NGHỊ ĐỊNH 186/2026/NĐ-CP: NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP – DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT-NGUYỄN THỊ THUỶ TIÊN

Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, tài sản sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành một trong những tài sản có giá trị nhất của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cùng với đó là tình trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, sử dụng trái phép nhãn hiệu, tên thương mại, tên miền, chỉ dẫn địa lý và các đối tượng sở hữu công nghiệp diễn ra ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường Internet.

Nhằm hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm hành chính, tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp và phù hợp với hệ thống pháp luật mới về tổ chức bộ máy nhà nước, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 186/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 99/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/7/2026. Đây là một trong những văn bản quan trọng góp phần nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, doanh nghiệp trong nền kinh tế số.
Dưới góc nhìn tích hợp Pháp lý – Tâm lý – Giáo dục của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 186/2026/NĐ-CP không chỉ đơn thuần sửa đổi các quy định về xử phạt vi phạm hành chính mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan thực thi và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – KHI VI PHẠM SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP KHÔNG CÒN CHỈ DIỄN RA NGOÀI THỊ TRƯỜNG MÀ CẢ TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, cùng với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và kinh doanh trực tuyến, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp ngày càng đa dạng và phức tạp.

Không ít doanh nghiệp phải đối mặt với việc nhãn hiệu của mình bị sử dụng trái phép để kinh doanh hàng hóa giả mạo trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội. Nhiều cá nhân đăng ký tên miền chứa nhãn hiệu nổi tiếng nhằm trục lợi, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng hoặc ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh sử dụng tên gọi có yếu tố xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp vẫn còn xảy ra, dẫn đến nhiều tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và cạnh tranh lành mạnh.

Trong khi đó, việc phân định thẩm quyền xử lý giữa các lực lượng như Cục Sở hữu trí tuệ, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an và chính quyền địa phương trước đây còn có những điểm chưa thật sự đồng bộ, làm ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý vi phạm trong thực tiễn.

Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện pháp luật, đáp ứng sự thay đổi của mô hình quản lý nhà nước và thích ứng với các phương thức vi phạm mới trên môi trường số, Nghị định 186/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng. Đáng chú ý là việc bổ sung các biện pháp xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp thông qua tên miền, quy định rõ cơ chế ngăn chặn truy cập tên miền vi phạm, hoàn trả hoặc thu hồi tên miền; đồng thời điều chỉnh, phân định lại thẩm quyền xử phạt của các cơ quan có chức năng nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NHẤT CỦA NGHỊ ĐỊNH 186/2026/NĐ-CP

Nghị định số 186/2026/NĐ-CP không sửa đổi toàn diện Nghị định số 99/2013/NĐ-CP mà tập trung bổ sung, hoàn thiện các quy định nhằm nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Dưới đây là những điểm mới quan trọng mà người dân, doanh nghiệp và các tổ chức cần đặc biệt quan tâm.

1. Bổ sung biện pháp ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Một trong những điểm đột phá của Nghị định 186/2026/NĐ-CP là bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả liên quan đến tên miền trên môi trường Internet.

Theo quy định mới, ngoài biện pháp buộc hoàn trả hoặc thu hồi tên miền, cơ quan có thẩm quyền còn được áp dụng biện pháp ngăn chặn truy cập đối với tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Đây là giải pháp phù hợp với thực tiễn khi nhiều hành vi vi phạm hiện nay diễn ra chủ yếu trên môi trường số thông qua website, sàn thương mại điện tử hoặc các nền tảng trực tuyến.

2. Mở rộng biện pháp xử lý đối với tên doanh nghiệp và tên hộ kinh doanh vi phạm

Nghị định bổ sung quy định buộc thay đổi tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh hoặc loại bỏ yếu tố xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trong tên gọi.

Đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn lớn bởi thời gian qua vẫn tồn tại tình trạng nhiều doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh sử dụng tên thương mại gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ nhằm thu hút khách hàng hoặc tạo lợi thế cạnh tranh không lành mạnh.

Quy định mới góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu cũng như quyền lựa chọn đúng sản phẩm, dịch vụ của người tiêu dùng.

3. Phân định rõ thẩm quyền xử phạt của từng cơ quan quản lý nhà nước

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định đã sửa đổi toàn diện quy định về phân định thẩm quyền xử phạt giữa các lực lượng thực thi.

Theo đó, Cục Sở hữu trí tuệ, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Chủ tịch UBND các cấp và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ đều được quy định rõ phạm vi xử lý tương ứng với từng loại hành vi vi phạm và từng lĩnh vực quản lý.

Việc phân định cụ thể này giúp hạn chế chồng chéo trong quá trình xử lý, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan và rút ngắn thời gian giải quyết các vụ việc vi phạm.

