LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TỔ CHỨC VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 2025: NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA MÌNH

LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TỔ CHỨC VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 2025: NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA MÌNH

Trong tiến trình cải cách tư pháp và tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước, Quốc hội đã thông qua Luật số 82/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức của ngành Kiểm sát mà còn tạo ra nhiều thay đổi quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân trong hoạt động tố tụng, giải quyết khiếu nại, kiểm sát thi hành án và bảo đảm công lý.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – VÌ SAO CẦN SỬA ĐỔI LUẬT?

Trong những năm gần đây, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân. Thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn nhiều vụ việc khiếu nại trong hoạt động tạm giữ, tạm giam; một số bản án, quyết định chậm được thi hành; việc phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng ở một số nơi chưa thật sự đồng bộ.

Bên cạnh đó, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi ngành Kiểm sát phải nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, tăng cường kiểm sát hoạt động tư pháp và chủ động tham gia hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Chính vì vậy, Luật số 82/2025/QH15 được ban hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo vệ công lý và quyền con người.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI NGƯỜI DÂN CẦN NẮM VỮNG

1. Bổ sung quyền xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng của Viện kiểm sát

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là điểm c khoản 3 Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 được sửa đổi tại khoản 1 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15.

Theo quy định mới, Viện kiểm sát nhân dân không chỉ thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn có quyền:

• Xử lý vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân;
• Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khắc phục vi phạm;
• Kiến nghị áp dụng các biện pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm.

Việc bổ sung thẩm quyền này góp phần nâng cao hiệu lực kiểm sát, hạn chế tình trạng né tránh, chậm cung cấp tài liệu hoặc cản trở hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng.

2. Tăng cường cơ chế giải quyết khiếu nại trong hoạt động tạm giữ, tạm giam

Tại khoản 3 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15, khoản 3 Điều 23 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 được sửa đổi theo hướng quy định rõ thẩm quyền của:

• Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực;
• Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh;
• Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự khu vực;
• Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự quân khu.

Các chủ thể này có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi trái pháp luật trong việc tạm giữ, tạm giam thuộc phạm vi kiểm sát của mình.

Đặc biệt, đoạn 2 khoản 3 Điều 23 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 quy định:

“Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với việc giải quyết khiếu nại của Viện trưởng Viện kiểm sát cấp dưới; quyết định giải quyết khiếu nại của Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên là quyết định có hiệu lực pháp luật.”

Quy định này bảo đảm cơ chế giám sát hai cấp, tăng tính khách quan trong việc bảo vệ quyền con người đối với người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn.

3. Mở rộng quyền kiểm sát thi hành án dân sự và thi hành án hành chính

Khoản 4 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15 sửa đổi toàn diện Điều 28 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014  , trong đó Viện kiểm sát được trao nhiều quyền hạn hơn nhằm bảo đảm bản án được thi hành đúng pháp luật.

Theo khoản 1 đến khoản 9 Điều 28 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi, Viện kiểm sát có quyền:

• Kiểm sát việc cấp, chuyển giao, giải thích, sửa chữa bản án của Tòa án;
• Trực tiếp kiểm sát việc thi hành án;
• Kiểm sát toàn bộ hồ sơ thi hành án;
• Tham gia phiên họp xét miễn, giảm nghĩa vụ thi hành án đối với khoản thu ngân sách nhà nước;
• Kiểm sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến thi hành án;
• Yêu cầu cơ quan thi hành án ra quyết định đúng pháp luật, cung cấp hồ sơ, tài liệu, vật chứng;
• Kiến nghị khắc phục vi phạm;
• Kháng nghị quyết định, hành vi trái pháp luật của cơ quan thi hành án và yêu cầu đình chỉ, sửa đổi hoặc hủy bỏ quyết định vi phạm.

Đây là bước tiến rất lớn nhằm hạn chế tình trạng “án có hiệu lực nhưng không được thi hành”, góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án.

4. Viện kiểm sát nhân dân tối cao được tăng cường vai trò trong xây dựng pháp luật

Theo Điều 36 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 được sửa đổi tại khoản 5 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15, Viện kiểm sát nhân dân tối cao có quyền:

• Đề xuất nhiệm vụ lập pháp;
• Đề xuất xây dựng dự án luật, nghị quyết của Quốc hội;
• Trình dự án luật, pháp lệnh;
• Chủ trì, phối hợp với các cơ quan trong công tác xây dựng pháp luật;
• Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền.

Đây là điểm mới quan trọng, khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát không chỉ trong hoạt động tư pháp mà còn trong việc hoàn thiện thể chế pháp luật quốc gia.

5. Thay đổi mô hình tổ chức hệ thống Viện kiểm sát

Theo Điều 40 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi bởi khoản 6 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15 , hệ thống Viện kiểm sát nhân dân gồm: Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh; Viện kiểm sát nhân dân khu vực; Viện kiểm sát quân sự các cấp.

