PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU: LUẬT SỐ 68/2025/QH15 – BƯỚC NGOẶT ĐỘT PHÁ NÂNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU: LUẬT SỐ 68/2025/QH15 – BƯỚC NGOẶT ĐỘT PHÁ NÂNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

Luật số 68/2025/QH15 là Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 9 ngày 14/06/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2025

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” KINH ĐIỂN TRONG QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƯỚC

Trong suốt một thập kỷ thi hành Luật số 69/2014/QH13, cơ chế quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã bộc lộ không ít bất cập, trở thành “rào cản vô hình” kìm hãm sự phát triển bứt phá của các tập đoàn, tổng công ty và tổ chức kinh tế có vốn nhà nước. Thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh ghi nhận nhiều câu chuyện “dở khóc dở cười”:

Câu chuyện tự chủ đầu tư: Ông Trần Minh Đức, Tổng Giám đốc một Tập đoàn Công nghệ – Viễn thông Nhà nước nắm 100% vốn, chia sẻ rằng doanh nghiệp từng bỏ lỡ dự án hợp tác đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu bán dẫn trị giá hàng trăm triệu USD với đối tác quốc tế. Lý do chỉ vì quy trình phê duyệt chủ trương đầu tư phải trải qua 5 tầng nấc thẩm định từ các bộ, ngành kéo dài gần 18 tháng. Đến khi hoàn tất thủ tục hành chính thì đối tác đã chuyển sang hợp tác với thị trường khác.

Câu chuyện chảy máu nhân tài: Bà Thanh Vân, Giám đốc Nhân sự một Tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm trên 50% vốn, bày tỏ sự trăn trở khi các kỹ sư AI và chuyên gia quản trị rủi ro tài chính hàng đầu liên tục xin nghỉ việc sang các quỹ đầu tư tư nhân. Cơ chế khống chế trần tiền lương và định mức giờ làm thêm theo quy định cũ khiến doanh nghiệp không thể trả thu nhập tương xứng với giá trị thị trường, dù đơn vị đạt lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Tâm lý chung của đội ngũ quản lý doanh nghiệp nhà nước trong nhiều năm qua là “sợ sai, lo trách nhiệm, thụ động và e ngại đổi mới” do sự chồng chéo giữa chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước. Luật số 68/2025/QH15 (được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 14/06/2025, có hiệu lực từ 01/08/2025) ra đời chính là “cứu cánh” tháo gỡ triệt để các nút thắt này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” VÀ ĐỘT PHÁ TỪ LUẬT SỐ 68/2025/QH15

Luật số 68/2025/QH15 bao gồm 8 chương và 59 điều, thiết lập hành lang pháp lý toàn diện, minh bạch và tiệm cận với các chuẩn mực quản trị hiện đại trên thế giới. Dưới đây là các điểm cốt lõi cộng đồng doanh nghiệp và người đại diện vốn cần nắm vững:

1. Tách biệt tuyệt đối chức năng chủ sở hữu và quản lý nhà nước

Điểm đột phá căn bản mang tính nền tảng của Luật 68/2025/QH15 là phân định rõ ranh giới giữa cơ quan quản lý nhà nước (xây dựng chính sách, quy chuẩn, kiểm tra giám sát) và đại diện chủ sở hữu vốn (thực hiện quyền tài sản, định hướng kinh doanh).

Nguyên tắc cốt lõi: Nhà nước quản lý theo dòng vốn đầu tư, không can thiệp trực tiếp vào hoạt động điều hành sản xuất, kinh doanh hàng ngày của doanh nghiệp. Quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong kinh doanh được trả lại trọn vẹn cho Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị và Bộ máy điều hành.

2. Tăng cường quyền tự chủ và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn

Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh và trao quyền mạnh mẽ hơn cho người đại diện phần vốn nhà nước tại các tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm trên 50% vốn, các tổ chức chính trị – xã hội và doanh nghiệp có vốn nhà nước:

Nâng hạn mức quyết định đầu tư: Phân cấp triệt để cho Ban điều hành doanh nghiệp chủ động quyết định các dự án đầu tư, cơ cấu lại vốn ngắn và trung hạn mà không phải trình cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với các dự án trong danh mục kế hoạch đã duyệt.

Cơ chế sắp xếp, tối ưu nguồn vốn: Cho phép doanh nghiệp linh hoạt bảo toàn và phát triển vốn thông qua các hình thức mua bán, sáp nhập, thoái vốn theo cơ chế thị trường công khai, minh bạch.