4. Điều chỉnh thẩm quyền xử phạt phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới

Nghị định bổ sung Điều 15a và sửa đổi nhiều điều khoản về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Chủ tịch UBND các cấp và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ.

Việc quy định rõ mức phạt tiền tối đa, quyền tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động kinh doanh, tước quyền sử dụng giấy phép và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả giúp tăng tính minh bạch, thống nhất trong quá trình thực thi pháp luật.

5. Hoàn thiện quy định về người có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính

Nghị định sửa đổi Điều 21a theo hướng xác định rõ những người được quyền lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp.

Không chỉ người có thẩm quyền xử phạt mà công chức, viên chức, thanh tra viên và các lực lượng đang thi hành công vụ theo đúng chức năng, nhiệm vụ cũng được trao thẩm quyền lập biên bản theo quy định của pháp luật.

Điều này góp phần phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp.

6. Đơn giản hóa hồ sơ ủy quyền trong xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Nghị định sửa đổi quy định về văn bản ủy quyền khi yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Đáng chú ý, trường hợp bản sao văn bản ủy quyền đã được nộp trong hồ sơ trước đó tại cùng cơ quan và vẫn còn hiệu lực thì vẫn được chấp nhận nếu người nộp đơn chỉ rõ số hồ sơ đã nộp. Quy định này giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp cũng như chủ thể quyền sở hữu công nghiệp.

7. Bổ sung nguyên tắc xử lý vi phạm trên môi trường điện tử

Lần đầu tiên, Nghị định quy định rõ việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp trên môi trường điện tử khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về hạ tầng kỹ thuật và theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Đây là bước tiến quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của hoạt động quản lý nhà nước, tạo điều kiện để việc phát hiện, lập biên bản và xử lý vi phạm được thực hiện nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả hơn.

8. Quy định chặt chẽ trách nhiệm thi hành các biện pháp khắc phục hậu quả

Nghị định quy định cụ thể thời hạn và trách nhiệm của doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cơ quan đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp viễn thông, đơn vị quản lý tên miền và các cơ quan có liên quan trong việc thi hành các quyết định xử phạt.

Việc quy định rõ thời hạn thay đổi tên doanh nghiệp, hoàn trả tên miền, thu hồi tên miền hoặc ngăn chặn truy cập tên miền giúp nâng cao tính khả thi của các quyết định xử phạt, đồng thời hạn chế tình trạng chậm hoặc không chấp hành quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

9. Hoàn thiện cơ chế sửa đổi, hủy bỏ hoặc ban hành quyết định xử phạt mới

Nghị định cũng bổ sung quy định về việc sửa đổi, bổ sung, đính chính, hủy bỏ hoặc ban hành quyết định mới trong xử lý vi phạm hành chính.

Đặc biệt, trong trường hợp quyết định xử phạt bị sửa đổi hoặc hủy bỏ, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm xem xét hoàn trả tiền phạt hoặc giải quyết đối với tang vật, phương tiện vi phạm theo đúng quy định của pháp luật. Điều này góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình xử lý vi phạm hành chính.

10. Khẳng định định hướng hiện đại hóa công tác bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, điểm nổi bật nhất của Nghị định 186/2026/NĐ-CP không nằm ở việc tăng mức xử lý mà ở sự thay đổi tư duy quản lý nhà nước.

Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là xử lý các hành vi vi phạm đối với hàng hóa hữu hình thì nay pháp luật đã mở rộng sang không gian số, bổ sung cơ chế xử lý đối với tên miền, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý và hoàn thiện quy trình thực thi pháp luật.

Điều này cho thấy pháp luật Việt Nam đang từng bước thích ứng với nền kinh tế số, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống mà còn trong môi trường Internet và thương mại điện tử. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: XÂY DỰNG VĂN HÓA TÔN TRỌNG QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định số 186/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản điều chỉnh các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp mà còn gửi đi một thông điệp quan trọng: xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ là nền tảng của một xã hội sáng tạo, văn minh và phát triển bền vững.

1. Từ tư duy “xử phạt” đến tư duy “phòng ngừa”

Một trong những mục tiêu cao nhất của pháp luật không phải là xử phạt thật nhiều mà là làm cho các hành vi vi phạm không còn xảy ra.

Nghị định 186/2026/NĐ-CP hướng tới việc nâng cao tính răn đe, đồng thời khuyến khích các tổ chức, cá nhân chủ động tuân thủ pháp luật ngay từ đầu. Khi doanh nghiệp hiểu rõ giá trị của nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hay chỉ dẫn địa lý, họ sẽ có ý thức đầu tư cho hoạt động đổi mới sáng tạo, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp và xây dựng thương hiệu một cách bài bản.

