I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty Cổ phần ABC là một startup hoạt động trong lĩnh vực phân phối thiết bị điện tử. Sau một thời gian tìm kiếm thị trường, doanh nghiệp nhận được đề nghị ký hợp đồng cung cấp hàng hóa trị giá gần 8 tỷ đồng với Công ty TNHH XYZ. Do mong muốn nhanh chóng mở rộng doanh số và khẳng định vị thế trên thị trường, Ban Giám đốc đã quyết định ký hợp đồng ngay sau vài buổi làm việc mà không thực hiện quy trình thẩm định năng lực tài chính của đối tác.

Doanh nghiệp không lập hồ sơ đánh giá đối tác, không xác minh lịch sử tín dụng, không kiểm tra các khoản nợ đang tồn tại, cũng không thu thập thông tin về các vụ kiện hoặc tranh chấp mà đối tác đang tham gia. Toàn bộ quyết định được đưa ra dựa trên những lời cam kết về khả năng thanh toán và uy tín của doanh nghiệp đối tác.

Sau khi nhận đủ hàng hóa, Công ty XYZ chỉ thanh toán một phần nhỏ giá trị hợp đồng rồi liên tục xin gia hạn với lý do khó khăn về dòng tiền. Khi startup tiến hành xác minh thì mới phát hiện đối tác đang nợ nhiều doanh nghiệp khác, bị nhiều chủ nợ khởi kiện tại Tòa án và có dấu hiệu mất khả năng thanh toán từ nhiều tháng trước.

Các cổ đông cho rằng Ban Giám đốc đã thiếu trách nhiệm trong việc đánh giá rủi ro trước khi ký hợp đồng, khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ mất hàng tỷ đồng công nợ. Trong khi đó, Ban Giám đốc cho rằng pháp luật không bắt buộc phải lập hồ sơ đánh giá nợ của đối tác nên không có hành vi vi phạm.

Vậy startup không xây dựng hồ sơ đánh giá các khoản nợ của đối tác có vi phạm pháp luật hay không? Và doanh nghiệp cần quản trị rủi ro như thế nào để tránh những thiệt hại tương tự?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Pháp luật hiện hành không quy định doanh nghiệp bắt buộc phải lập hồ sơ đánh giá các khoản nợ của đối tác trước khi ký hợp đồng thương mại. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người quản lý doanh nghiệp được phép bỏ qua trách nhiệm thẩm định và kiểm soát rủi ro.

Theo khoản 1 Điều 165 Luật Doanh nghiệp năm 2020, người quản lý doanh nghiệp có nghĩa vụ thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách trung thực, cẩn trọng và tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Đồng thời, khoản 2 Điều 165 Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định người quản lý doanh nghiệp phải trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không được lạm dụng địa vị, chức vụ hoặc sử dụng thông tin, bí quyết kinh doanh, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc lợi ích của tổ chức, cá nhân khác.

Bên cạnh đó, Điều 3 Luật Thương mại năm 2005 xác định hoạt động thương mại được thực hiện trên nguyên tắc tự do, bình đẳng, tự nguyện thỏa thuận nhưng các bên phải tự chịu trách nhiệm đối với quyết định kinh doanh của mình.

Khi hợp đồng đã được ký kết, Điều 50 Luật Thương mại năm 2005 quy định bên mua có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ, đúng thời hạn, đúng địa điểm và đúng phương thức đã thỏa thuận trong hợp đồng.

Trường hợp đối tác vi phạm nghĩa vụ thanh toán, doanh nghiệp có quyền yêu cầu thực hiện hợp đồng, yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật.

Có thể thấy, startup không lập hồ sơ đánh giá công nợ của đối tác không phải là hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, nếu người quản lý đưa ra quyết định thiếu cẩn trọng, không thực hiện các biện pháp quản trị rủi ro cơ bản, làm phát sinh thiệt hại lớn cho doanh nghiệp thì vẫn có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Điều lệ công ty.

Nói một cách dễ hiểu, pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải lập hồ sơ thẩm định đối tác, nhưng người quản lý có nghĩa vụ phải hành động một cách cẩn trọng trước khi quyết định đầu tư hoặc ký kết các hợp đồng có giá trị lớn.

