NGHỊ ĐỊNH 235/2026 /NĐ-CP CHUẨN HÓA HÀNH LANG PHÁP LÝ VỀ HỢP ĐỒNG TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP

NGHỊ ĐỊNH 235/2026 /NĐ-CP CHUẨN HÓA HÀNH LANG PHÁP LÝ VỀ HỢP ĐỒNG TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP

Tác giả & Chuyên gia phân tích: ThS. Nguyễn Hữu Long

(Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục; Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị)

Đơn vị sự nghiệp công lập – từ trường học, bệnh viện đến các viện nghiên cứu và trung tâm văn hóa – đóng vai trò là “xương sống” trong việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu cho xã hội. Để các đơn vị này vận hành tinh gọn, hiệu quả và tiệm cận với phương thức quản trị hiện đại, cơ chế quản lý nhân sự và hợp đồng lao động luôn là bài toán đòi hỏi sự đổi mới liên tục.

Sự ra đời của Nghị định số 235/2026/NĐ-CP của Chính phủ về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập là một bước đi đột phá và kịp thời. Văn bản này không chỉ chuẩn hóa hành lang pháp lý về việc ký kết, thực hiện hợp đồng lao động/dịch vụ đối với các vị trí hỗ trợ, phục vụ hoặc chuyên môn đặc thù, mà còn tháo gỡ những “nút thắt” kéo dài về định biên, chi phí vận hành và quyền lợi của người lao động trong khu vực công.

Dưới góc nhìn giao thoa giữa Pháp lý – Tâm lý học Lao động – Giáo dục & Quản trị Hiện đại, bài viết này sẽ phân tích chuyên sâu các điểm cốt lõi của Nghị định 235/2026/NĐ-CP. Qua đó, chúng tôi mong muốn gửi đến lãnh đạo các đơn vị, người lao động và cộng đồng một cái nhìn toàn diện: hiểu luật để áp dụng đúng, thực thi luật để tối ưu hóa quản trị và xây dựng môi trường làm việc nhân văn, công bằng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ TỪ NGHỊ ĐỊNH

Trong quá trình đẩy mạnh tự chủ tài chính và tinh gọn bộ máy hành chính – sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp công lập đang đối mặt với những áp lực và bất cập lớn từ thực tiễn:

1.  Áp lực tinh giản biên chế nhưng nhu cầu công việc không giảm: Các ngành như giáo dục, y tế, văn hóa phải cắt giảm số lượng người làm việc hưởng lương từ ngân sách nhà nước, nhưng khối lượng công việc chuyên môn và phụ trợ (bảo vệ, vệ sinh, CNTT, bảo trì, lái xe…) vẫn tăng lên hằng ngày.

2.  Khoảng trống và sự mù mờ trong cơ chế hợp đồng: Trước đây, việc áp dụng hợp đồng theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP hoặc Bộ luật Lao động tại các đơn vị sự nghiệp công lập đôi khi còn lúng túng về nguồn kinh phí chi trả, quy trình ký kết và tính chất vị trí việc làm (được làm gì và không được làm gì).

3.  Mất cân bằng tâm lý và rủi ro quyền lợi người lao động: Người lao động làm việc theo hợp đồng trong khu vực công thường rơi vào tâm lý “mang tiếng người ngoài biên chế”, lo âu về sự ổn định công việc, thu nhập và chế độ bảo hiểm, chế độ đãi ngộ so với viên chức chính thức.

Nghị định số 235/2026/NĐ-CP ra đời như một sự điều chỉnh cần thiết, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các đơn vị tự chủ linh hoạt nguồn nhân lực, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ NGHỊ ĐỊNH 235/2026/NĐ-CP

Dưới góc độ chuyên môn pháp lý, Nghị định 235/2026/NĐ-CP xác lập những điểm mới và nguyên tắc quản lý rành mạch:

● Phân định rõ ràng các nhóm công việc thực hiện hợp đồng: Quy định cụ thể danh mục công việc hỗ trợ, phục vụ (bảo vệ, bảo trì, lái xe, lễ tân…) và một số vị trí chuyên môn/kỹ thuật phù hợp được phép thực hiện thông qua hình thức ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ.

● Minh bạch hóa cơ chế tài chính và nguồn kinh phí: Làm rõ nguồn kinh phí chi trả hợp đồng (từ ngân sách nhà nước giao, từ nguồn thu sự nghiệp hoặc nguồn tự chủ của đơn vị), tạo chủ động cho người đứng đầu đơn vị trong việc xây dựng dự toán và giao khoán công việc.

● Bảo vệ quyền lợi cốt lõi của người lao động: Quy định bắt buộc về việc tuân thủ pháp luật lao động, Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, An toàn vệ sinh lao động và mức lương tối thiểu/thỏa thuận khi ký kết hợp đồng, ngăn chặn tình trạng chèn ép giá hoặc giao khoán quá sức.

● Xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Người đứng đầu: Phân cấp triệt để quyền tuyển chọn, ký kết và hủy bỏ hợp đồng cho Thủ trưởng đơn vị sự nghiệp công lập, đi kèm chế tài xử lý nghiêm nếu vi phạm nguyên tắc quản lý hoặc ký hợp đồng sai vị trí quy định.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Là một chuyên gia hoạt động liên ngành Pháp lý, Tâm lý và Giáo dục, tôi nhận thấy Nghị định 235/2026/NĐ-CP chứa đựng nhiều giá trị quản trị và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Góc nhìn Tâm lý học Lao động: “Xóa bỏ tâm lý yếu thế và xây dựng động lực làm việc”

● Người lao động hợp đồng thường mang tâm lý tự tin thấp, lo âu về sự “bấp bênh”. Việc Nghị định 235/2026/NĐ-CP chuẩn hóa khung hợp đồng, bảo đảm chế độ phúc lợi rõ ràng chính là “liều thuốc tâm lý” giúp giải tỏa lo âu, tạo cho họ cảm giác được tôn trọng và thừa nhận là một phần không thể thiếu của tổ chức.

● Khi cảm thấy quyền lợi được pháp luật bảo vệ bằng văn bản minh bạch, động lực cống hiến và tính gắn kết của người lao động sẽ tăng lên rõ rệt.

2. Góc nhìn Giáo dục Pháp luật: “Nâng cao văn hóa tuân thủ và tư duy pháp trị”

● Tuyên truyền Nghị định 235/2026/NĐ-CP giúp người lao động hiểu rõ quyền, nghĩa vụ để tự bảo vệ mình; đồng thời giúp đội ngũ quản lý trong các trường học, bệnh viện, cơ quan công lập nâng cao nhận thức pháp luật lao động, xóa bỏ tư duy quản lý theo kiểu “ban ơn” hay “coi thường hợp đồng”.

3. Góc nhìn Quản trị Hiện đại: “Tối ưu hóa nguồn lực bằng cơ chế linh hoạt”

● Quản trị Cứng: Áp dụng đúng quy trình ký kết, định mức chi trả và tiêu chuẩn công việc theo Nghị định 235/2026/NĐ-CP.

● Quản trị Mềm: Xây dựng môi trường làm việc hòa nhập, không phân biệt đối xử giữa “biên chế” và “hợp đồng”. Đơn vị sự nghiệp phát triển bền vững là đơn vị biết biến hợp đồng lao động thành sự hợp tác tự nguyện, nhân văn và cùng phát triển.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định số 235/2026/NĐ-CP đi vào đời sống thực tế một cách hiệu quả, tránh phát sinh tranh chấp hay biến tướng, tôi đề xuất các giải pháp đồng bộ sau:

1. Đối với Người lao động làm việc theo Hợp đồng

●           Chủ động nghiên cứu nội dung hợp đồng: Trước khi ký kết, cần đọc kỹ các điều khoản về vị trí công việc, thời giờ làm việc, tiền lương, tiền thưởng, chế độ BHXH và điều kiện chấm dứt hợp đồng.

●           Nâng cao năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp: Thực hiện đúng cam kết trong hợp đồng, chấp hành nội quy của đơn vị sự nghiệp; chủ động phản ánh với Ban Giám đốc hoặc Công đoàn nếu quyền lợi bị xâm phạm.

2. Đối với Lãnh đạo Đơn vị sự nghiệp công lập

●           Rà soát lại toàn bộ danh mục hợp đồng hiện có: Phân loại đúng vị trí việc làm theo quy định của Nghị định 235/2026/NĐ-CP; điều chỉnh, bổ sung phụ lục hoặc ký mới hợp đồng theo đúng mẫu và quy chuẩn.

●           Công khai, minh bạch tài chính và quy trình tuyển chọn: Đảm bảo mức chi trả hợp đồng tương xứng với công sức lao động; công khai quy chế chi tiêu nội bộ liên quan đến lao động hợp đồng.

●           Quan tâm chăm lo đời sống tinh thần: Đưa lực lượng lao động hợp đồng vào các phong trào thi đua, hoạt động công đoàn, thăm hỏi ốm đau để xây dựng khối đại đoàn kết nội bộ.

V. THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Mọi vị trí lao động trong xã hội, dù là viên chức quản lý hay người bảo vệ, nhân viên vệ sinh, đều đóng góp những giá trị âm thầm và cao quý cho sự vận hành của bộ máy dịch vụ công.

Nghị định 235/2026/NĐ-CP được ban hành không chỉ để siết chặt kỷ cương quản lý, mà cốt lõi là để trả lại sự công bằng, tôn trọng và an tâm cho những người lao động. Hãy thực thi pháp luật bằng sự tử tế, xây dựng hợp đồng bằng lòng tin và cùng nhau kiến tạo một môi trường làm việc nhân văn, nơi mọi cống hiến đều được ghi nhận đúng giá trị.” — ThS. Nguyễn Hữu Long (Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục; Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị)

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.