THÔNG TƯ SỐ 61/2026/TT-BXD: NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ CHỦ ĐẦU TƯ CẦN BIẾT VỀ CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG HIỆU QUẢ

THÔNG TƯ SỐ 61/2026/TT-BXD: NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ CHỦ ĐẦU TƯ CẦN BIẾT VỀ CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG HIỆU QUẢ

Trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng đối với đời sống, sản xuất, kinh doanh và phát triển đô thị, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong các công trình xây dựng không còn là vấn đề riêng của ngành xây dựng mà đã trở thành yêu cầu của phát triển bền vững.

Ngày 30/7/2026, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư số 61/2026/TT-BXD ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Công trình dân dụng – Phần 3: Công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả, số hiệu QCVN 04-3:2026/BXD. Thông tư được ban hành trên cơ sở Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cùng các nghị định hướng dẫn có liên quan.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – VÌ SAO SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TRÌNH LÀ VẤN ĐỀ CỦA MỌI NGƯỜI?

Một công trình xây dựng không chỉ là nơi để ở, làm việc, kinh doanh hay cung cấp dịch vụ. Trong suốt vòng đời của mình, công trình còn tiêu thụ một lượng lớn năng lượng cho chiếu sáng, điều hòa không khí, thông gió, thiết bị và các hoạt động vận hành khác.

Nếu việc thiết kế và xây dựng ngay từ đầu không tính đến hiệu quả sử dụng năng lượng thì chi phí vận hành có thể trở thành gánh nặng lâu dài cho chủ đầu tư, doanh nghiệp và người sử dụng.

Vì vậy, việc Bộ Xây dựng ban hành QCVN 04-3:2026/BXD có ý nghĩa không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về quản trị tài sản, quản trị chi phí và trách nhiệm xã hội.

Đặc biệt, Thông tư 61/2026/TT-BXD đã xác định rõ việc ban hành quy chuẩn mới về công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả.

Một công trình tiết kiệm năng lượng mang lại lợi ích cho nhiều chủ thể:

• Chủ đầu tư: giảm chi phí vận hành trong dài hạn;
• Doanh nghiệp: nâng cao hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh;
• Người sử dụng: giảm chi phí điện, nâng cao chất lượng môi trường sống và làm việc;
• Cơ quan quản lý: có cơ sở kỹ thuật thống nhất để quản lý;
• Xã hội: góp phần sử dụng hợp lý nguồn năng lượng và hướng tới phát triển bền vững.

II. NHỮNG NỘI DUNG QUAN TRỌNG NHẤT CỦA THÔNG TƯ 61/2026/TT-BXD

1. Chính thức ban hành QCVN 04-3:2026/BXD về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả

Điểm quan trọng nhất của Thông tư 61/2026/TT-BXD là ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Công trình dân dụng – Phần 3: Công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả, có số hiệu QCVN 04-3:2026/BXD.

Đây là cơ sở kỹ thuật quan trọng để các chủ thể liên quan trong hoạt động xây dựng thực hiện các yêu cầu về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả.

Khi quy chuẩn kỹ thuật đã được ban hành và có hiệu lực, việc tuân thủ không còn chỉ là lựa chọn mang tính khuyến nghị mà phải được đặt trong tổng thể nghĩa vụ tuân thủ pháp luật về xây dựng và sử dụng năng lượng.

2. Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/02/2027

Theo Điều 2 Thông tư 61/2026/TT-BXD, Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/02/2027.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với:

• Chủ đầu tư dự án;
• Đơn vị tư vấn thiết kế;
• Đơn vị thẩm tra;
• Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng;
• Các tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc lập và thực hiện dự án.

Khoảng thời gian trước ngày 01/02/2027 cần được nhìn nhận là thời gian chuẩn bị, không nên chờ đến ngày quy chuẩn có hiệu lực mới bắt đầu rà soát dự án.

Chủ đầu tư nên chủ động: Rà soát hồ sơ → đánh giá thiết kế → xác định yêu cầu kỹ thuật → điều chỉnh nếu cần → chuẩn bị triển khai. Đây là cách tiếp cận quản trị rủi ro tốt hơn rất nhiều so với tư duy “đến khi cơ quan nhà nước kiểm tra mới xử lý”.

