Nghị định số 197/2026/NĐ-CP: BƯỚC CHUYỂN MỚI TRONG CÔNG TÁC TIẾP CÔNG DÂN VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

BƯỚC CHUYỂN MỚI TRONG CÔNG TÁC TIẾP CÔNG DÂN VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

Nhìn từ góc độ Chuyển đổi số, Tâm lý và Quyền lợi Nhân dân

Tác giả: ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục; Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Chào quý bà con và độc giả!

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 197/2026/NĐ-CP ngày 03/6/2026 quy định về Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo (thay thế Nghị định 55/2022/NĐ-CP và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026).

Dưới góc độ chuyên môn về Pháp lý, Tâm lý ứng xử và Giáo dục công dân, tôi đánh giá văn bản này là một bước tiến đột phá. Nghị định không chỉ đơn thuần là giải pháp kỹ thuật công nghệ thông tin, mà cốt lõi là giải quyết “nguồn cơn” gây bức xúc kéo dài của người dân khi đi khiếu nại, kiến nghị: sự thiếu minh bạch, cảm giác bị ngâm hồ sơ và thiếu sự giải trình rõ ràng.

Dưới đây là các nội dung quan trọng nhất của Nghị định 197/2026/NĐ-CP mà mỗi người dân và cán bộ thực thi đều cần nắm rõ:

I. LẤY NGƯỜI DÂN LÀM TRUNG TÂM – MINH BẠCH QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT THEO “THỜI GIAN THỰC”

1. Giá trị cốt lõi: Nghị định quy định rõ nguyên tắc “lấy người dân làm trung tâm, tạo điều kiện để người dân theo dõi, giám sát quá trình xử lý vụ việc của mình trên môi trường số” (Điều 4, khoản 5). Dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực (real-time).

2. Góc nhìn chuyên gia: Về mặt tâm lý, khi gửi đơn từ, người dân thường mang tâm trạng bất an, xáo trộn vì lo lắng đơn của mình “đi đâu, về đâu”. Việc cho phép tra cứu trạng thái xử lý vụ việc công khai giúp củng cố niềm tin chiến lược của nhân dân vào cơ quan nhà nước, xua tan cảm giác hoang mang và nghi ngại.

II. MỖI VỤ VIỆC CÓ MỘT “MÃ CĂN CƯỚC” RIÊNG – TRA CỨU DỄ DÀNG QUAN MÃ VỤ VIỆC

1. Điểm mới nổi bật: Theo Điều 13, mỗi vụ việc khi được tiếp nhận sẽ được lập thành một hồ sơ điện tử và cấp duy nhất một “Mã vụ việc”. Mã này đi theo vụ việc suốt quá trình xử lý, chuyển tiếp và công khai kết quả.

2. Quyền lợi của người dân: Người dân có thể dễ dàng tra cứu tiến độ xử lý đơn qua hệ thống điện tử, tin nhắn hoặc email bằng Mã vụ việc (Điều 14). Dữ liệu điện tử có giá trị pháp lý thay thế giấy tờ bản giấy, đồng thời áp dụng nguyên tắc “thu thập một lần, sử dụng nhiều lần”, giúp người dân không phải nộp đi nộp lại hồ sơ.

III. “SIẾT” TRÁCH NHIỆM CÔNG VỤ – CẢNH BÁO TỰ ĐỘNG CÁN BỘ LÀM CHẬM, NGÂM HỒ SƠ

1. Điểm nóng giải quyết: Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia có chức năng tự động ghi nhận nhật ký xử lý, theo dõi tiến độ và cảnh báo quá thời hạn giải quyết (Điều 7, Điều 9). Trường hợp không cập nhật hoặc chậm cập nhật sẽ bị xử lý trách nhiệm theo quy định.

2. Góc nhìn chuyên gia: Đây là giải pháp giáo dục kỷ luật công vụ mang tính phòng ngừa từ sớm. Khi từng bước xử lý đều được “định danh” cá nhân chịu trách nhiệm, cán bộ thực thi sẽ nâng cao tinh thần trách nhiệm, tinh thần phục vụ, thấu hiểu rằng đằng sau mỗi lá đơn là quyền, lợi ích và cả nỗi niềm của công dân.

IV. ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) HỖ TRỢ NHƯNG KHÔNG QUYẾT ĐỊNH THAY CON NGƯỜI

1. Tiên tiến nhưng cẩn trọng: Nghị định cho phép ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn và Trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ phát hiện vụ việc trùng lặp, dự báo rủi ro, phân tích tình hình (Điều 12, Điều 19).

2. Bảo đảm quyền con người: Nghị định quy định rất nhân văn và chặt chẽ: Kết quả xử lý tự động của AI chỉ mang tính hỗ trợ và không được dùng làm căn cứ duy nhất để đưa ra kết luận giải quyết hoặc xử lý đối với người khiếu nại, tố cáo (Điều 12, khoản 4). Người có thẩm quyền phải kiểm chứng và chịu trách nhiệm trực tiếp.

V. ĐÁNH GIÁ CÁN BỘ DỰA TRÊN BỘ CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG HIỆU QUẢ (KPI) THỰC TẾ

1. Thước đo bằng dữ liệu: Lần đầu tiên, Thanh tra Chính phủ chủ trì ban hành Bộ chỉ số đánh giá công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo (KPI) trên Cơ sở dữ liệu (Điều 27). Các tiêu chí bao gồm: tỷ lệ giải quyết đúng hạn, mức độ chính xác, hiệu quả chỉ đạo và đặc biệt là “Mức độ hài lòng của người dân, tổ chức”.

2. Cơ chế thực chất: Việc đánh giá mang tính định lượng, chống căn bệnh “thành tích” hay đánh giá hình thức, từ đó tạo động lực thúc đẩy bộ máy hành chính hoạt động công tâm, tận tụy.

VI. LỜI KHUYÊN DÀNH CHO BÀ CON CỘNG ĐỒNG

1. Chủ động tìm hiểu và giữ “Mã vụ việc”: Khi gửi đơn kiến nghị, khiếu nại hay tố cáo kể từ ngày 01/7/2026, hãy yêu cầu cơ quan tiếp nhận cấp/gửi Mã vụ việc. Đây là “chìa khóa” để bà con tự theo dõi quyền lợi của mình trên môi trường số.

2. Cung cấp thông tin trung thực, chính xác: Hệ thống dữ liệu mới được kết nối đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc trung thực khi gửi đơn giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và tránh vi phạm pháp luật.

3. Thực hiện quyền giám sát văn minh: Hãy tận dụng công cụ trực tuyến này để theo dõi tiến độ một cách văn minh, đúng pháp luật, cùng chung tay xây dựng một nền hành chính phục vụ, công bằng và tôn trọng nhân dân.

VII. THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được phát triển dựa trên sự tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi hướng tới việc cung cấp giải pháp toàn diện về pháp lý, quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu quý độc giả hoặc tổ chức có thắc mắc cần giải đáp, xin vui lòng liên hệ:

• Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

• Hotline: 0898.627.762