BÀI 1 NGÀY 28/7/2026 NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG KỶ NGUYÊN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ THEO NGHỊ ĐỊNH 248/2026/NĐ-CP

NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT TRONG KỶ NGUYÊN

 THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

Nghị định số 248/2026/NĐ-CP: Kinh doanh trên không gian số phải bắt đầu từ trách nhiệm và niềm tin và góc nhìn chuyên gia: ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Thương mại điện tử hôm nay không còn là một lựa chọn phụ của hoạt động kinh doanh mà đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống xã hội. Chỉ với một chiếc điện thoại, một tài khoản mạng xã hội hoặc một gian hàng trực tuyến, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người bán, người quảng bá sản phẩm hoặc người tiêu dùng.

Nhưng “dễ bán” không đồng nghĩa với “được phép bán mọi thứ theo mọi cách”.

Ngày 30/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, gồm 9 chương, 52 điều, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động thương mại điện tử, đồng thời đặt ra trách nhiệm cụ thể hơn đối với nền tảng, người bán, người livestream, hoạt động tiếp thị liên kết và thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài.

Điều đáng chú ý là Nghị định không chỉ nhằm “quản lý người bán”, mà sâu xa hơn là xây dựng một môi trường thương mại điện tử minh bạch – có trách nhiệm – có khả năng truy xuất – bảo vệ người tiêu dùng – cạnh tranh lành mạnh.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ:
2. Khi một chiếc điện thoại có thể trở thành “cửa hàng”

Thực tế hiện nay cho thấy hoạt động mua bán trực tuyến đã phát triển rất nhanh. Một cá nhân có thể bán hàng thông qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream, tiếp thị liên kết hoặc nhiều hình thức kết hợp khác.

Sự phát triển này tạo ra cơ hội rất lớn cho người dân, đặc biệt là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, người trẻ và những người muốn khởi nghiệp với chi phí thấp.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những rủi ro người bán sử dụng thông tin không chính xác, hàng hóa không rõ nguồn gốc, quảng cáo quá công dụng, livestream gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng, tài khoản “ảo”, khó xác định danh tính, bán hàng rồi đóng tài khoản để né tránh trách nhiệm, giao dịch ngoài nền tảng khiến người mua khó khiếu nại, xâm phạm dữ liệu cá nhân, hàng giả, hàng kém chất lượng, những hành vi lợi dụng mạng xã hội để kinh doanh trái pháp luật.

Chính vì vậy, pháp luật thương mại điện tử đang chuyển từ tư duy “quản lý hoạt động kinh doanh” sang tư duy “quản trị trách nhiệm của toàn bộ hệ sinh thái số”.

I. GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ NGHỊ ĐỊNH 248/2026/NĐ-CP

1. “Ẩn danh” trong kinh doanh trực tuyến ngày càng khó tồn tại

Một trong những điểm đáng chú ý là trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người bán. Đối với nền tảng thương mại điện tử trung gian, Nghị định quy định việc xác thực người bán trong nước thông qua các thông tin định danh tương ứng; đối với người bán nước ngoài cũng đặt ra yêu cầu về giấy tờ hợp pháp. Nền tảng đồng thời phải công khai những thông tin nhất định về người bán.

Đặc biệt, từ 01/01/2027, chủ quản nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực điện tử danh tính người bán và người livestream bán hàng.

Ý nghĩa pháp lý: Không gian mạng không phải là “vùng miễn trách nhiệm”.

Khi một người sử dụng môi trường số để kinh doanh, quyền tự do kinh doanh luôn đi cùng trách nhiệm pháp lý tương ứng.

2. Livestream bán hàng: không còn là “nói sao cũng được”

Livestream đã trở thành một phương thức kinh doanh phổ biến. Tuy nhiên, sức ảnh hưởng của người livestream có thể tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng của hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.

Nghị định đặt vấn đề xác thực người livestream bán hàng và yêu cầu nội dung thương mại điện tử phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan. Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh yêu cầu đối với người livestream về tính trung thực của thông tin liên quan đến công dụng, chất lượng, xuất xứ, giá cả, bảo hành và khả năng đáp ứng của hàng hóa.

Vì vậy, cần thay đổi nhận thức: Livestream bán hàng không chỉ là hoạt động giải trí.

Khi một người dùng uy tín, hình ảnh cá nhân và sức ảnh hưởng của mình để giới thiệu sản phẩm nhằm mục đích thương mại, họ đang tham gia vào một hoạt động có hệ quả pháp lý.

3. Tiếp thị liên kết: có hoa hồng thì phải có trách nhiệm

Affiliate marketing đang trở thành phương thức kiếm thu nhập phổ biến. Tuy nhiên, việc người quảng bá nhận hoa hồng hoặc lợi ích kinh tế từ một giao dịch không thể tách rời trách nhiệm về tính minh bạch.

Luật và Nghị định mới đặt trọng tâm vào việc minh bạch vai trò, đường dẫn, mã giới thiệu và trách nhiệm của các bên trong hoạt động tiếp thị liên kết.

Từ góc độ pháp lý, điều quan trọng không phải chỉ là: “Tôi có trực tiếp bán hàng hay không?”