So với trước đây, Luật số 82/2025/QH15 chính thức thay thế mô hình Viện kiểm sát cấp huyện bằng Viện kiểm sát nhân dân khu vực, phù hợp chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy.

Đồng thời, Điều 41 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi bởi khoản 7 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15 quy định rõ phạm vi thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của từng cấp Viện kiểm sát, tránh chồng chéo về thẩm quyền.

6. Hoàn thiện cơ chế tuyển chọn và bổ nhiệm Kiểm sát viên

Luật số 82/2025/QH15 bổ sung Điều 76a về bổ nhiệm Kiểm sát viên.

Theo khoản 2 Điều 76a Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi bởi khoản 21 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15, việc bổ nhiệm Kiểm sát viên lần đầu phải thông qua thi tuyển, trừ trường hợp đặc biệt theo Điều 81.

Đặc biệt, khoản 3 Điều 76a Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi bởi khoản 21 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15 quy định ba nguyên tắc bắt buộc khi xét bổ nhiệm ngạch cao hơn:

• Bảo đảm tiêu chuẩn của từng ngạch Kiểm sát viên;
• Công khai, minh bạch, khách quan;
• Không xem xét đối với người đang trong thời gian bị kỷ luật, bị khởi tố, điều tra, truy tố hoặc xét xử.

Những quy định này góp phần xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín nghề nghiệp.

7. Thay đổi nhiệm kỳ của Kiểm sát viên

Theo Điều 82 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân số 2014 đã được sửa đổi bởi khoản 25 Điều 1 Luật số 82/2025/QH15 :

• Khoản 1: Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao có nhiệm kỳ từ khi được bổ nhiệm đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác.
• Khoản 2: Kiểm sát viên được bổ nhiệm lần đầu có nhiệm kỳ 05 năm; sau khi được bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm vào ngạch cao hơn thì nhiệm kỳ kéo dài đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác.

Quy định này tạo sự ổn định cho đội ngũ Kiểm sát viên, đồng thời giảm thủ tục hành chính trong công tác cán bộ.

 

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC: PHÁP LUẬT KHÔNG CHỈ ĐỂ XỬ LÝ VI PHẠM

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, điều quan trọng nhất của Luật lần này không nằm ở việc bổ sung thêm quyền hạn cho Viện kiểm sát mà ở thông điệp về xây dựng một nền tư pháp công khai, minh bạch và gần dân hơn.

1.Góc nhìn tâm lý xã hội

Khi người dân biết rằng mọi hoạt động bắt giữ, tạm giam, thi hành án đều được kiểm sát chặt chẽ, họ sẽ có niềm tin lớn hơn vào công lý. Niềm tin ấy góp phần giảm tâm lý lo lắng, e ngại khi tham gia các hoạt động tố tụng và củng cố nhận thức rằng mọi quyền con người đều được pháp luật bảo vệ.

2.Góc nhìn giáo dục pháp luật

Luật góp phần giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho cả cán bộ thực thi công vụ và người dân. Mỗi cán bộ kiểm sát phải nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, trong khi mỗi công dân cũng cần hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động bảo vệ lợi ích hợp pháp.

3.Góc nhìn quản trị nhà nước

Việc kiện toàn hệ thống Viện kiểm sát theo mô hình mới, tăng cường kiểm sát hoạt động tư pháp và minh bạch hóa công tác bổ nhiệm cán bộ thể hiện xu hướng quản trị hiện đại: kiểm soát quyền lực bằng pháp luật, nâng cao trách nhiệm giải trình và lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo.

IV. LỜI KHUYÊN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để phát huy hiệu quả của Luật số 82/2025/QH15, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

Thứ nhất, người dân hãy chủ động tìm hiểu quyền khiếu nại, tố cáo và quyền yêu cầu Viện kiểm sát bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi phát hiện dấu hiệu vi phạm trong hoạt động tố tụng.

Thứ hai, khi tham gia các vụ việc dân sự, hình sự hoặc hành chính, người dân cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu để bảo đảm quyền lợi của mình trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại.

Thứ ba, cán bộ, công chức và người thực thi công vụ cần nhận thức rằng mọi hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp đều có thể bị kiểm sát, kiến nghị hoặc kháng nghị theo quy định của pháp luật.

Thứ tư, người dân nên theo dõi các quy định mới để hiểu đúng vai trò của Viện kiểm sát nhân dân, tránh những nhận thức sai lệch rằng Viện kiểm sát chỉ thực hiện chức năng truy tố mà không có vai trò bảo vệ quyền con người và bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh.

Thông điệp nhân văn: “Cải cách tư pháp không chỉ là thay đổi mô hình tổ chức mà còn là quá trình xây dựng niềm tin của nhân dân đối với công lý. Luật số 82/2025/QH15 là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người và góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.