SIẾT CHẶT AN NINH BẦU TRỜI: NGHỊ ĐỊNH 215/2026/NĐ-CP VÀ NHỮNG ĐIỀU HÀNH KHÁCH, DOANH NGHIỆP HÀNG KHÔNG CẦN NẮM RÕ

SIẾT CHẶT AN NINH BẦU TRỜI: NGHỊ ĐỊNH 215/2026/NĐ-CP VÀ NHỮNG ĐIỀU HÀNH KHÁCH, DOANH NGHIỆP HÀNG KHÔNG CẦN NẮM RÕ

An toàn của mỗi chuyến bay không chỉ nằm ở kỹ thuật của con tàu, mà còn nằm ở ý thức chấp hành của từng hành khách, từng tổ chức tham gia dây chuyền vận chuyển hàng không. Ngày 18/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 215/2026/NĐ-CP về an ninh hàng không, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, quy định chi tiết một số điều của Luật Hàng không dân dụng Việt Nam số 130/2025/QH15. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, tái cấu trúc toàn diện hệ thống bảo đảm an ninh hàng không dân dụng, từ khu vực hạn chế tại cảng hàng không, quy trình soi chiếu – lục soát, đến cơ chế đối phó với hành vi can thiệp bất hợp pháp và cả chính sách phí.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Giáo dục – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết này sẽ giải mã những nội dung cốt lõi của Nghị định 215/2026/NĐ-CP và đưa ra những khuyến nghị thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NÓNG” AN NINH TRONG BẦU TRỜI HỘI NHẬP

Ngành hàng không dân dụng Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ cả về tần suất chuyến bay lẫn lượng hành khách, kéo theo áp lực không nhỏ lên công tác bảo đảm an ninh. Thực tiễn tại các cảng hàng không cho thấy nhiều tình huống vẫn thường xuyên lặp lại:

• Chị Thu Hà (Quảng Trị), khi làm thủ tục bay, vô tình mang theo bật lửa và một vật sắc nhọn trong hành lý xách tay do không nắm rõ danh mục vật phẩm cấm/hạn chế, khiến việc soi chiếu bị chậm trễ và chị phải quay lại quầy ký gửi trong tâm trạng lúng túng, căng thẳng.
• Anh Đức Thịnh, một hành khách nóng tính, do bức xúc vì chuyến bay bị hoãn đã có lời lẽ đe dọa nhân viên hàng không tại khu vực cách ly – một hành vi tưởng như “bộc phát nhất thời” nhưng lại có thể khiến anh bị liệt vào danh sách cấm vận chuyển hàng tháng trời.
• Một số doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mặt đất, suất ăn hàng không vẫn còn lúng túng trong việc xây dựng chương trình an ninh nội bộ, kiểm soát nhân viên ra vào khu vực hạn chế theo đúng chuẩn mực mới.

Tâm lý phổ biến của phần đông người dân khi đối diện với các quy trình kiểm tra, soi chiếu an ninh là cảm giác bị gò bó, thậm chí phiền hà, trong khi chưa thực sự thấu hiểu rằng mỗi quy định – dù nhỏ như việc không mang chất lỏng quá định mức, dù lớn như việc tuân thủ hướng dẫn của lực lượng kiểm soát an ninh – đều là mắt xích trong một hệ thống được thiết kế để bảo vệ chính an toàn tính mạng của họ. Nghị định 215/2026/NĐ-CP ra đời chính là lời giải cho bài toán vừa siết chặt an ninh, vừa tạo thuận lợi hàng không, hài hòa giữa kỷ luật và quyền lợi chính đáng của hành khách.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN AN NINH” TỪ NGHỊ ĐỊNH 215/2026/NĐ-CP

Nghị định 215/2026/NĐ-CP gồm 10 Chương, 75 Điều và 3 Phụ lục, xác lập một hành lang pháp lý toàn diện. Dưới đây là những nội dung cốt lõi mà người dân, doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Nguyên tắc “bất di bất dịch” trong bảo đảm an ninh hàng không

Theo Điều 3 Nghị định 215/2026/NĐ-CP, bảo đảm an ninh hàng không là nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước, Chính phủ và ngành hàng không dân dụng, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt. Đặc biệt, Nghị định quy định phải “bảo đảm tuyệt đối an ninh đối với chuyến bay chuyên cơ, chuyên khoang” và mọi quy trình an ninh phải vừa bảo đảm an ninh tối đa, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động vận chuyển hàng không, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

