TÌNH HUỐNG 127 : KHI THỬ VIỆC BỊ CHẤM DỨT TÙY TIỆN: CÁI BẪY ĐUỔI VIỆC MIỆNG VÀ BÀI HỌC VỀ QUY TRÌNH NHÂN SỰ LÀ GÌ?

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

 

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Anh M và anh K là hai nhà sáng lập. Họ là hàng xóm thân thiết lâu năm tại khu dân cư [LOCAL]. Năm 2024, hai anh dốc vốn lập Công ty Cổ phần Giải pháp Số TechTalent [LOCAL]. Anh M giữ chức Giám đốc điều hành (Founder), phụ trách mảng vận hành hành chính. Anh K làm Giám đốc kỹ thuật, chịu trách nhiệm hạ tầng cốt lõi. Do nể tình láng giềng, anh K giao trọn quyền quản lý và giao kết hợp đồng thử việc cho anh M.

Đầu năm 2026, công ty tuyển dụng một chuyên viên hệ thống vào thử việc 2 tháng. Chỉ sau 2 tuần làm việc, do bất đồng quan điểm cá nhân trong một cuộc họp, anh M nổi giận. Do lòng tham muốn khẳng định cái tôi và quyền lực quản trị tuyệt đối, anh tự ý ra lệnh miệng bắt nhân viên này nghỉ việc ngay lập tức. Anh M hoàn toàn không đưa ra lý do chính đáng. Anh cũng không ban hành văn bản thông báo chấm dứt thử việc. Nhân sự bị đuổi việc đột ngột cảm thấy bị xúc phạm, đã nộp đơn khởi kiện TechTalent [LOCAL] ra cơ quan quản lý lao động vì hành vi chấm dứt thỏa thuận lao động trái luật.

Uy tín doanh nghiệp sụp đổ, các nhân viên khác hoang mang. Tiến độ bàn giao phần mềm lõi bị đóng băng hoàn toàn. Cho rằng anh M độc đoán, cẩu thả làm tiêu tán dòng vốn của gia đình mình, anh K vô cùng phẫn nộ. Anh K yêu cầu anh M bồi thường toàn bộ thiệt hại kinh tế bằng tài sản cá nhân. Mối quan hệ xóm giềng lập tức đổ vỡ hoàn toàn. Hai nhà xảy ra cãi vã, xúc phạm nhau gay gắt tại khu phố. Họ ném chất bẩn vào nhà nhau, gây mất an ninh trật tự, buộc công an địa phương phải can thiệp xử lý.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Dưới góc độ pháp luật dân sự và lao động, việc Giám đốc tự ý cho nhân viên thử việc nghỉ việc bằng lệnh miệng không có lý do chính đáng là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, tước đi hành lang an toàn duy nhất của tổ chức.

• Quy định về quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc: Căn cứ quy định tại Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Lao động 2019, trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường nếu việc thử việc không đạt yêu cầu đã thỏa thuận. Tuy nhiên, việc “không đạt yêu cầu” phải được chứng minh bằng các tiêu chí đánh giá rõ ràng trong hợp đồng thử việc. Việc anh M đuổi việc nhân sự bằng lệnh miệng dựa trên cảm xúc cá nhân, không có biên bản đánh giá hiệu suất là hành vi vi phạm quy trình lao động. Hành vi đơn phương trái luật này mặc nhiên vô hiệu theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015.
• Trách nhiệm dân sự bồi thường do lỗi điều hành cá nhân: Căn cứ Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý có nghĩa vụ thực hiện các quyền được giao một cách cẩn trọng để bảo đảm lợi ích hợp pháp tối đa của công ty. Việc anh M cố ý làm trái quy trình gây thiệt hại thâm hụt dòng tiền bồi thường cho nhân sự và làm gián đoạn dự án là lỗi cá nhân nghiêm trọng. Theo quy định tại Điều 584 và Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, anh M có nghĩa vụ pháp lý phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại bằng chính tài sản cá nhân của mình cho công ty và cổ đông K.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục

• Lòng tham quyền lực ngắn hạn tạo tâm lý bộc phát độc đoán: Anh M vì muốn khẳng định cái tôi tối cao nên chọn giải pháp áp đặt lên nhân sự thử việc. Lòng tham kiểm soát tuyệt đối khiến anh xem nhẹ danh dự và quyền lao động của người khác. Khi biến cố xảy ra, tâm lý anh K rơi vào hoảng loạn, sợ bị ảnh hưởng đến dòng vốn của gia đình nên lập tiếp kích hoạt cơ chế nghi kỵ, đào sâu mâu thuẫn với người bạn thân láng giềng.
• Sự thiếu sót trong giáo dục tư duy chính trực nhân sự (HR Integrity): Nhiều nhà điều hành Startup lầm tưởng rằng nhân viên thử việc thì thích đuổi lúc nào cũng được, không cần quy trình. Họ thiếu hụt giáo dục về tính tuân thủ quy trình và thượng tôn pháp luật lao động. Họ nhầm lẫn giữa quyền từ chối tiếp nhận nhân sự sau thử việc và hành vi sa thải bừa bãi trái luật.

