Điện thoại sử dụng trong giờ học có thể bị nhắc nhở, xử lý theo nội quy, nhưng giáo viên có quyền tự ý giữ tài sản của học sinh trong thời gian dài hay không? Ranh giới giữa kỷ luật sư phạm và quyền sở hữu tài sản của công dân được pháp luật quy định như thế nào?

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS A, trong một tiết học, em H. nhiều lần sử dụng điện thoại di động để nhắn tin mặc dù giáo viên đã nhắc nhở. Giáo viên chủ nhiệm đã thu điện thoại của em H. và thông báo sẽ chỉ trả lại sau một tháng nhằm “răn đe” và giáo dục ý thức chấp hành nội quy.

Gia đình em H. nhiều lần liên hệ xin nhận lại điện thoại nhưng giáo viên từ chối với lý do đây là hình thức kỷ luật của lớp. Cho rằng việc giữ điện thoại trong thời gian dài là trái quy định, xâm phạm quyền sở hữu tài sản của con mình, phụ huynh đã gửi đơn kiến nghị đến Ban Giám hiệu, đồng thời yêu cầu làm rõ trách nhiệm pháp lý của giáo viên và nhà trường.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về quyền sở hữu tài sản của công dân

Theo Điều 164 và Điều 158 Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật. Không cá nhân, tổ chức nào được tự ý hạn chế hoặc tước bỏ quyền sở hữu tài sản của người khác nếu không có căn cứ pháp luật.

Quy định này bảo đảm mọi tài sản hợp pháp của công dân đều được pháp luật bảo vệ, kể cả trong môi trường giáo dục.

2. Nguyên tắc bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, tôn trọng quyền của người học

Theo khoản 1 Điều 89 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“Điều 89. Trách nhiệm của nhà trường

1. Nhà trường có trách nhiệm thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục, quy tắc ứng xử; chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để tổ chức hoặc tham gia các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường, bảo đảm an toàn cho người dạy và người học; thông báo về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh cho cha mẹ hoặc người giám hộ.”

Áp dụng vào tình huống

• Học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học là hành vi vi phạm nội quy và có thể bị nhắc nhở hoặc áp dụng các biện pháp giáo dục phù hợp theo quy chế của nhà trường.
• Tuy nhiên, việc giáo viên tự ý giữ điện thoại của học sinh liên tục trong một tháng mà không có căn cứ từ quy định của pháp luật hoặc quy chế được ban hành hợp pháp có thể làm ảnh hưởng đến quyền chiếm hữu và sử dụng tài sản của chủ sở hữu.
• Nhà trường cần xem xét tính hợp lý, hợp pháp của biện pháp xử lý; đồng thời hướng dẫn giáo viên thực hiện các hình thức giáo dục phù hợp, tránh phát sinh khiếu nại, tranh chấp giữa gia đình và nhà trường.

Kết luận pháp lý: Theo Điều 164 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 1 Điều 89 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), nhà trường có quyền xây dựng nội quy nhằm bảo đảm kỷ cương trong học tập nhưng việc xử lý vi phạm phải tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh. Giáo viên có thể tạm thời quản lý điện thoại để bảo đảm trật tự lớp học trong phạm vi cần thiết, nhưng việc tự ý giữ tài sản của học sinh trong thời gian dài nếu không có căn cứ pháp luật hoặc quy định nội bộ phù hợp có thể làm phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người học.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

• Sự phản kháng, ức chế của học sinh: Khi tài sản cá nhân bị giữ trong thời gian dài, học sinh dễ nảy sinh tâm lý bức xúc, chống đối hoặc mất niềm tin vào giáo viên. Điều này có thể làm giảm hiệu quả giáo dục và khiến mối quan hệ thầy trò trở nên căng thẳng.
• Ranh giới giữa kỷ luật sư phạm và vi phạm quyền công dân: Kỷ luật học đường cần hướng đến việc giúp học sinh nhận thức và sửa chữa hành vi vi phạm, không nên biến thành biện pháp hạn chế quyền sở hữu hoặc tạo cảm giác bị trừng phạt quá mức. Một hình thức giáo dục đúng sẽ vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa giữ được sự tôn trọng và thấu hiểu đối với người học.

Về khía cạnh quản trị rủi ro học đường

• Quản trị quy chế nội bộ trường học thấu lý, đạt tình: Nhà trường cần ban hành quy định rõ ràng về việc quản lý điện thoại trong giờ học, xác định cụ thể trường hợp được tạm giữ, thời gian xử lý, người có thẩm quyền và quy trình trả lại tài sản. Quy chế minh bạch sẽ giúp giáo viên thống nhất cách xử lý, hạn chế khiếu nại và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh và phụ huynh.
• Tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường: Khi học sinh vi phạm, giáo viên nên trao đổi với phụ huynh để thống nhất biện pháp giáo dục thay vì chỉ áp dụng hình thức giữ tài sản. Sự đồng hành của gia đình sẽ giúp học sinh nhận thức sai phạm, tự giác khắc phục và tránh tái diễn.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Xử lý đúng quy định: Giáo viên có thể tạm thời thu điện thoại trong thời gian diễn ra tiết học để bảo đảm trật tự lớp học; sau đó bàn giao theo quy trình của nhà trường hoặc phối hợp với phụ huynh để xử lý, tránh tự ý giữ tài sản trong thời gian dài.
2. Bước 2 – Minh bạch quy chế và đối thoại với phụ huynh: Nhà trường cần công khai quy định quản lý việc sử dụng điện thoại, giải thích rõ mục đích giáo dục và tổ chức đối thoại khi phát sinh khiếu nại nhằm tạo sự đồng thuận giữa gia đình và nhà trường.
3. Bước 3 – Giáo dục thay vì trừng phạt: Tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng thiết bị số có trách nhiệm, giúp học sinh hiểu tác hại của việc sử dụng điện thoại không đúng lúc; đồng thời bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng xử lý tình huống sư phạm trên cơ sở tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người học.

Thông điệp: Kỷ luật học đường chỉ thực sự có giá trị khi được thực hiện trên nền tảng pháp luật, sự tôn trọng quyền công dân và tinh thần giáo dục nhân văn. Mỗi biện pháp xử lý vi phạm cần giúp học sinh trưởng thành hơn, chứ không tạo thêm khoảng cách giữa thầy cô, nhà trường và gia đình.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.