2. Hệ thống khu vực hạn chế và các vòng kiểm soát an ninh

Điều 7 Nghị định liệt kê hàng loạt khu vực hạn chế tại cảng hàng không (khu vực cách ly, sân đỗ tàu bay, khu vực phân loại hành lý, khu vực hàng hóa, khu vực bảo dưỡng tàu bay…). Người, phương tiện vào các khu vực này bắt buộc phải có thẻ hoặc giấy phép kiểm soát an ninh do cơ quan có thẩm quyền cấp, đồng thời phải chịu kiểm tra, soi chiếu, giám sát liên tục (Điều 7, Điều 10, Điều 11). Đáng chú ý, hành khách và hành lý sau khi đã qua soi chiếu mà có dấu hiệu tiếp xúc với người, hành lý chưa qua soi chiếu thì phải được soi chiếu lại – một quy định nhằm triệt tiêu tối đa nguy cơ mất an ninh.

3. “Lằn ranh đỏ” với hành khách vi phạm – cấm bay có thời hạn và vĩnh viễn

Đây là nội dung mà mỗi hành khách cần đặc biệt lưu tâm. Điều 21 Nghị định 215/2026/NĐ-CP quy định các mức xử lý nghiêm khắc:

• Cấm vận chuyển từ 03 đến 12 tháng đối với hành khách gây rối; phát ngôn đe dọa sử dụng bom, mìn, chất nổ, vũ khí sinh học, hóa học; tung tin sai về việc có vật liệu nổ; sử dụng giấy tờ giả để đi tàu bay.
• Cấm vận chuyển từ trên 12 đến 24 tháng nếu tái phạm hoặc có hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng.
• Cấm vận chuyển vĩnh viễn đối với các hành vi can thiệp bất hợp pháp nghiêm trọng hoặc chiếm đoạt, gây bạo loạn tại cảng hàng không.

Ngoài ra, người vận chuyển có quyền từ chối chuyên chở đối với các đối tượng “tiềm ẩn uy hiếp an ninh hàng không” như người mất khả năng nhận thức, người bị từ chối nhập cảnh không tự nguyện về nước (Điều 19, Điều 20).

4. Cơ chế phân cấp độ ứng phó khẩn nguy và quản lý rủi ro

Nghị định thiết lập cơ chế kiểm soát an ninh hàng không tăng cường theo 3 cấp độ (Điều 23) và phân loại hành vi can thiệp bất hợp pháp thành 2 nhóm cấp độ (Điều 30), tương ứng với các phương án khẩn nguy được xây dựng sẵn ở cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp cảng hàng không (Điều 29, Phụ lục I, II). Đây là bước tiến quan trọng, chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang quản lý rủi ro an ninh chủ động (Điều 22), dựa trên đánh giá nguy cơ thường xuyên.

5. Cơ sở dữ liệu an ninh hàng không và sinh trắc học

Điều 57 quy định việc xây dựng cơ sở dữ liệu an ninh hàng không tập trung, bao gồm dữ liệu định danh hành khách, dữ liệu sinh trắc học đa chiều (khuôn mặt, mống mắt, vân tay) và kết quả phân tích, đánh giá rủi ro cho từng chuyến bay. Nghị định cũng nghiêm cấm việc sử dụng dữ liệu hành khách ngoài mục đích bảo đảm an ninh, quốc phòng.

6. Chính sách phí bảo đảm an ninh hàng không

Chương VIII và Phụ lục III của Nghị định quy định chi tiết danh mục, mức thu phí bảo đảm an ninh hàng không đối với hành khách, hàng hóa, bưu gửi, phương tiện ra vào khu vực hạn chế… Đây là cơ sở pháp lý minh bạch để hành khách, doanh nghiệp chủ động dự trù chi phí khi tham gia hoạt động hàng không.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN” TRONG AN NINH HÀNG KHÔNG

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 215/2026/NĐ-CP không đơn thuần là một văn bản kỹ thuật – pháp lý, mà còn chứa đựng những bài học sâu sắc về tâm lý xã hội, giáo dục ý thức và quản trị rủi ro:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Từ “sợ hãi” đến “hợp tác chủ động”

Nhiều người vẫn xem quy trình soi chiếu, kiểm tra an ninh là “rào cản” gây tâm lý căng thẳng, thậm chí phản ứng tiêu cực khi bị kiểm tra kỹ. Về bản chất tâm lý học hành vi, sự khó chịu này thường xuất phát từ cảm giác mất quyền kiểm soát tình huống trong không gian xa lạ. Khi hành khách hiểu rõ căn cứ pháp lý và mục đích nhân văn của từng bước kiểm tra – bảo vệ chính an toàn của họ và những người xung quanh – tâm lý e ngại sẽ chuyển hóa thành thái độ hợp tác chủ động, góp phần rút ngắn thời gian làm thủ tục cho chính mình và cộng đồng.

