềm tin

Việc quy định rõ ràng, cụ thể từng mốc thời gian (15 ngày, 60 ngày, 90 ngày…) cho từng loại hình địa bàn giúp doanh nghiệp quản lý kho, người vận chuyển và cả chủ hàng không còn rơi vào trạng thái mơ hồ, lo lắng vì không biết “bao lâu thì được coi là từ bỏ” hay “ai chịu trách nhiệm xử lý”. Tâm lý an tâm, chủ động này góp phần xây dựng mối quan hệ hợp tác, tin cậy giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

2. Phân tích góc nhìn quản trị công và giáo dục tinh thần trách nhiệm

Về quản trị công, Thông tư 78/2026/TT-BTC thể hiện tư duy quản trị hiện đại: phân định rạch ròi trách nhiệm giữa doanh nghiệp quản lý hàng tồn đọng và người vận chuyển trong việc thanh toán chi phí xử lý, đồng thời trao cho Hội đồng xử lý hàng hóa tồn đọng cơ chế hoạt động tập thể, có biên bản, có chữ ký – một hình thức “hậu kiểm” minh bạch, dễ truy vết trách nhiệm. Về giáo dục ý thức tuân thủ, việc quy định cụ thể nghĩa vụ thông báo của chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp bưu chính, người vận chuyển giúp các chủ thể này hình thành thói quen chủ động, đúng hạn trong quản lý hàng hóa được giao.

1. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để doanh nghiệp và người dân thụ hưởng tối đa lợi ích từ Thông tư 78/2026/TT-BTC (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số lời khuyên hành động:

Chủ động theo dõi thời hạn hợp đồng và thông báo: Doanh nghiệp có hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, doanh nghiệp bưu chính hoặc cảng hàng không cần chủ động ghi nhớ mốc thời hạn hợp đồng, không nên chờ đến khi nhận được thông báo mới xử lý, để tránh rủi ro bị xác định là “từ bỏ” hàng hóa.

Thường xuyên tra cứu Cổng thông tin điện tử hải quan: Chủ hàng nên chủ động tra cứu thông tin thông báo tìm chủ hàng tồn đọng được đăng tải công khai để kịp thời đến nhận hàng trong thời hạn quy định, tránh mất quyền lợi.

Doanh nghiệp quản lý hàng tồn đọng, người vận chuyển cần lưu hồ sơ, biên bản đầy đủ: Việc lập biên bản kiểm kê, phân loại, định giá, thông báo đúng quy trình không chỉ giúp tuân thủ pháp luật mà còn là căn cứ bảo vệ quyền lợi của chính doanh nghiệp khi có tranh chấp phát sinh.

Ưu tiên trao đổi, thỏa thuận sớm về chi phí xử lý: Trường hợp có thỏa thuận khác về nguyên tắc phân chia chi phí giữa doanh nghiệp quản lý hàng tồn đọng và người vận chuyển, các bên nên chủ động đề xuất với Hội đồng xử lý ngay từ đầu để việc xử lý hàng tồn đọng diễn ra thuận lợi, thời hạn doanh nghiệp quản lý hàng hóa tồn đọng, người vận chuyển thực hiện các nội dung được Hội đồng xử lý hàng tồn đọng giao là 30 ngày kể từ ngày được giao.

Quy định chuyển tiếp: Đối với hàng hóa tồn đọng trước ngày Thông tư 78/2026/TT-BTC có hiệu lực, nếu cơ quan có thẩm quyền đã ban hành Quyết định xác lập quyền sở hữu toàn dân thì tiếp tục xử lý theo quy định pháp luật trước ngày Thông tư có hiệu lực. Trường hợp chưa ban hành Quyết định xác lập quyền sở hữu toàn dân thì hàng hóa được xử lý theo quy định của Thông tư 78/2026/TT-BTC.

Thông điệp nhân văn: “Một chính sách pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi nó được xây dựng dựa trên sự thấu hiểu những vướng mắc thực tế của người dân và doanh nghiệp. Thông tư 78/2026/TT-BTC không chỉ rút ngắn thời gian, minh bạch hóa quy trình xử lý hàng hóa tồn đọng, mà còn góp phần khơi thông nguồn lực logistics, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tin cậy.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.