3. Thông tư 61/2026/TT-BXD bãi bỏ Thông tư 15/2017/TT-BXD

Một điểm người dân, doanh nghiệp và đặc biệt là các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cần lưu ý là Thông tư số 15/2017/TT-BXD của Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn về Các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả bị bãi bỏ khi Thông tư mới có hiệu lực.

Điều này có nghĩa là không nên tiếp tục mặc nhiên sử dụng Thông tư 15/2017/TT-BXD làm căn cứ pháp lý chính cho các vấn đề thuộc phạm vi điều chỉnh của quy chuẩn mới sau thời điểm 01/02/2027.

Đối với doanh nghiệp, các doanh nghiệp xây dựng, tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra cần cập nhật:

• Hệ thống biểu mẫu;
• Quy trình nội bộ;
• Tài liệu kỹ thuật;
• Tiêu chí thiết kế;
• Hồ sơ kiểm tra, thẩm tra;
• Tài liệu đào tạo nhân sự.

Cập nhật pháp luật chậm một bước có thể dẫn đến rủi ro kỹ thuật, chi phí sửa đổi hồ sơ và thậm chí ảnh hưởng tiến độ dự án.

4. Quy định chuyển tiếp – điểm đặc biệt quan trọng đối với các dự án đang triển khai

Đây là một trong những nội dung cần đặc biệt lưu ý.

Theo Điều 3 Thông tư 61/2026/TT-BXD, đối với:

• Dự án đầu tư xây dựng đã được phê duyệt;
• Dự án đầu tư xây dựng đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thông báo kết quả thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi khi đầu tư xây dựng;
• Dự án đầu tư xây dựng đã trình cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi trước khi quy chuẩn mới có hiệu lực,

thì được tiếp tục thực hiện theo quy định của QCVN 09:2017/BXD, bao gồm cả trường hợp thẩm định điều chỉnh.

Đây là quy định có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Không phải mọi dự án đang triển khai đều phải lập tức chuyển sang áp dụng quy chuẩn mới. Thông tư 61/2026/TT-BXD đã thiết lập cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính ổn định của hoạt động đầu tư xây dựng và tránh gây xáo trộn đối với các dự án đã bước qua những giai đoạn pháp lý nhất định.

Vì vậy, chủ đầu tư cần trả lời 3 câu hỏi:

• Một là, dự án đã được phê duyệt chưa?
• Hai là, nếu chưa được phê duyệt, dự án đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thông báo kết quả thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi hay chưa?
• Ba là, nếu chưa đến bước đó, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi đã được trình cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định trước ngày 01/02/2027 hay chưa?

Việc xác định đúng “trạng thái pháp lý” của dự án sẽ quyết định việc áp dụng quy chuẩn nào.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

1. Pháp luật phải biến thành hành vi, không chỉ nằm trong hồ sơ

Một quy chuẩn kỹ thuật dù chi tiết đến đâu cũng không thể tạo ra hiệu quả nếu chỉ tồn tại trong hồ sơ thiết kế.

Giá trị thực sự của QCVN 04-3:2026/BXD phải được thể hiện ở:

• cách kiến trúc sư tư duy về công trình;
• cách kỹ sư lựa chọn giải pháp kỹ thuật;
• cách chủ đầu tư tính toán chi phí vòng đời;
• cách người sử dụng vận hành công trình;
• và cách cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát.

Pháp luật chỉ thực sự sống khi nó trở thành hành vi đúng trong đời sống.

2. Cần thay đổi tâm lý “xây xong mới tính tiền điện”

Một sai lầm trong tư duy đầu tư là chỉ quan tâm đến chi phí xây dựng ban đầu, nhưng ít quan tâm đến chi phí vận hành trong 10, 20 hoặc 30 năm.

Trong khi đó, một công trình có hiệu quả năng lượng tốt có thể mang lại lợi ích lâu dài cho chính chủ sở hữu và người sử dụng.

Vì vậy, giáo dục pháp luật về quy chuẩn xây dựng cần đồng thời là giáo dục về tư duy kinh tế dài hạn.

3. Tuân thủ quy chuẩn là một hình thức quản trị rủi ro

Từ góc độ quản trị doanh nghiệp, tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật không chỉ nhằm tránh vi phạm, nó còn giúp doanh nghiệp:

• hạn chế rủi ro pháp lý;
• hạn chế phải sửa đổi thiết kế;
• hạn chế phát sinh chi phí;
• hạn chế chậm tiến độ;
• nâng cao chất lượng công trình;
• nâng cao uy tín của chủ đầu tư.

Do đó, bộ phận pháp chế và bộ phận kỹ thuật không nên hoạt động tách biệt, mà cần phối hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

4. Không nên hiểu quy chuẩn mới đơn thuần là “thêm một thủ tục”

Một tâm lý khá phổ biến trong xã hội là: “Có thêm quy chuẩn nghĩa là doanh nghiệp phải làm thêm hồ sơ và tăng thêm chi phí.”. Cách nhìn này chưa đầy đủ.

Từ góc độ quản trị, quy chuẩn về sử dụng năng lượng hiệu quả có thể được nhìn nhận theo hướng: Chi phí tuân thủ hôm nay → tiết kiệm chi phí vận hành trong nhiều năm sau.

Nếu thiết kế công trình hợp lý ngay từ đầu, việc sử dụng năng lượng có thể hiệu quả hơn trong toàn bộ vòng đời công trình.

Do đó, cần chuyển từ tư duy “Tuân thủ để tránh bị xử lý sang “Tuân thủ để công trình tốt hơn, an toàn hơn và hiệu quả hơn.”

IV. KHUYẾN NGHỊ THIẾT THỰC CHO NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ CHỦ ĐẦU TƯ

Để người dân, doanh nghiệp và chủ đầu tư thụ hưởng tối đa lợi ích từ Thông tư 61/2026/TT-BXD (có hiệu lực từ ngày 01/02/2027), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 6 lời khuyên vàng hành động:

1. Chủ đầu tư cần rà soát ngay tình trạng pháp lý của dự án

Đặc biệt xác định dự án đang ở giai đoạn nào trước thời điểm 01/02/2027 để xác định chính xác quy định áp dụng.

2. Đơn vị tư vấn thiết kế phải chủ động cập nhật QCVN 04-3:2026/BXD

Không nên chờ đến khi quy chuẩn chính thức có hiệu lực mới bắt đầu nghiên cứu.

3. Doanh nghiệp cần cập nhật quy trình nội bộ

Các quy trình thiết kế, thẩm tra, quản lý chất lượng và kiểm soát hồ sơ cần được rà soát để tránh tiếp tục sử dụng căn cứ đã bị thay thế.

4. Cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh thời điểm thực hiện dự án

Đặc biệt đối với các dự án thuộc diện chuyển tiếp, hồ sơ về thời điểm phê duyệt, thẩm định hoặc trình thẩm định có thể có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định quy định pháp luật được áp dụng.

5. Không nên chỉ nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu

Khi lựa chọn giải pháp kỹ thuật, cần xem xét cả chi phí vận hành và hiệu quả sử dụng năng lượng trong dài hạn.

6. Người dân cần nâng cao “văn hóa sử dụng năng lượng”

Hiệu quả năng lượng không chỉ được quyết định bởi nhà thiết kế hay chủ đầu tư. Người sử dụng công trình cũng là một mắt xích quan trọng.

Công trình được thiết kế tốt nhưng sử dụng thiếu ý thức thì hiệu quả vẫn có thể bị giảm sút.

Thông điệp nhân văn: “Một công trình tốt không chỉ là công trình được xây dựng đúng pháp luật, mà còn phải là công trình biết tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm chi phí và bảo vệ tương lai của con người. Thông tư 61/2026/TT-BXD và QCVN 04-3:2026/BXD không chỉ đặt ra yêu cầu kỹ thuật mới, mà còn mở ra một cách tư duy mới: xây dựng hôm nay phải có trách nhiệm với chất lượng cuộc sống của ngày mai. Khi pháp luật được tuân thủ bằng hiểu biết, trách nhiệm và ý thức cộng đồng, mỗi công trình sẽ không chỉ là một tài sản, mà còn trở thành một phần của quá trình phát triển xanh, bền vững và văn minh.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.