TÌNH HUỐNG 111: TRUNG TÂM TIẾNG ANH ĐỘT NGỘT ĐÓNG CỬA, ÔM TOÀN BỘ TIỀN HỌC PHÍ HÀNG TỶ ĐỒNG CỦA HỌC VIÊN BỎ TRỐN: QUY TRÌNH NỘP ĐƠN TỐ GIÁC, ĐÒI LẠI TIỀN NHƯ THẾ NÀO?

“Một trung tâm ngoại ngữ với những lời quảng cáo hấp dẫn về giáo viên bản ngữ, cam kết đầu ra và ưu đãi đóng học phí nhiều năm để hưởng mức giảm giá lớn. Thế nhưng chỉ sau một đêm, cửa trung tâm đóng kín, điện thoại không liên lạc được, fanpage biến mất và hàng trăm học viên bàng hoàng nhận ra số tiền tiết kiệm của gia đình đã không cánh mà bay. Đằng sau những khóa học trả trước là bài toán pháp lý về hợp đồng dịch vụ và cả dấu hiệu của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về pháp lý và quản trị rủi ro.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trung tâm ngoại ngữ X, thành phố B, tỉnh C, trung tâm triển khai chương trình ưu đãi đặc biệt dành cho học viên đóng học phí trọn gói từ 2 đến 3 năm với mức giảm học phí lên đến 40%.

Tin tưởng vào uy tín quảng bá của trung tâm, hàng trăm học viên và phụ huynh đã đóng số tiền từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng cho các khóa học dài hạn.

Tuy nhiên, chỉ sau khoảng sáu tháng hoạt động, trung tâm bất ngờ thông báo tạm nghỉ để “nâng cấp cơ sở vật chất”.

Vài ngày sau, toàn bộ cơ sở đóng cửa, nhân viên nghỉ việc hàng loạt, người đại diện pháp luật và ban lãnh đạo không thể liên lạc được.

Nhiều học viên tập trung trước trụ sở trung tâm trong tâm trạng hoảng loạn và phẫn nộ khi phát hiện tổng số tiền học phí đã thu lên tới hàng tỷ đồng.

Các học viên đặt câu hỏi: Liệu đây chỉ là tranh chấp dân sự về hợp đồng dịch vụ hay đã có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Bộ luật Dân sự về hợp đồng dịch vụ

Điều 513 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Điều 513. Hợp đồng dịch vụ

Hợp đồng dịch vụ là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cung ứng dịch vụ thực hiện công việc cho bên sử dụng dịch vụ, bên sử dụng dịch vụ phải trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ.”

Bên cạnh đó, Điều 515 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định bên cung ứng dịch vụ có nghĩa vụ cung cấp cho bên cung ứng dịch vụ thông tin, tài liệu và các phương tiện cần thiết để thực hiện công việc, nếu có thỏa thuận hoặc việc thực hiện công việc đòi hỏi, trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ theo thỏa thuận.

Điều này đồng nghĩa với việc khi trung tâm đã nhận học phí thì phát sinh nghĩa vụ tổ chức giảng dạy và cung cấp dịch vụ đào tạo đúng theo nội dung đã cam kết trong hợp đồng hoặc phiếu đăng ký khóa học.

Nếu không thực hiện được dịch vụ thì trung tâm có trách nhiệm hoàn trả khoản học phí tương ứng cho học viên theo quy định pháp luật và thỏa thuận giữa các bên.

2. Quy định của Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017,2025 quy định về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản:

“Điều 174. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
2. a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;
3. b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
4. c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
5. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
6. a) Có tổ chức;
7. b) Có tính chất chuyên nghiệp;
8. c) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
9. d) Tái phạm nguy hiểm;

đ) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

1. e) Dùng thủ đoạn xảo quyệt;
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
3. a) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
4. b) Bỏ điểm b;
5. c) Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
6. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
7. a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
8. b) Bỏ điểm b;
9. c) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.
10. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.”

Theo quy định này, người nào bằng thủ đoạn gian dối nhằm làm cho người khác tin tưởng và giao tài sản cho mình để chiếm đoạt thì tùy theo giá trị tài sản và tính chất, mức độ hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Việc một tổ chức giáo dục huy động số lượng lớn học phí trả trước, sau đó đóng cửa đột ngột, cắt liên lạc và người quản lý bỏ trốn có thể là dấu hiệu để cơ quan điều tra xem xét yếu tố gian dối và mục đích chiếm đoạt tài sản ngay từ đầu hoặc trong quá trình hoạt động.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, nếu trung tâm đóng cửa do khó khăn tài chính khách quan nhưng vẫn hợp tác với học viên để hoàn trả học phí hoặc chuyển giao khóa học cho đơn vị khác tiếp tục thực hiện thì đây chủ yếu là quan hệ tranh chấp dân sự phát sinh từ hợp đồng dịch vụ theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Ngược lại, nếu cơ quan điều tra xác định trung tâm đã sử dụng các chương trình ưu đãi học phí dài hạn để thu hút lượng lớn tiền đóng trước, sau đó cố tình đóng cửa, cắt đứt liên lạc và người điều hành bỏ trốn nhằm chiếm đoạt số tiền đã nhận thì vụ việc có thể có dấu hiệu của Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Trong trường hợp này, học viên có quyền gửi đơn tố giác tội phạm đến cơ quan công an để được xem xét giải quyết theo quy định pháp luật.

