NGHỊ ĐỊNH 145/2026/NĐ-CP, MINH BẠCH HÓA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN, NHÀ ĐẦU TƯ VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

NGHỊ ĐỊNH 145/2026/NĐ-CP VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VNX VÀ VSDC: MINH BẠCH HÓA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN, NHÀ ĐẦU TƯ VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Trong xu thế phát triển và nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, yêu cầu về sự minh bạch, an toàn và hiệu quả trong hoạt động của các định chế trụ cột — Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) — ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, trước đây, các cơ chế tài chính và tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động đối với hai doanh nghiệp đặc thù này đôi khi còn chịu ràng buộc cứng nhắc, chưa phản ánh đầy đủ chu kỳ biến động khách quan của thị trường tài chính, gây áp lực trong công tác quản trị và phòng ngừa rủi ro hệ thống.

Ngày 05/05/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 145/2026/NĐ-CP quy định một số nội dung về cơ chế quản lý tài chính, đánh giá, xếp loại doanh nghiệp đối với VNX và VSDC. Nghị định này mở ra một hành lang pháp lý linh hoạt, chuẩn mực và phù hợp với thông lệ quốc tế cho thị trường vốn Việt Nam.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Nghị định 145/2026/NĐ-CP và mang đến những góc nhìn, lời khuyên thiết thực cho cộng đồng nhà đầu tư và doanh nghiệp.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TRONG QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Thực tế thị trường tài chính cho thấy, hoạt động của VNX và VSDC gắn liền trực tiếp với nhịp đập kinh tế vĩ mô và tâm lý của hàng triệu nhà đầu tư:

Câu chuyện về biến động thị trường và chỉ tiêu tài chính: Anh Trần Hoàng (Hà Nội), một nhà phân tích tài chính, chia sẻ rằng doanh thu của các sở giao dịch chứng khoán trên thế giới luôn phụ thuộc lớn vào thanh khoản và khối lượng giao dịch từng giai đoạn. Việc đánh giá hiệu quả doanh nghiệp theo cách “cào bằng” mà không loại trừ các yếu tố chu kỳ thị trường từng khiến công tác kế hoạch tài chính của các đơn vị vận hành gặp nhiều bất cập.

Câu chuyện về an toàn hệ thống và rủi ro thanh toán: Chị Thanh Mai (TP.HCM), đại diện một quỹ đầu tư, luôn quan tâm đến mức độ an toàn của hệ thống bù trừ và lưu ký. Nếu cơ chế trích lập các quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ không được quy định rõ ràng về chi phí hợp lý hay cơ chế chuyển nguồn qua các năm, thị trường sẽ thiếu đi “bộ giảm xóc” tài chính khi xảy ra sự cố thanh toán.

Tâm lý chung của cộng đồng nhà đầu tư luôn là mong muốn một thị trường chứng khoán minh bạch, nơi các cơ quan vận hành được quản trị tài chính chuyên nghiệp và có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích chặt chẽ. Nghị định 145/2026/NĐ-CP ra đời chính là lời giải thiết thực cho những bài toán này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ NGHỊ ĐỊNH 145/2026/NĐ-CP

Nghị định 145/2026/NĐ-CP thiết lập hệ thống quy tắc tài chính mới, áp dụng bắt đầu từ năm tài chính 2026. Dưới đây là các điểm cốt lõi cộng đồng cần nắm vững:

1. Kiểm soát nghiêm ngặt xung đột lợi ích trong hoạt động đầu tư

Theo Điều 3 Nghị định 145/2026/NĐ-CP, ngoài việc tuân thủ pháp luật về đầu tư vốn nhà nước, VNX và VSDC mang một trách nhiệm pháp lý đặc thù:

“…phải xác định rõ các xung đột lợi ích có thể phát sinh khi thực hiện đầu tư, biện pháp để kiểm soát xung đột lợi ích và báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét, quyết định trước khi thực hiện hoạt động đầu tư.”

Quy định này là chốt chặn pháp lý bảo vệ tính trung lập của cơ quan tổ chức, vận hành thị trường, đảm bảo các hoạt động đầu tư vốn không làm ảnh hưởng đến tính công bằng của thị trường chứng khoán.

2. Chuẩn hóa cơ chế Chi phí đặc thù – Củng cố Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ

Theo Điều 5 Nghị định 145/2026/NĐ-CP, VSDC được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế đối với:

Chi trích lập Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ theo pháp luật chứng khoán (thực hiện hàng quý; nếu không dùng hết trong năm tài chính, số dư được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng).

Chi phí chuyển công ty con của VNX đối với hoạt động giao dịch chuyển quyền sở hữu chứng khoán không qua hệ thống giao dịch chứng khoán.

Việc hợp pháp hóa và tính toán hợp lý chi phí cho Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ giúp VSDC tích lũy nguồn lực tài chính đủ mạnh để bảo vệ tài sản và giao dịch của nhà đầu tư trước các sự cố thanh toán ngoài ý muốn.

3. Đánh giá và xếp loại doanh nghiệp công bằng, loại trừ yếu tố biến động khách quan

Một điểm đột phá tại Điều 6 là cơ chế loại trừ tác động của các yếu tố khách quan khi đánh giá, xếp loại VNX và VSDC, bao gồm:

Sự thay đổi chính sách của Nhà nước.

