Trong các thương vụ gọi vốn, nhiều Founder chỉ tập trung vào số tiền đầu tư và mức định giá doanh nghiệp mà ít quan tâm đến các điều khoản bảo vệ nhà đầu tư. Một trong những điều khoản có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của Founder là Liquidation Preference (Ưu tiên thanh lý).

Trên thực tế, không ít Founder sau nhiều năm xây dựng doanh nghiệp vẫn gần như không nhận được lợi ích khi công ty được bán vì toàn bộ hoặc phần lớn giá trị giao dịch được ưu tiên thanh toán cho nhà đầu tư theo thỏa thuận đã ký. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Điều khoản Liquidation Preference có hợp pháp không? Founder có thể yêu cầu hủy bỏ điều khoản này hay không?

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

 

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup hoạt động trong lĩnh vực thương mại điện tử nhận khoản đầu tư 20 tỷ đồng từ một quỹ đầu tư mạo hiểm để đổi lấy 20% cổ phần. Trong quá trình đàm phán, quỹ đầu tư đưa vào Thỏa thuận đầu tư điều khoản Liquidation Preference với nội dung nhà đầu tư được ưu tiên nhận lại toàn bộ vốn đầu tư cùng một khoản lợi nhuận nhất định trước khi số tiền còn lại được phân chia cho các cổ đông khác nếu doanh nghiệp bị bán, sáp nhập hoặc giải thể.

Do tập trung vào việc sớm nhận vốn để mở rộng hoạt động, Founder đã ký kết mà chưa nghiên cứu kỹ nội dung của điều khoản này.

Ba năm sau, doanh nghiệp được một tập đoàn nước ngoài đề nghị mua lại với giá thấp hơn kỳ vọng. Sau khi thực hiện việc phân chia theo đúng Thỏa thuận đầu tư, gần như toàn bộ số tiền thu được được ưu tiên thanh toán cho nhà đầu tư. Các Founder chỉ nhận được một khoản rất nhỏ dù đã dành nhiều năm xây dựng và phát triển doanh nghiệp.

Cho rằng điều khoản này quá bất lợi, Founder đặt câu hỏi liệu Liquidation Preference có hợp pháp hay không và có thể yêu cầu vô hiệu điều khoản này hay không.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân, pháp nhân có quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận về việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự, miễn là không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật.

Trường hợp một bên tham gia giao dịch do bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép, thì theo Điều 127 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên đó có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu.

Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 115 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cổ đông phổ thông được thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty.

Hiện nay, Luật Doanh nghiệp năm 2020 không có quy định riêng về điều khoản Liquidation Preference. Do đó, tính hợp pháp của điều khoản này chủ yếu được xác định trên cơ sở nguyên tắc tự do thỏa thuận của Bộ luật Dân sự và các nội dung đã được các bên thống nhất trong Thỏa thuận đầu tư, Thỏa thuận cổ đông hoặc Điều lệ công ty.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, Founder đã tự nguyện ký Thỏa thuận đầu tư có chứa điều khoản Liquidation Preference.

Việc thỏa thuận điều khoản này không mặc nhiên trái pháp luật.

Nếu Founder ký kết trên cơ sở tự nguyện, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và nội dung thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật thì điều khoản ưu tiên thanh lý có thể có giá trị pháp lý và các bên phải tôn trọng cam kết đã xác lập.

Ngược lại, nếu Founder có căn cứ chứng minh việc ký kết được thực hiện do bị lừa dối, bị đe dọa, bị cưỡng ép hoặc điều khoản vi phạm các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 và Điều 127 Bộ luật Dân sự năm 2015, Founder có thể yêu cầu Tòa án xem xét tuyên bố giao dịch hoặc điều khoản liên quan vô hiệu theo quy định của pháp luật.

3. Kết luận pháp lý

Liquidation Preference không phải là điều khoản bị pháp luật Việt Nam cấm.

Tính hợp pháp của điều khoản này phụ thuộc vào sự tự nguyện của các bên, nội dung thỏa thuận và việc đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự. Vì vậy, Founder cần đặc biệt thận trọng khi đàm phán các điều khoản liên quan đến quyền ưu tiên thanh lý để tránh rơi vào tình trạng mất phần lớn quyền lợi khi doanh nghiệp được chuyển nhượng hoặc thoái vốn.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Liquidation Preference là cơ chế phổ biến trong các thương vụ đầu tư mạo hiểm nhằm bảo vệ nhà đầu tư trước rủi ro. Tuy nhiên, nếu điều khoản được thiết kế quá bất lợi cho Founder thì có thể làm mất cân bằng lợi ích giữa các bên và trở thành nguyên nhân của nhiều tranh chấp sau này.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Nhiều Founder có tâm lý chỉ quan tâm đến việc nhận được vốn đầu tư mà bỏ qua việc nghiên cứu kỹ các điều khoản pháp lý. Đến khi doanh nghiệp thành công hoặc được bán lại, họ mới nhận ra phần lợi ích của mình đã bị ảnh hưởng đáng kể. Việc trang bị kiến thức pháp lý ngay từ giai đoạn gọi vốn là yếu tố quan trọng để bảo vệ thành quả của chính Founder.

Góc nhìn quản trị

Startup cần xây dựng quy trình rà soát pháp lý đối với mọi Thỏa thuận đầu tư, đặc biệt là các điều khoản về Liquidation Preference, Anti-dilution, Drag Along, Tag Along và quyền phủ quyết. Việc tham vấn luật sư trước khi ký kết sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro và có cơ sở thương lượng các điều khoản cân bằng hơn.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Đọc và phân tích đầy đủ mọi điều khoản trong Thỏa thuận đầu tư, đặc biệt là các điều khoản quy định về phân chia lợi ích khi doanh nghiệp được bán, sáp nhập hoặc giải thể.

Bước 2 Chủ động thương lượng mức ưu tiên thanh lý hợp lý, giới hạn phạm vi áp dụng và đánh giá tác động của điều khoản đối với quyền lợi của Founder và các cổ đông hiện hữu.

Bước 3 Tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trước khi ký kết các tài liệu gọi vốn nhằm bảo đảm các điều khoản phù hợp với quy định pháp luật và không tạo ra rủi ro bất lợi cho doanh nghiệp trong tương lai.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng, Liquidation Preference không phải là điều khoản bất hợp pháp mà là công cụ phân bổ rủi ro giữa nhà đầu tư và Founder. Vấn đề không nằm ở việc điều khoản này có tồn tại hay không, mà ở cách các bên đàm phán để bảo đảm sự cân bằng lợi ích. Một Founder chuyên nghiệp không chỉ biết gọi vốn thành công mà còn phải hiểu rõ giá trị pháp lý của từng điều khoản trước khi đặt bút ký.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Trong đầu tư, số tiền nhận được hôm nay không quan trọng bằng quyền lợi còn giữ được trong tương lai. Trước mỗi chữ ký, Founder cần hiểu rõ từng điều khoản, bởi một cam kết thiếu cân nhắc có thể khiến nhiều năm gây dựng doanh nghiệp đổi lại chỉ là con số bằng không.

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.