Đó cũng chính là cách phòng ngừa tranh chấp hiệu quả nhất.

2. Giáo dục ý thức tôn trọng tài sản trí tuệ cần bắt đầu từ nhà trường và gia đình

Ở góc độ giáo dục, việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ không nên chỉ được nhìn nhận là nghĩa vụ pháp lý mà cần trở thành một giá trị văn hóa.

Ngay từ lứa tuổi học sinh, sinh viên cần được giáo dục về ý nghĩa của lao động sáng tạo, quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và trách nhiệm không sử dụng trái phép thành quả nghiên cứu, sáng tạo của người khác.

Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý thức trung thực, tôn trọng giá trị lao động và nói không với hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Khi nhận thức được hình thành từ sớm, việc tuân thủ pháp luật sẽ trở thành hành vi tự giác thay vì chỉ xuất phát từ nỗi lo bị xử phạt.

3. Quản trị doanh nghiệp hiện đại phải coi sở hữu trí tuệ là tài sản chiến lược

Trong nền kinh tế tri thức, tài sản hữu hình không còn là lợi thế cạnh tranh duy nhất. Giá trị thương hiệu, sáng chế, bí quyết kinh doanh, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu ngày càng quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược quản trị tài sản sở hữu trí tuệ như một bộ phận trong chiến lược quản trị tổng thể; thường xuyên rà soát việc đăng ký bảo hộ, kiểm soát rủi ro pháp lý, theo dõi các hành vi xâm phạm và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện vi phạm.

Nghị định 186/2026/NĐ-CP tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi hơn để doanh nghiệp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào nhận thức và năng lực quản trị của chính doanh nghiệp.

4. Không gian số đòi hỏi trách nhiệm số

Sự phát triển của Internet và thương mại điện tử mở ra nhiều cơ hội kinh doanh nhưng cũng làm gia tăng các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp thông qua website, tên miền và nền tảng trực tuyến.

Do đó, bên cạnh kỹ năng số, mỗi tổ chức và cá nhân cần hình thành “trách nhiệm số” – tức là trách nhiệm tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và sử dụng môi trường mạng một cách văn minh, có đạo đức và có trách nhiệm.

Đây cũng là xu hướng quản trị hiện đại mà nhiều quốc gia đang hướng tới trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện.

1. LỜI KHUYÊN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định số 186/2026/NĐ-CP thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị đối với các nhóm đối tượng như sau:

Đối với doanh nghiệp

• Chủ động rà soát toàn bộ tài sản sở hữu công nghiệp đang khai thác để kịp thời đăng ký bảo hộ theo quy định của pháp luật.
• Thường xuyên kiểm tra việc sử dụng nhãn hiệu, tên thương mại, tên miền và các dấu hiệu nhận diện thương hiệu trên môi trường số.
• Xây dựng quy trình quản trị rủi ro pháp lý liên quan đến sở hữu trí tuệ; tăng cường đào tạo nội bộ để người lao động hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật.
• Khi phát hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, cần chủ động thu thập chứng cứ và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Đối với hộ kinh doanh và cá nhân

• Không sử dụng nhãn hiệu, tên thương mại hoặc chỉ dẫn địa lý của người khác khi chưa được phép.
• Thận trọng khi đăng ký tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh hoặc tên miền để tránh xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ.
• Chỉ kinh doanh hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, không tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng giả hoặc hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với các cơ quan, tổ chức

• Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về sở hữu trí tuệ bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng.
• Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tiếp nhận phản ánh và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trên môi trường Internet.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

Pháp luật không chỉ nhằm xử lý những hành vi vi phạm mà còn hướng con người đến những giá trị tốt đẹp hơn trong đời sống xã hội.

Tôn trọng quyền sở hữu công nghiệp chính là tôn trọng trí tuệ, công sức, sự sáng tạo và khát vọng cống hiến của mỗi cá nhân, tổ chức. Mỗi sáng kiến được bảo vệ, mỗi thương hiệu được gìn giữ và mỗi hành vi cạnh tranh lành mạnh được khuyến khích sẽ góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị định số 186/2026/NĐ-CP vì vậy không chỉ là công cụ xử lý vi phạm hành chính mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi công dân, mỗi doanh nghiệp trong việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và chung tay kiến tạo một xã hội phát triển bền vững.

“Thượng tôn pháp luật không bắt đầu từ những bản án hay quyết định xử phạt, mà bắt đầu từ nhận thức đúng, hành động đúng và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với giá trị sáng tạo của cộng đồng. Khi mỗi người biết tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của người khác, chúng ta đang góp phần xây dựng một nền kinh tế tri thức, một xã hội văn minh và một tương lai phát triển bền vững cho đất nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.