Đối với VNX: Biến động số lượng công ty niêm yết/đăng ký giao dịch, khối lượng và giá trị chứng khoán, giá trị đấu giá, trái phiếu trúng thầu, giao dịch sàn các-bon trong nước…

Đối với VSDC: Biến động khối lượng chứng khoán lưu ký, số lần thực hiện quyền, số lần/giá trị chuyển khoản, giá trị thanh toán công cụ nợ, tín chỉ các-bon, tài sản ký quỹ phái sinh…

Quy định này tách bạch rõ ràng giữa năng lực quản trị nội bộ và những biến động theo chu kỳ của thị trường, tạo sự công bằng trong đánh giá hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước.

4. Minh bạch tài chính tại các Công ty con (Điều 7)

Nghị định yêu cầu VNX và VSDC kiểm soát chặt chẽ quy chế tài chính của các công ty do mình nắm giữ 100% vốn điều lệ. Trong đó, ghi nhận rõ:

Công ty con của VNX được hạch toán vào doanh thu tài chính đối với lãi tiền gửi phát sinh liên quan đến hoạt động đấu giá chứng khoán.

VSDC được hạch toán vào doanh thu tài chính đối với lãi tiền gửi phát sinh từ hoạt động thanh toán hộ cổ tức, gốc, lãi trái phiếu và thực hiện quyền mua chứng khoán (Điều 4).

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 145/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản quy phạm tài chính thuần túy mà còn hàm chứa những giá trị tâm lý xã hội và tư duy quản trị sâu sắc:

1. Góc nhìn Tâm lý xã hội: Củng cố “Niềm tin định chế” cho nhà đầu tư

Thị trường tài chính vận hành trên nền tảng của niềm tin. Khi nhà đầu tư biết rằng cơ quan lưu ký, bù trừ (VSDC) được cơ cấu một quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ vững chắc và minh bạch về dòng tiền lãi phát sinh từ thanh toán hộ, tâm lý an tâm sẽ được củng cố. Việc loại bỏ sự mù mờ trong cơ chế tài chính giúp giảm thiểu các tin đồn thất thiệt, tạo tâm lý ổn định cho dòng vốn đầu tư dài hạn.

2. Góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần trách nhiệm

Về quản trị công hiện đại: Việc cho phép loại trừ các yếu tố biến động khách quan (như quy mô thanh khoản, số lượng công ty niêm yết, thị trường các-bon…) trong đánh giá hiệu quả là minh chứng cho tư duy quản trị khoa học, công bằng. Nó tránh việc “khen thưởng khi thị trường tự tăng nóng” hoặc “xử phạt khi thị trường suy thoái chung”, qua đó thúc đẩy ban lãnh đạo VNX và VSDC tập trung vào chất lượng dịch vụ, hạ tầng công nghệ và quản trị rủi ro thực chất.

Về giáo dục tính tuân thủ và kiểm soát xung đột lợi ích: Quy định bắt buộc “xác định rõ và kiểm soát xung đột lợi ích trước khi đầu tư” (Điều 3) là một bài học quản trị chuẩn mực. Nó giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật, rèn luyện văn hóa đạo đức công vụ và trách nhiệm giải trình của các định chế tài chính công đối với toàn xã hội.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để hiểu đúng và tận dụng hiệu quả sự phát triển minh bạch từ Nghị định 145/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 22/06/2026 và áp dụng cho năm tài chính 2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên chiến lược cho cộng đồng:

Đối với cộng đồng Nhà đầu tư – Yên tâm gắn bó dài hạn: Nhận thức rõ rằng cơ sở hạ tầng thị trường (lưu ký, bù trừ, giao dịch) đang được quản lý tài chính theo chuẩn mực minh bạch và an toàn cao hơn. Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ được duy trì và chuyển nguồn qua các năm là tấm khiên bảo vệ tài sản cho nhà đầu tư.

Đối với các Doanh nghiệp Niêm yết và Thành viên Thị trường: Chủ động phối hợp cùng VNX và VSDC trong các nghiệp vụ lưu ký, đăng ký giao dịch và thanh toán. Sự minh bạch về doanh thu nghiệp vụ của VNX/VSDC đồng nghĩa với việc các khoản phí dịch vụ thị trường sẽ được tái đầu tư trở lại cho việc nâng cấp hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin thị trường chứng khoán.

Quan tâm đến Thị trường Sàn giao dịch Các-bon trong nước: Nghị định đã đưa “doanh thu từ hoạt động tổ chức sàn giao dịch các-bon trong nước” và “lưu ký, thanh toán tín chỉ các-bon” vào quy định quản lý. Các doanh nghiệp sản xuất cần chuẩn bị sớm tâm lý và hành trang pháp lý để tham gia thị trường tín chỉ các-bon trong thời gian tới.

Thực hành văn hóa “Kiểm soát xung đột lợi ích” trong mọi doanh nghiệp: Không chỉ riêng VNX hay VSDC, bản thân các doanh nghiệp đại chúng và tư nhân cũng nên học hỏi tinh thần của Điều 3 Nghị định 145: xây dựng quy trình nhận diện, kiểm soát xung đột lợi ích để bảo vệ quyền lợi cổ đông và xây dựng uy tín bền vững.

Thông điệp nhân văn:

“Một thị trường vốn vững mạnh không chỉ được đo bằng những con số chỉ số tăng trưởng, mà được xây dựng trên nền tảng pháp lý minh bạch, cơ chế quản trị công bằng và niềm tin tâm lý vững chắc của toàn cộng đồng. Nghị định 145/2026/NĐ-CP chính là một bước tiến thầm lặng nhưng cốt lõi để nâng tầm vị thế thị trường chứng khoán Việt Nam.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống

Website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.