TÌNH HUỐNG SỐ 80: HỌC SINH LỚP 11 THAM GIA ĐƯỜNG DÂY LỪA ĐẢO DEEPFAKE TIỀN TỶ: QUY TRÌNH XỬ LÝ BẢO MẬT TỪ NHÀ TRƯỜNG

Môi trường không gian mạng mang đến tri thức, nhưng cũng giăng ra vô số cạm bẫy đối với những tâm hồn chưa phát triển hoàn thiện. Sự cám dỗ của việc kiếm tiền nhanh chóng thông qua các thủ thuật công nghệ đã đẩy không ít học sinh vào con đường tội phạm lúc nào không hay. Khi một giáo viên vô tình phát hiện học sinh của mình là mắt xích trong một đường dây lừa đảo công nghệ cao xuyên quốc gia, nhà trường không chỉ đối mặt với một cú sốc giáo dục, mà còn đứng trước một cuộc khủng hoảng pháp lý đòi hỏi sự xử lý cực kỳ tinh tế, bảo mật và đúng pháp luật.

Hãy cùng phân tích một tình huống pháp lý mang tính thời sự về tội phạm học đường công nghệ cao và quy trình phối hợp khẩn cấp với cơ quan an ninh.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận một hồ sơ yêu cầu hỗ trợ khẩn cấp và bảo mật từ Ban giám hiệu một trường THPT với nội dung như sau:

• Sự việc: Cô giáo chủ nhiệm lớp 11 nhận thấy một nam sinh trong lớp dạo gần đây có biểu hiện bất thường: thường xuyên sử dụng nhiều điện thoại đắt tiền, khoe khoang đồ hiệu và hay vắng mặt không lý do. Trong một lần tình cờ thu điện thoại của em do sử dụng trong giờ học, cô giáo tá hỏa khi vô tình đọc được các tin nhắn trên nhóm Telegram và các giao dịch ngân hàng trị giá hàng trăm triệu đồng.
• Hành vi vi phạm: Học sinh này thú nhận đang làm “cộng tác viên” cho một đường dây tội phạm. Nhiệm vụ của em là sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (Deepfake) để cắt ghép khuôn mặt, giọng nói của người thân nạn nhân, sau đó gọi video call để lừa nạn nhân chuyển tiền. Số tiền chiếm đoạt lên tới hàng tỷ đồng, và em được chia hoa hồng hàng trăm triệu.
• Tranh chấp/Khủng hoảng phát sinh: Ban giám hiệu và giáo viên chủ nhiệm rơi vào trạng thái hoang mang tột độ. Nếu bao che, nhà trường vi phạm pháp luật. Nếu lập tức báo công an phường bắt giữ ngay tại lớp, danh dự của học sinh sẽ bị hủy hoại hoàn toàn, phụ huynh có thể sốc nặng, và trường sẽ chìm trong khủng hoảng truyền thông.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc học sinh sử dụng công nghệ Deepfake để lừa tiền không còn là trò nghịch ngợm bồng bột, mà là tội phạm có tổ chức mang tính chất cực kỳ nghiêm trọng. Dưới lăng kính pháp lý, hành vi này bị điều chỉnh bởi các quy định khắt khe sau:

Thứ nhất, vi phạm nghiêm trọng Luật An ninh mạng 2025:

Căn cứ Điều 7 Luật An ninh mạng 2025, pháp luật nghiêm cấm hành vi sử dụng không gian mạng, công nghệ thông tin để chiếm đoạt tài sản của tổ chức, cá nhân. Học sinh này đã trực tiếp sử dụng công cụ mạng để thực hiện hành vi bị nghiêm cấm.

Thứ hai, cấu thành Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015):

Việc dùng công nghệ Deepfake để giả mạo danh tính, lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi đặc trưng của tội phạm công nghệ cao theo Điều 290. Với số tiền chiếm đoạt lên tới hàng tỷ đồng, khung hình phạt quy định cho tội danh này là rất nặng.