Mà còn phải đặt câu hỏi: “Tôi có đang tham gia vào quá trình đưa thông tin thương mại đến người tiêu dùng hay không?”

4. Nền tảng thương mại điện tử không còn chỉ là “người đứng giữa”

Nghị định 248/2026/NĐ-CP cụ thể hóa trách nhiệm của nhiều loại nền tảng: nền tảng thương mại điện tử, nền tảng trung gian, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử, nền tảng tích hợp…

Đối với nền tảng trung gian, trách nhiệm có thể bao gồm xác thực người bán, công khai thông tin, kiểm duyệt thông tin hàng hóa, tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ xử lý khiếu nại và phối hợp với cơ quan nhà nước.

Đáng chú ý, trong một số trường hợp, nền tảng phải cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu; đồng thời phải có cơ chế xử lý hàng hóa có khuyết tật, đổi trả, hoàn tiền theo chính sách đã công bố.

Như vậy, trách nhiệm pháp lý đang được phân bổ cho cả hệ sinh thái, thay vì chỉ đặt lên vai người bán

II. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Vấn đề lớn nhất không chỉ là “không biết luật”, mà là “không hình thành thói quen tuân thủ”

Từ góc độ tâm lý – giáo dục, một người có thể biết rằng pháp luật yêu cầu trung thực nhưng vẫn cố tình nói quá công dụng sản phẩm.

Một người có thể biết rằng hàng hóa cần có nguồn gốc nhưng vẫn nghĩ: “Bán vài đơn chắc không sao.”

Một người có thể nghĩ: “Tôi chỉ livestream thôi, trách nhiệm là của shop.”

Đây chính là khoảng cách giữa biết pháp luật và sống, làm việc theo pháp luật.

Do đó, phổ biến pháp luật về thương mại điện tử không nên chỉ dừng ở việc đọc điều khoản, mà cần hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật trong kinh doanh số.

2. Tâm lý “chạy theo doanh số” có thể tạo ra hành vi nguy hiểm

Thương mại điện tử vận hành rất mạnh bằng lượt xem, lượt thích, lượt chia sẻ, đơn hàng và doanh thu.

Điều này dễ tạo ra áp lực:

Nhiều lượt xem → muốn gây sốc.

Nhiều đơn hàng → muốn bán nhanh.

Cạnh tranh cao → muốn quảng cáo mạnh hơn đối thủ.

Doanh thu giảm → dễ tìm cách “lách”.

Nếu không có nền tảng đạo đức nghề nghiệp và ý thức pháp luật, người kinh doanh có thể vô tình hoặc cố ý vượt qua giới hạn. Vì vậy, pháp luật cần được nhìn nhận như “hàng rào an toàn”, chứ không phải “rào cản kinh doanh”.

3. Quản trị tốt bắt đầu từ phòng ngừa rủi ro

Đối với doanh nghiệp và người bán hàng, tư duy đúng không nên là: “Khi nào bị xử lý thì mới tìm luật sư.”

Mà phải là: “Biết luật trước khi bán – kiểm tra trước khi quảng cáo – lưu chứng cứ trước khi tranh chấp.”

Đây chính là tư duy quản trị tuân thủ pháp luật.

Một gian hàng chuyên nghiệp cần có:

• hồ sơ xác thực rõ ràng;
• nguồn gốc hàng hóa;
• thông tin sản phẩm chính xác;
• chính sách đổi trả, bảo hành rõ ràng;
• quy trình xử lý khiếu nại;
• quy trình bảo vệ dữ liệu cá nhân;
• hồ sơ, chứng từ giao dịch;
• cơ chế kiểm soát nội dung livestream và quảng cáo.

II. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý kết hợp tâm lý, giáo dục và quản trị, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất một số giải pháp trọng tâm:

1. Đối với người bán hàng online

Hãy xây dựng nguyên tắc: “Đúng người – đúng hàng – đúng thông tin – đúng trách nhiệm.”

Trước khi bán một sản phẩm, hãy tự hỏi:

• Tôi là ai và thông tin của tôi có được xác thực không?
• Sản phẩm này có nguồn gốc rõ ràng không?
• Những gì tôi nói về sản phẩm có đúng sự thật không?
• Tôi có đang quảng cáo quá công dụng không?
• Người mua có được cung cấp đầy đủ thông tin không?
• Nếu phát sinh tranh chấp, tôi có sẵn sàng chịu trách nhiệm không?

Nếu chưa trả lời được những câu hỏi này, chưa nên vội bán hàng.

2. Đối với người livestream, KOL, KOC và người có ảnh hưởng

Cần nhớ rằng: Uy tín cá nhân cũng là một dạng “tài sản pháp lý – xã hội”.

Đừng đánh đổi uy tín nhiều năm chỉ vì một hợp đồng quảng cáo hoặc một khoản hoa hồng. Trước khi nhận quảng bá sản phẩm, cần kiểm tra:

• chủ thể cung cấp sản phẩm;
• nguồn gốc và chất lượng;
• tính hợp pháp của hàng hóa;
• nội dung được phép quảng cáo;
• trách nhiệm của mình trong hợp đồng;
• cách thức công khai lợi ích thương mại.