3. Đột phá về cải cách tiền lương và giữ chân nhân tài

Nhằm gỡ “nút thắt” lớn nhất trong quản trị nhân sự, Luật 68/2025/QH15 đưa ra cơ chế tiền lương đột phá:

Tiền lương và thưởng của người lao động cũng như ban quản lý được gắn trực tiếp với hiệu quả kinh doanh (KPIs) và năng suất lao động, không phụ thuộc vào bảng lương hành chính nhà nước.

Bỏ trần giới hạn tiền lương và quy định linh hoạt về trả lương làm thêm giờ đối với các nhân sự chất lượng cao, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị giỏi.

4. Minh bạch hóa, công khai thông tin và siết chặt giám sát thông minh

Chuyển đổi phương thức giám sát: Chuyển từ “tiền kiểm nặng nề” sang “hậu kiểm thông minh” kết hợp công khai thông tin định kỳ trên hệ thống cơ sở dữ liệu số quốc gia về quản lý vốn nhà nước. Chức năng giám sát được thực hiện đa chiều qua kiểm toán độc lập, công khai tài chính và đánh giá chỉ số hiệu quả đầu tư.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 68/2025/QH15 không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy về kinh tế mà còn ẩn chứa hàm lượng tri thức sâu sắc về tâm lý hành vi và quản trị hiện đại:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa áp lực “sợ sai” và giải phóng sức sáng tạo

Cơ chế xin – cho và quy trách nhiệm pháp lý mơ hồ trước đây tạo nên tâm lý thụ động, “thà đứng yên còn hơn làm rồi sai” trong đội ngũ cán bộ quản lý vốn nhà nước. Việc Luật 68 phân định rõ trách nhiệm cá nhân, công nhận rủi ro kinh doanh hợp lý và tạo hành lang an toàn pháp lý giúp:

Giải tỏa sự căng thẳng tâm lý, giảm áp lực sợ rủi ro cho dàn lãnh đạo doanh nghiệp.

Kích hoạt tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tạo tâm lý tự tin khi tham gia các thương vụ quốc tế lớn.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công hiện đại & Giáo dục văn hóa tự chịu trách nhiệm

Về quản trị công: Luật chuyển hóa tư duy từ quản lý bằng hành chính mệnh lệnh sang quản trị bằng hiệu quả dòng vốn và dữ liệu số. Sự công khai thông tin buộc cấp quản lý phải nâng cao trách nhiệm giải trình và tính trung thực chuyên nghiệp.

Về giáo dục tính tuân thủ: Quy định về nghĩa vụ của người đại diện phần vốn nhà nước giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật, coi bảo toàn và phát triển vốn công là thước đo danh dự và năng lực quản trị chuyên môn.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và người đại diện vốn thụ hưởng tối đa hiệu quả khi Luật số 68/2025/QH15 đi vào cuộc sống, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên chiến lược:

1. Rà soát và tái cấu trúc quy chế nội bộ: Doanh nghiệp cần khẩn trương chủ động rà soát toàn bộ quy chế quản trị tài chính, quy trình đầu tư và thẩm quyền quyết định để sửa đổi tương thích với tinh thần phân cấp của Luật 68/2025/QH15.

2. Xây dựng hệ thống KPI và Cơ chế lương mới: Thiết lập ngay hệ thống đánh giá hiệu quả công việc (KPI) tiệm cận thị trường để áp dụng cơ chế trả lương, thưởng đột phá, kịp thời giữ chân và hút nhân tài trước sự cạnh tranh của khu vực tư nhân.

3. Chuyển đổi số trong quản trị và báo cáo tài chính: Tận dụng tối đa công nghệ số để minh bạch hóa dữ liệu tài chính, chuẩn hóa hệ thống báo cáo gửi cơ quan đại diện chủ sở hữu, sẵn sàng cho việc kiểm tra, hậu kiểm dựa trên dữ liệu.

4. Nâng cao năng lực cho Người đại diện vốn: Tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp lý, kỹ năng quản trị rủi ro và tâm lý lãnh đạo cho đội ngũ đại diện phần vốn nhà nước để họ thực thi đúng – đủ – hiệu quả quyền hạn được giao.

Thông điệp nhân văn: “Cải cách thể chế kinh tế chỉ thực sự thành công khi gỡ bỏ được tâm lý e ngại của con người. Luật số 68/2025/QH15 không chỉ tháo gỡ những xiềng xuyết thủ tục rườm rà mà còn giải phóng tiềm năng sáng tạo của bộ máy quản lý, kiến tạo một môi trường đầu tư công minh bạch, hiệu quả và hội nhập.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực quản lý vốn nhà nước, tái cấu trúc doanh nghiệp hay cơ chế nhân sự, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.