 

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Góc nhìn tâm lý

Nhiều startup trong giai đoạn đầu thường chịu áp lực về doanh thu, dòng tiền và tốc độ tăng trưởng. Chính áp lực này khiến nhà sáng lập dễ rơi vào tâm lý “có hợp đồng là ký”, đặt mục tiêu mở rộng thị trường lên trên việc kiểm soát rủi ro.

Trong khi đó, những doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính thường tìm mọi cách để duy trì hoạt động, kể cả việc tiếp tục ký kết các hợp đồng mới mặc dù biết khả năng thanh toán của mình rất hạn chế. Nếu startup không chủ động xác minh thông tin thì rất dễ trở thành nạn nhân của các khoản nợ khó đòi.

2. Góc nhìn giáo dục

Doanh nghiệp cần đào tạo đội ngũ kinh doanh và bộ phận pháp chế về kỹ năng thẩm định đối tác, đánh giá năng lực tài chính, phân tích báo cáo tài chính và nhận diện các dấu hiệu cảnh báo rủi ro.

Bên cạnh đó, cần xây dựng tư duy quản trị dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào cảm nhận hoặc các cam kết bằng lời nói. Mọi quyết định kinh doanh có giá trị lớn đều phải được xem xét trên cơ sở thông tin khách quan và có thể kiểm chứng.

3. Góc nhìn quản trị

Đây là lỗ hổng quản trị mà rất nhiều startup gặp phải.

Trước khi ký kết hợp đồng có giá trị lớn, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình thẩm định đối tác, trong đó hồ sơ đánh giá phải bao gồm thông tin đăng ký doanh nghiệp, tình hình tài chính, lịch sử thanh toán, các khoản nợ đang tồn tại, thông tin về tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài, tài sản bảo đảm và mức độ uy tín trên thị trường.

Doanh nghiệp cũng cần ban hành quy trình phê duyệt hợp đồng theo nhiều cấp, quy định rõ trường hợp nào bắt buộc phải thẩm định tài chính, trường hợp nào cần yêu cầu bảo lãnh thanh toán hoặc tài sản bảo đảm. Đồng thời, toàn bộ hồ sơ đánh giá phải được lưu trữ đầy đủ để phục vụ công tác kiểm soát nội bộ và xử lý tranh chấp khi cần thiết.

Một startup phát triển bền vững không phải là doanh nghiệp ký được nhiều hợp đồng nhất, mà là doanh nghiệp biết lựa chọn đúng đối tác và kiểm soát được các rủi ro trước khi đặt bút ký.

 

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Đối với các startup, việc xây dựng quy trình đánh giá đối tác cần được xem là một phần bắt buộc trong hệ thống quản trị doanh nghiệp. Trước mỗi hợp đồng có giá trị lớn, doanh nghiệp nên tiến hành xác minh năng lực tài chính, lịch sử tín dụng, các khoản nợ đang tồn tại, khả năng thanh toán và tình trạng pháp lý của đối tác. Đây là biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả, giúp doanh nghiệp tránh được những khoản công nợ khó thu hồi.

Trong trường hợp đã phát sinh nợ quá hạn, doanh nghiệp nên ưu tiên thương lượng, lập biên bản xác nhận công nợ và thống nhất lộ trình thanh toán nếu đối tác vẫn còn thiện chí hợp tác. Nếu đối tác cố tình chây ì, tẩu tán tài sản hoặc có dấu hiệu mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp cần nhanh chóng thu thập chứng cứ và thực hiện các biện pháp pháp lý theo quy định để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Quan trọng hơn cả, startup cần coi quản trị rủi ro là một chiến lược phát triển chứ không phải là biện pháp xử lý sau khi thiệt hại đã xảy ra. Một quy trình thẩm định chặt chẽ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, bảo vệ dòng tiền và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

“Một hợp đồng tốt không chỉ mang lại doanh thu mà còn phải bảo đảm khả năng thu hồi tiền. Trong kinh doanh, phòng ngừa rủi ro luôn là khoản đầu tư có giá trị hơn rất nhiều so với chi phí giải quyết hậu quả.”

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.