2. Giáo dục ý thức tuân thủ và văn hóa ứng xử nơi công cộng

Quy định về cấm vận chuyển có thời hạn, thậm chí vĩnh viễn đối với hành khách gây rối, đe dọa an ninh (Điều 21) mang ý nghĩa giáo dục răn đe rất rõ nét. Đây không đơn thuần là chế tài hành chính, mà là lời nhắc nhở về văn hóa ứng xử văn minh nơi công cộng: một phút nóng giận, một lời đe dọa bột phát có thể đánh đổi bằng nhiều tháng, thậm chí cả sự nghiệp di chuyển bằng đường hàng không của một người. Giáo dục sớm ý thức này – trong gia đình, nhà trường và cộng đồng – chính là cách phòng ngừa hiệu quả nhất, tiết kiệm chi phí xã hội hơn nhiều so với xử lý hậu quả.

3. Phân tích góc nhìn Quản trị: Từ “kiểm soát thủ công” sang “quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu”

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu an ninh hàng không tập trung, tích hợp sinh trắc học và cơ chế phân cấp độ ứng phó (Điều 22, 23, 57) thể hiện tư duy quản trị hiện đại: chuyển từ kiểm soát thủ công, dàn trải sang quản trị rủi ro thông minh, có trọng tâm, trọng điểm. Điều này đòi hỏi các cơ quan, doanh nghiệp trong ngành hàng không phải nâng cao năng lực quản trị nội bộ, xây dựng chương trình an ninh bài bản (Điều 6, Điều 38-40), thay vì chỉ đối phó khi có sự cố xảy ra.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ HÀNH ĐỘNG TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân và doanh nghiệp thụ hưởng đầy đủ quyền lợi, đồng thời tránh những rủi ro pháp lý không đáng có từ Nghị định 215/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 5 khuyến nghị hành động:

1. Chủ động tìm hiểu danh mục vật phẩm cấm, hạn chế mang theo người và hành lý trước mỗi chuyến bay (theo Điều 18, Điều 19 và danh mục do Nhà chức trách an ninh hàng không Việt Nam ban hành), tránh mất thời gian và bị xử lý khi làm thủ tục soi chiếu.
2. Giữ thái độ bình tĩnh, hợp tác với lực lượng kiểm soát an ninh hàng không tại mọi thời điểm – từ khâu soi chiếu, kiểm tra đến khi trên tàu bay. Tuyệt đối không phát ngôn mang tính đe dọa, gây rối, kể cả khi đùa cợt, vì hậu quả pháp lý (cấm bay 3–24 tháng hoặc vĩnh viễn) là rất nghiêm khắc.
3. Có mặt sớm và tuân thủ đúng quy trình soi chiếu, kiểm tra khi đi tàu bay, đặc biệt lưu ý việc hành lý, đồ vật đã qua soi chiếu phải được bảo vệ liên tục cho đến khi lên tàu bay, tránh tiếp xúc với người, hành lý chưa qua soi chiếu để không phải kiểm tra lại.
4. Đối với tổ chức, doanh nghiệp hoạt động tại cảng hàng không (hãng hàng không, đơn vị cung cấp dịch vụ mặt đất, suất ăn, nhiên liệu…), cần chủ động rà soát, xây dựng và trình phê duyệt Chương trình an ninh hàng không của đơn vị mình theo đúng quy định tại Điều 6 và Chương III của Nghị định, đồng thời tổ chức đào tạo, huấn luyện nhân viên kiểm soát an ninh nội bộ bài bản.
5. Chủ động cập nhật thông tin về mức phí bảo đảm an ninh hàng không theo Phụ lục III của Nghị định để dự trù chi phí, đặc biệt với các doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa, bưu gửi bằng đường hàng không.

Thông điệp nhân văn: “An ninh hàng không không phải là gánh nặng thủ tục, mà là lời cam kết bảo vệ sinh mạng của từng hành khách trên mỗi chuyến bay. Khi mỗi cá nhân, mỗi tổ chức hiểu đúng và tuân thủ tự nguyện, bầu trời Việt Nam sẽ không chỉ an toàn hơn mà còn văn minh, đáng tin cậy hơn trong mắt bạn bè quốc tế.”

 

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.