Thứ ba, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự:

Nhiều học sinh và phụ huynh lầm tưởng rằng “chưa đủ 18 tuổi thì không đi tù”. Đây là sự thiếu hiểu biết pháp luật chết người. Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Một học sinh lớp 11 (thông thường đã đủ 16 tuổi) hoàn toàn có đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự đối với tội danh tại Điều 290, dù quá trình xét xử sẽ được áp dụng các nguyên tắc khoan hồng dành cho người dưới 18 tuổi

Thứ tư, nghĩa vụ tố giác tội phạm của Nhà trường:

Theo Điều 19 Bộ luật Hình sự, việc biết rõ tội phạm đang được thực hiện mà không tố giác là hành vi vi phạm pháp luật. Nhà trường không có quyền “đóng cửa bảo nhau” trong tình huống này, nếu không, chính Ban giám hiệu và cô giáo sẽ đối diện với nguy cơ bị khởi tố về tội “Không tố giác tội phạm”.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị

Sự việc gióng lên hồi chuông cảnh báo về tâm lý lệch lạc giá trị sống của tuổi vị thành niên. Những đứa trẻ ở độ tuổi 16-17 rất dễ bị lóa mắt bởi những món tiền khổng lồ trên mạng. Các em thường đánh tráo khái niệm, coi việc lừa đảo công nghệ cao là một “kỹ năng IT giỏi”, một “trò chơi trên mạng” mà không nhận thức được vết nhơ tội lỗi và những giọt nước mắt của nạn nhân ngoài đời thực. Đây là sự đứt gãy trong giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật tại cả gia đình và nhà trường.

Về khía cạnh Quản trị khủng hoảng pháp lý học đường:

Nhà trường đang đứng trên quả bom nổ chậm. Xử lý sai bước, cơ quan điều tra có thể bị đánh động, kẻ cầm đầu đường dây sẽ tẩu tán chứng cứ và đe dọa sự an toàn của học sinh. Hơn nữa, việc công an vào trường còng tay một học sinh sẽ tạo ra một cú sốc tâm lý tập thể cho toàn bộ học sinh khác và hủy hoại danh tiếng của cơ sở giáo dục. Yêu cầu tối thượng lúc này là sự bảo mật tuyệt đối và phối hợp hành động khẩn cấp đúng chuyên môn.

4. Giải pháp toàn diện 

Để xử lý vụ việc vừa tuân thủ tuyệt đối pháp luật hình sự, vừa bảo vệ tương lai của học sinh theo nguyên tắc tư pháp vị thành niên, Chuyên gia kiến nghị Ban giám hiệu kích hoạt quy trình 3 bước sau:

Bước 1 – Niêm phong chứng cứ và bảo mật thông tin nội bộ:

Cô giáo chủ nhiệm tuyệt đối không được bứt dây động rừng, không tra khảo học sinh trước mặt lớp, không kể lại sự việc cho bất kỳ giáo viên nào khác. Lập tức báo cáo trực tiếp với Hiệu trưởng. Tạm thời trả lại điện thoại cho học sinh để không làm đứt đoạn dấu vết kỹ thuật, nhưng giám sát chặt chẽ mọi di biến động của em tại trường.

Bước 2 – Phối hợp khẩn cấp với Phòng An ninh mạng (PA05):

Hiệu trưởng không gọi cho công an khu vực, mà phải lập tức liên hệ đường dây nóng hoặc trực tiếp đến trụ sở Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05) cấp Tỉnh/Thành phố. Trình bày vụ việc và đề nghị PA05 cử cán bộ chuyên trách (mặc thường phục) đến trường để phối hợp xử lý, nhằm đảm bảo dấu vết kỹ thuật số của đường dây lừa đảo không bị xóa sổ.

Bước 3 – Triệu tập bí mật và vận động đầu thú:

Dưới sự hướng dẫn của cán bộ PA05, nhà trường bí mật mời phụ huynh học sinh đến một phòng họp cách ly. Báo cáo tình hình để phụ huynh nắm rõ mức độ nghiêm trọng. Sau đó, gọi học sinh lên phòng. Tại đây, bằng sự bao dung của người thầy và sự răn đe của pháp luật, nhà trường và công an cần phân tích để học sinh hiểu rằng: Cách duy nhất để cứu vớt tương lai, hưởng sự khoan hồng của pháp luật là tự thú, giao nộp toàn bộ thiết bị và hợp tác khai báo để bóc gỡ kẻ cầm đầu. Quá trình làm việc, lập biên bản và đưa học sinh về cơ quan điều tra phải được diễn ra âm thầm, nhân văn, tránh mọi sự dòm ngó của học sinh toàn trường.

Thông điệp đúc kết: “Phía sau một màn hình công nghệ có thể là một tội ác tinh vi, nhưng phía sau một tội phạm vị thành niên vẫn là một đứa trẻ cần được cứu rỗi. Sự tỉnh táo của nhà giáo và quy trình quản trị khủng hoảng chuẩn mực chính là chiếc phao cuối cùng kéo các em ra khỏi vũng bùn của kỷ nguyên số.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.