Góc nhìn Quản trị

• Thất bại chí mạng trong quản trị rủi ro quy trình nhân sự (HR Process Risk): Anh M đã đặt cược sự sống còn của TechTalent [LOCAL] vào một quyết định bộc phát bừa bãi. Quản trị doanh nghiệp bằng niềm tin cảm tính hàng xóm là hành vi tự sát. Việc thiếu bộ quy trình rà soát tính tuân thủ nhân sự (HR Compliance) làm vô hiệu hóa hàng lăng bảo vệ của người điều hành trước rủi ro khiếu nại.
• Khủng hổng quy trình kiểm soát vận hành nội bộ hằng ngày: TechTalent [LOCAL] hoàn toàn bỏ trống quy trình phê duyệt nghỉ việc. Một doanh nghiệp đúng chuẩn bắt buộc phải có quy định: Mọi hành vi chấm dứt thỏa thuận thử việc bắt buộc phải được thực hiện thông qua Thông báo bằng văn bản, có biên bản đánh giá không đạt KPI của bộ phận nhân sự và phải được Hội đồng quản trị thông qua rõ ràng.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1: Hòa giải xóm giềng và đóng băng khủng hoảng nhân sự (Ngắn hạn)

• Hòa giải xóm giềng khẩn cấp: Anh M và anh K phải dừng ngay hành vi ném chất bẩn sang nhà nhau để tránh bị xử lý vi phạm trật tự công cộng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Anh M cần giữ cái đầu lạnh, chủ động mời tổ trưởng dân phố làm trung gian tổ chức buổi gặp gỡ riêng. Mục tiêu là lập biên bản hòa giải láng giềng, cam kết giữ an toàn cho hai gia đình trước khi xử lý câu chuyện kinh tế.
• Thương lượng nhân văn giải cứu khủng hoảng khiếu nại: Anh M phải lập tức cùng anh K triệu tập cuộc họp đối thoại trực tiếp với người nhân sự bị đuổi việc. Thừa nhận sai sót nghiêm trọng trong quy trình điều hành nội bộ của Ban giám đốc. Thực hiện thanh toán đầy đủ tiền lương những ngày thực tế đã làm việc. Đề xuất một khoản hỗ trợ tài chính bồi thường nhân văn thích đáng dựa trên Bộ luật Dân sự 2015 để người lao động đồng ý ký biên bản thỏa thuận chấm dứt thử việc tự nguyện, dập tắt nguy cơ tranh chấp pháp lý.

Bước 2: Tái cấu trúc quy trình nhân sự và bồi hoàn vốn nội bộ (Trung hạn)

• Thỏa thuận cam kết gánh vác trách nhiệm tài chính của Founder: Để bù đắp phần vốn thiệt hại do tiến độ dự án bị gián đoạn và xoa dịu tổn thất của anh K, hai bên ký văn bản thỏa thuận bổ sung dựa trên Bộ luật Dân sự 2015. Anh M tự nguyện cấn trừ tài sản tư nhân cá nhân hiện có hoặc giảm tỷ lệ nhận cổ tức trong tương lai để bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả toàn bộ chi phí sửa sai lỗi điều hành độc đoán của mình, tái thiết lập lòng tin giữa hai nhà sáng lập.
• Chuẩn hóa Quy chế đánh giá thử việc và cơ chế đồng duyệt: Ban hành Quy trình quản lý tuyển dụng và thử việc mới dựa trên Bộ luật Lao động 2019. Quy định rõ hạn định: 100% nhân sự thử việc phải có Bảng tiêu chí đánh giá năng lực (KPI) đi kèm hợp đồng. Quy trình phê duyệt cho nghỉ việc bắt buộc phải có văn bản báo cáo đối soát của phòng HR và phải có chữ ký đồng duyệt kỹ thuật số hằng tuần của cả Giám đốc điều hành và Giám đốc kỹ thuật để bảo đảm tính kiểm soát 100%.

Bước 3: Bài học dài hạn về tách biệt tình cảm và tài sản

• Quy trình nghiêm minh bảo vệ sự bền vững của dòng vốn: Bài học xương máu cho các nhà quản trị là: “Nhân sự dù thử việc 1 ngày vẫn phải điều hành bằng quy trình, không điều hành bằng cảm xúc”. Sự rõ ràng, rạch ròi trong quản trị nhân sự và thượng tôn hành lang pháp lý lao động ngay từ ngày đầu không làm chậm bộ máy, mà ngược lại, đó chính là lá chắn duy nhất để bảo vệ tài sản cá nhân, bảo vệ dòng vốn doanh nghiệp và giữ gìn tình nghĩa xóm giềng bền chặt trước những sóng gió của thương trường.

 

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

• Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS.Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
• Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.