CH‎UẨN HÓA CHƯƠNG TRÌNH VÀ GIÁO TRÌNH DẠY HỌC BẮT BUỘC TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC: TỪ QUY ĐỊNH PHÁP LÝ ĐẾN PHÁT TRIỂN TƯ DUY & BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỘNG ĐỒNG THÔNG TƯ 62/2026 TT-BDGĐT

CH‎UẨN HÓA CHƯƠNG TRÌNH VÀ GIÁO TRÌNH DẠY HỌC BẮT BUỘC TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC: TỪ QUY ĐỊNH PHÁP LÝ ĐẾN PHÁT TRIỂN TƯ DUY & BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỘNG ĐỒNG

Bài viết chuyên môn dưới góc nhìn phân tích của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Trong giai đoạn đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học, các môn học và học phần bắt buộc dùng chung (như Lý luận chính trị, Quốc phòng – An ninh, Pháp luật đại cương, Triết học…) đóng vai trò là “mạng sườn” định hình nhân cách, thế giới quan và bản lĩnh chính trị cho sinh viên cả nước.

Tuy nhiên, thực tiễn giảng dạy thời gian qua cho thấy sự thiếu thống nhất nhất định giữa các cơ sở đào tạo: nội dung học phần ở một số nơi còn chồng chéo, giáo trình cập nhật chậm so với hơi thở thực tiễn, quy trình thẩm định chưa đủ khắt khe. Trước đòi hỏi bảo vệ nền tảng tư tưởng và chuẩn hóa chất lượng đầu ra cho nguồn nhân lực trình độ cao, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 62/2026/TT-BGDĐT quy định quy trình biên soạn, thẩm định, ban hành chương trình và giáo trình dạy, học các môn học/học phần bắt buộc sử dụng chung trong chương trình đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Dưới góc độ pháp lý, Thông tư 62/2026/TT-BGDĐT là sự thể chế hóa sâu sắc Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục, xác lập quy trình quản lý chất lượng mang tính đồng bộ và bắt buộc trên toàn hệ thống thông qua các điều khoản trọng yếu:

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng (Điều 1 & Điều 2): Quy định chặt chẽ toàn bộ quy trình từ xây dựng kế hoạch, thành lập Ban soạn thảo, tổ chức biên soạn, lấy ý kiến, thẩm định đến ban hành và lựa chọn sử dụng chương trình, giáo trình các môn bắt buộc chung. Áp dụng đối với các đại học, trường đại học, học viện và các tổ chức, cá nhân liên quan trong hệ thống giáo dục đại học.

Tiêu chuẩn Ban biên soạn và Hội đồng thẩm định (Điều 3 & Điều 4): Lần đầu tiên, tiêu chuẩn nhân sự tham gia biên soạn và thẩm định được quy định minh bạch với các tiêu chí khắt khe về trình độ chuyên môn (phải là các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ đúng chuyên ngành), phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm giảng dạy/nghiên cứu thực tiễn.

Quy trình 5 bước trong xây dựng và ban hành (Điều 5 & Điều 6): Lồng ghép cơ chế kiểm soát chất lượng qua từng công đoạn:

• Đề xuất nhu cầu và thành lập Ban soạn thảo.
• Biên soạn dự thảo và tổ chức hội thảo lấy ý kiến chuyên gia, nhà quản lý và giảng viên trực tiếp giảng dạy.
• Thẩm định qua Hội đồng thẩm định quốc gia độc lập.
• Hoàn thiện dự thảo dựa trên biên bản thẩm định.
• Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ký quyết định ban hành áp dụng thống nhất toàn quốc.

Cập nhật và Đánh giá định kỳ (Điều 12): Phải rà soát, chỉnh sửa, cập nhật giáo trình định kỳ (tối đa 3–5 năm/lần) nhằm kịp thời đưa các thành tựu khoa học mới, quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội vào bài giảng.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Về mặt Tâm lý: Học phần bắt buộc dùng chung thường bị sinh viên coi là các môn “khô – khó – khổ”. Việc quy định quy trình biên soạn chuẩn mực theo Thông tư 62/2026/TT-BGDĐT giúp giảm tải các kiến thức hàn lâm rườm rà, tăng tính logic và thực tiễn, từ đó giải tỏa tâm lý đối phó, khơi gợi cảm hứng học tập chủ động và niềm tin vào giá trị tri thức.
2. Về mặt Giáo dục: Đây là bước đột phá trong việc chuyển từ “dạy học truyền thụ kiến thức” sang “phát triển phẩm chất, năng lực người học”. Chuẩn hóa giáo trình chính là chuẩn hóa hệ giá trị giáo dục, giúp hình thành tư duy phản biện khoa học, bản lĩnh tư tưởng và ý thức trách nhiệm công dân cho người học trước các luồng thông tin trái chiều trong xã hội.
3. Về mặt Quản trị: Áp dụng phương pháp Quản trị chất lượng tổng thể (TQM). Quản trị tri thức trong nhà trường không thể phó mặc cho sự tùy hứng của từng cá nhân giảng viên hay từng cơ sở đào tạo. Việc luật hóa quy trình từ khâu đầu vào (thành phần biên soạn) đến đầu ra (thẩm định và ban hành) tạo nên sự thống nhất, minh bạch và nâng cao uy tín cho hệ thống giáo dục quốc gia.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Thông tư 62/2026/TT-BGDĐT thực sự phát huy tác dụng và đi vào cuộc sống học đường một cách hiệu quả, tôi kiến nghị các giải pháp đồng bộ:

Chuẩn hóa đội ngũ tham gia (Theo Điều 3 & Điều 4): Các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động rà soát, quy hoạch và tạo điều kiện cho các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành có đủ phẩm chất và năng lực đăng ký tham gia vào Ban soạn thảo và Hội đồng thẩm định khi Bộ huy động.

Đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với giáo trình mới (Theo Điều 5): Khi có chương trình, giáo trình chuẩn mới ban hành, các nhà trường phải lập tức tổ chức tập huấn phương pháp giảng dạy cho giảng viên. Tránh tình trạng “giáo trình mới nhưng phương pháp truyền thụ cũ”.

Thực hiện cơ chế phản hồi đa chiều (Theo Điều 7): Xây dựng kênh tiếp nhận ý kiến đóng góp định kỳ từ chính sinh viên, giảng viên trực tiếp giảng dạy và các nhà tuyển dụng để làm căn cứ thực tế cho việc rà soát, cập nhật giáo trình ở các chu kỳ tiếp theo.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phát hành: Bên cạnh bản in truyền thống, cần số hóa các giáo trình dùng chung lên thư viện số dùng chung toàn quốc, giúp người học dễ dàng tiếp cận, tra cứu mọi lúc mọi nơi.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Giáo trình dùng chung trong trường đại học không đơn thuần là những trang sách tri thức, mà là chiếc kim chỉ nam định hướng nhân cách và bản lĩnh cho thế hệ tương lai. Việc tuân thủ nghiêm ngặt từng điều khoản của Thông tư 62/2026/TT-BGDĐT chính là sự đầu tư trách nhiệm nhất cho trí tuệ dân tộc, bảo vệ thế hệ trẻ trước những sóng gió tư tưởng và dựng xây một nền giáo dục đại học Việt Nam vững mạnh, tự chủ và hội nhập.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời