Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 (Luật số 18/2023/QH15)

Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 (Luật số 18/2023/QH15)

• Luật số 18/2023/QH15 là Luật phòng thủ dân sự do Quốc hội khóa XV thông qua ngày 20/06/2023 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2024.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHỄN” KINH ĐIỂN TRONG ỨNG PHÓ THẢM HỌA, SỰ CỐ

Thực tế lịch sử ứng phó sự cố tại Việt Nam cho thấy, nhiều địa phương và người dân từng rơi vào những tình cảnh bị động, lúng túng khi đối mặt với thiên tai hay thảm họa bùng phát:

Câu chuyện thiên tai lũ quét: Gia đình ông Văn Bình (Quảng Trị) từng mất trắng tài sản sau một đợt bão lũ bất ngờ. Do việc điều phối cứu trợ khẩn cấp bị chồng chéo giữa các ban ngành, việc cấp phát nguồn lực hỗ trợ phục hồi sản xuất bị kéo dài hơn một tháng, khiến gia đình mất đi mùa vụ tái thiết.

Câu chuyện ứng phó sự cố môi trường: Tại một khu công nghiệp lớn, khi xảy ra sự cố rò rỉ hóa chất nghiêm trọng, doanh nghiệp địa phương lúng túng không biết kích hoạt quy trình ứng phó theo cấp độ nào. Việc phân định thẩm quyền chỉ huy giữa lực lượng tại chỗ và cơ quan quản lý nhà nước bị chồng chéo, làm mất đi “thời gian vàng” để dập tắt nguy cơ.

Tâm lý chung của cộng đồng khi đối mặt với sự cố bất ngờ là hoang mang, hoảng loạn và thụ động trông chờ lực lượng chức năng. Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 ra đời chính là “chìa khóa” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ LUẬT PHÒNG THỦ DÂN SỰ 2023

Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 tạo dựng hành lang pháp lý toàn diện nhằm bảo vệ Nhân dân, cơ quan, tổ chức và nền kinh tế trước mọi nguy cơ thảm họa. Các điểm cốt lõi bao gồm:

1. Phân loại 4 Cấp độ phòng thủ dân sự minh bạch

Luật thiết lập cơ chế phản ứng linh hoạt dựa trên quy mô thiệt hại và phạm vi ảnh hưởng của sự cố:

Cấp độ 1: Áp dụng trong phạm vi địa bàn cấp huyện khi vượt quá khả năng ứng phó của lực lượng cơ sở.

Cấp độ 2: Áp dụng trong phạm vi địa bàn cấp tỉnh.

Cấp độ 3: Áp dụng trên phạm vi một hoặc nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Cấp độ 4: Áp dụng trong tình trạng khẩn cấp do thảm họa.

Việc phân cấp rõ ràng giúp các cấp chính quyền kích hoạt ngay các biện pháp khẩn cấp tương ứng mà không phải chờ đợi thủ tục xin ý kiến rườm rà.

2. Kiện toàn Hệ thống chỉ đạo, chỉ huy thống nhất

Chương III của Luật quy định việc hợp nhất các Ban Chỉ đạo rải rác trước đây (như Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự…) thành một Hệ thống chỉ đạo, chỉ huy phòng thủ dân sự thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Sự tập trung quyền lực chỉ huy giúp rút ngắn tối đa thời gian ra quyết định trong tình huống nguy cấp.

3. Đột phá từ Quỹ phòng thủ dân sự

Luật chính thức thành lập Quỹ phòng thủ dân sự — một quỹ tài chính ngoài ngân sách độc lập. Quỹ này cho phép huy động, giải ngân tức thì nguồn lực xã hội để thực hiện các hoạt động:

Cứu trợ khẩn cấp về lương thực, y tế, nhu yếu phẩm.

Hỗ trợ dân sinh và khôi phục nhanh chóng các công trình hạ tầng thiết yếu sau sự cố.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Phòng thủ dân sự không chỉ là văn bản pháp lý thuần túy mà còn mang hàm lượng tri thức quản trị và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa sự hoảng loạn và xây dựng sự an tâm

Khi thảm họa xảy ra, nỗi sợ hãi lớn nhất của người dân xuất phát từ việc thiếu thông tin và sự chậm trễ của lực lượng cứu hộ. Quy trình ứng phó theo 4 cấp độ và sự thống nhất của ban chỉ huy giúp người dân nhanh chóng nắm bắt tình hình, xóa bỏ cảm giác cô lập, tạo dựng niềm tin vững chắc vào sự bảo vệ của Nhà nước.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tự chủ

Về quản trị công: Luật chuyển đổi tư tư duy từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa và hậu kiểm chuyên nghiệp”. Việc xây dựng kịch bản phòng thủ dân sự giúp bộ máy chính quyền vận hành trơn tru như một guồng máy thống nhất.

Về giáo dục cộng đồng: Chương V quy định rõ quyền và nghĩa vụ của công dân. Điều này giáo dục ý thức tự bảo vệ bản thân, chủ động trang bị kỹ năng sinh tồn và trách nhiệm tương thân tương ái, tham gia hỗ trợ cộng đồng trong hoàn cảnh hoạn nạn.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để các cơ quan, tổ chức và người dân phát huy tối đa hiệu quả bảo vệ từ Luật Phòng thủ dân sự 2023, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên hành động:

Chủ động cập nhật cấp độ rủi ro tại địa phương: Người dân và doanh nghiệp cần nắm rõ các kịch bản ứng phó sự cố thiên tai, dịch bệnh đặc thụ tại khu vực mình sinh sống để không bị động khi có báo động kích hoạt cấp độ phòng thủ.

Tăng cường huấn luyện, kỹ năng tự khắc phục tại chỗ: Các cơ quan, trường học, doanh nghiệp nên chủ động phối hợp tổ chức các buổi diễn tập kỹ năng thoát hiểm, sơ cứu ban đầu cho nhân viên và học sinh theo quy định về lực lượng phòng thủ dân sự rộng rãi.

Minh bạch trong đóng góp và sử dụng Quỹ: Các tổ chức, cá nhân khi tham gia đóng góp cho Quỹ phòng thủ dân sự cần theo dõi các kênh thông tin chính thức để đảm bảo nguồn lực cứu trợ đến đúng đối tượng, đúng thời điểm.

Tuyên truyền, loại bỏ tin giả khi xảy ra sự cố: Khi có sự cố thảm họa xảy ra, người dân chỉ tiếp nhận thông tin từ Ban chỉ đạo phòng thủ dân sự các cấp; tuyệt đối không lan truyền các thông tin sai lệch gây hoang mang dư luận.

Thông điệp nhân văn: “Pháp luật về phòng thủ dân sự không tạo ra sự phô trương, mà tạo ra sự an toàn. Giá trị cốt lõi của Luật Phòng thủ dân sự 2023 chính là lấy sự an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân làm trung tâm, biến mỗi người dân từ nạn nhân thụ động thành một nhân tố chủ động, kiên cường trước mọi biến cố.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý hoặc cần tư vấn xây dựng phương án ứng phó, quản trị rủi ro, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website ⁠tuvanphapluattamlygiaoduc.vn⁠ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.