Kết luận pháp lý

Không phải mọi trường hợp trung tâm giáo dục phá sản hoặc ngừng hoạt động đều là hành vi lừa đảo.

Tuy nhiên, khi xuất hiện dấu hiệu huy động học phí quy mô lớn rồi đột ngột biến mất cùng toàn bộ dòng tiền thì đây không còn đơn thuần là tranh chấp hợp đồng mà có thể là dấu hiệu của hành vi phạm tội cần được điều tra làm rõ.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Cảm xúc phổ biến nhất của các học viên và phụ huynh trong những ngày đầu thường là sự hoảng loạn và tức giận.

Đối với nhiều gia đình, số tiền học phí bị mất không đơn thuần là chi phí giáo dục mà là khoản tiền tích góp trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm làm việc.

Không ít người rơi vào trạng thái tự trách bản thân vì đã tin tưởng vào các chương trình khuyến mãi hấp dẫn hoặc những lời cam kết quá mức của trung tâm.

Đặc biệt, nhiều học viên đang chuẩn bị thi chứng chỉ hoặc du học còn đối mặt với áp lực phải tìm nơi học mới trong khi vừa mất tiền vừa mất thời gian học tập.

Góc nhìn giáo dục

Giáo dục là lĩnh vực đặc biệt liên quan trực tiếp đến niềm tin xã hội.

Khi một cơ sở giáo dục lợi dụng niềm tin đó để huy động tiền học phí rồi bỏ mặc học viên, thiệt hại không chỉ là tiền bạc mà còn làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với các tổ chức giáo dục chân chính khác.

Một môi trường giáo dục lành mạnh không thể tồn tại nếu hoạt động đào tạo bị biến thành công cụ huy động vốn trá hình.

Góc nhìn quản trị

Vụ việc là bài học lớn về quản trị tài chính và quản trị rủi ro trong lĩnh vực giáo dục tư nhân.

Các dấu hiệu cảnh báo thường gặp bao gồm:

• yêu cầu đóng học phí nhiều năm để được giảm giá bất thường;
• liên tục mở rộng tuyển sinh nhưng chất lượng dịch vụ giảm sút;
• giáo viên nghỉ việc hàng loạt;
• chậm thanh toán lương nhân sự;
• thay đổi địa điểm hoạt động liên tục;
• trì hoãn giải quyết yêu cầu hoàn học phí của học viên.

Đối với học viên và phụ huynh, việc lưu giữ hợp đồng đào tạo, biên lai thanh toán, hóa đơn chuyển khoản, tin nhắn tư vấn và tài liệu quảng cáo là lớp bảo vệ pháp lý quan trọng nhất khi tranh chấp phát sinh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc các trung tâm đào tạo đột ngột “biến mất” sau khi gom hàng tỷ đồng học phí không còn là rủi ro dân sự đơn thuần, mà là một hành vi chiếm đoạt tài sản có tổ chức, trực tiếp chà đạp lên niềm tin xã hội và trục lợi trên khát vọng tri thức của người học.

• Phản ứng đồng thuận và kỹ thuật tối ưu hóa chứng cứ số: Trước các cú sốc lừa đảo dạng này, sự hoang mang hay cam chịu của từng cá nhân đơn lẻ chính là cơ hội vàng để các đối tượng xóa dấu vết và tẩu tán tài sản. Vũ khí mạnh nhất của người học lúc này là sự đồng lòng và tư duy pháp lý lý tính. Việc lập tức đóng băng hiện trạng thông tin, gom tất cả hợp đồng, chụp lại màn hình tin nhắn hứa hẹn, truy xuất file ghi âm và sao kê ngân hàng chính là bước lập vi bằng nhân dân tối quan trọng. Đơn tố giác gửi đến cơ quan công an không được là những lời than khóc cảm tính, mà phải là một hồ sơ kỹ thuật số chặt chẽ, chứng minh rõ ràng hành vi dùng thủ đoạn gian dối để dẫn dụ nạn nhân xuống tiền.
• Triệt hạ nguy cơ tái diễn bằng chế tài hình sự: Tố giác tội phạm không chỉ là hành vi đòi lại quyền lợi tài chính cá nhân, mà là một nghĩa vụ dân sự để triệt hạ tận gốc mầm mống cái ác. Nếu xã hội thỏa hiệp bằng cách im lặng hoặc coi đó là bài học “học phí cuộc đời”, những đối tượng này sẽ lập tức thay tên đổi họ, lập pháp nhân mới để tiếp tục giăng bẫy những nạn nhân tiếp theo. Trong bất kỳ ngành nghề nào, sự lừa dối đều đáng lên án, nhưng trong giáo dục, việc đem niềm tin học thuật ra làm mồi nhử trục lợi là một tội ác đạo đức cần phải bị trừng phạt bằng những bản án hình sự nghiêm khắc nhất.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Một trung tâm giáo dục có thể gặp khó khăn tài chính, nhưng sự minh bạch và trách nhiệm với người học thì không được phép phá sản. Giáo dục chỉ có giá trị khi được xây dựng trên nền tảng của niềm tin và sự trung thực.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.