Không nên giới thiệu một sản phẩm mà chính mình chưa hiểu rõ.

3. Đối với người tiêu dùng

Người tiêu dùng cũng cần chuyển từ tâm lý: “Thấy rẻ thì mua” sang: “Kiểm tra rồi mới mua”.

* Đặc biệt:

• kiểm tra thông tin người bán;
• kiểm tra nguồn gốc hàng hóa;
• đọc kỹ giá và điều kiện giao dịch;
• lưu lại thông tin đơn hàng;
• giữ hóa đơn, chứng từ, tin nhắn;
• không tùy tiện cung cấp dữ liệu cá nhân;
• hạn chế giao dịch ngoài nền tảng nếu việc này làm mất cơ chế bảo vệ, đối soát hoặc khiếu nại;
• khi có tranh chấp, chủ động sử dụng cơ chế khiếu nại, phản ánh.

Bộ Công Thương cũng lưu ý rằng giao dịch ngoài nền tảng có thể khiến người mua mất đi một số cơ chế bảo vệ, đối soát, hoàn tiền hoặc khiếu nại vốn có của nền tảng.

4. Đối với doanh nghiệp và nền tảng

Doanh nghiệp cần xây dựng “văn hóa tuân thủ” thay vì chỉ xây dựng “bộ phận pháp chế”.

Mỗi nhân viên, người bán, người livestream và bộ phận marketing đều phải hiểu:

Một nội dung đăng tải trên mạng cũng có thể tạo ra trách nhiệm pháp lý.

Nền tảng cần chủ động: xác thực người bán; kiểm soát nội dung; tiếp nhận khiếu nại; xử lý tài khoản vi phạm: bảo vệ dữ liệu; lưu trữ thông tin giao dịch; phối hợp với cơ quan quản lý; xây dựng cơ chế cảnh báo và phòng ngừa vi phạm.

III. NHỮNG LƯU Ý CẦN NHỚ

Nghị định 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2026. Riêng trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người bán và người livestream bán hàng được thực hiện từ 01/01/2027. Các Nghị định 52/2013/NĐ-CP và 85/2021/NĐ-CP về thương mại điện tử hết hiệu lực theo quy định chuyển tiếp của Nghị định mới.

Các nền tảng thương mại điện tử đã được xác nhận thông báo hoặc đăng ký trước ngày 01/7/2026 được tiếp tục hoạt động theo nội dung đã xác nhận đến hết ngày 30/6/2027, đồng thời phải thực hiện việc sửa đổi, bổ sung hồ sơ theo quy định mới trong thời gian chuyển tiếp.

Do đó, người bán hàng online, người livestream, doanh nghiệp và các nền tảng cần chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ, thay vì chờ đến khi thời hạn pháp luật bắt đầu áp dụng mới thực hiện.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

Pháp luật về thương mại điện tử không chỉ nhằm xử lý người vi phạm.

Ở chiều sâu hơn, pháp luật đang cố gắng bảo vệ niềm tin.

Người mua cần được tin rằng sản phẩm mình mua là đúng như thông tin được quảng bá.

Người bán chân chính cần được tin rằng mình đang cạnh tranh trong một thị trường công bằng.

Doanh nghiệp cần được tin rằng dữ liệu và giao dịch của mình được bảo vệ.

Và xã hội cần được tin rằng môi trường số không phải nơi mà người ta có thể ẩn danh để trốn tránh trách nhiệm.

Bởi vậy, tuân thủ pháp luật không làm mất đi cơ hội kinh doanh. Ngược lại, tuân thủ pháp luật chính là cách xây dựng thương hiệu bền vững nhất.

Một đơn hàng có thể tạo ra doanh thu.

Một quảng cáo có thể tạo ra hàng nghìn lượt xem.

Nhưng niềm tin của khách hàng mới là thứ tạo ra một doanh nghiệp lâu dài.

THÔNG ĐIỆP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

“Pháp luật không phải để làm người dân sợ kinh doanh; pháp luật giúp người dân biết cách kinh doanh an toàn, có trách nhiệm và được bảo vệ.”

Từ góc nhìn pháp lý – tâm lý – giáo dục, có thể khái quát tinh thần của Nghị định 248/2026/NĐ-CP bằng một công thức đơn giản: KINH DOANH SỐ = CƠ HỘI + MINH BẠCH + TRÁCH NHIỆM + NIỀM TIN

Khi mỗi người bán hiểu luật, mỗi người tiêu dùng biết tự bảo vệ mình và mỗi nền tảng thực hiện đầy đủ trách nhiệm, thương mại điện tử sẽ không chỉ là nơi “mua nhanh – bán nhanh”, mà trở thành một môi trường kinh doanh văn minh, an toàn, công bằng và bền vững.

Đó cũng chính là giá trị nhân văn sâu xa nhất của việc phổ biến, giáo dục pháp luật: không chỉ giúp con người biết mình được làm gì, mà còn giúp mỗi người hiểu mình cần có trách nhiệm gì với người khác và với cộng đồng.

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.