TÌNH HUỐNG 109: SINH VIÊN BỊ TAI NẠN CHẤN THƯƠNG NẶNG CHÂN DO THANG MÁY KHU GIẢNG ĐƯỜNG ĐẠI HỌC BẤT NGỜ RƠI TỰ DO TỪ TẦNG 5 XUỐNG TẦNG 1: TRÁCH NHIỆM ĐỀN BÙ THUỘC VỀ AI?

“Giảng đường đại học phải là nơi bảo đảm an toàn để sinh viên học tập và nghiên cứu. Thế nhưng, chỉ một phút lơ là trong công tác bảo trì hạ tầng kỹ thuật cũng có thể biến một phương tiện phục vụ học tập hàng ngày thành mối nguy hiểm đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Khi thang máy bất ngờ rơi tự do, câu hỏi không còn là sự cố kỹ thuật đơn thuần mà là trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm quản trị của những người được giao nhiệm vụ bảo đảm an toàn công trình.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp toàn diện cả về pháp lý lẫn quản trị.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường Đại học X, tỉnh B, vào giờ chuyển tiết buổi sáng, khoảng 12 sinh viên sử dụng thang máy của tòa nhà giảng đường 7 tầng để di chuyển lên lớp học.

Khi thang máy di chuyển đến khu vực tầng 5 thì bất ngờ phát ra tiếng động lớn rồi rơi tự do xuống tầng 1 khiến nhiều sinh viên hoảng loạn, la hét cầu cứu.

Trong số các nạn nhân, sinh viên Nguyễn Văn A, sinh viên năm thứ ba, bị chấn thương nghiêm trọng vùng chân phải, gãy xương đùi và tổn thương dây chằng phải phẫu thuật khẩn cấp.

Kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy thang máy đã quá thời hạn bảo trì định kỳ nhiều tháng nhưng vẫn tiếp tục được đưa vào sử dụng phục vụ giảng dạy.

Gia đình sinh viên A yêu cầu nhà trường thanh toán toàn bộ chi phí điều trị, phục hồi chức năng và bồi thường những tổn thất về sức khỏe cũng như việc học tập bị gián đoạn.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng gây ra

Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác đó gây thiệt hại cho người khác.

Khi người thi công có lỗi trong việc để nhà cửa, công trình xây dựng khác gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường.”

Trường hợp người thi công, đơn vị bảo trì hoặc cá nhân khác có lỗi trong việc để xảy ra thiệt hại thì những chủ thể này phải liên đới chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Nói một cách dễ hiểu, nếu công trình hoặc hạng mục công trình thuộc phạm vi quản lý của nhà trường gây thương tích cho người học thì đơn vị quản lý công trình không thể viện dẫn lý do “tai nạn ngoài ý muốn” để từ chối trách nhiệm bồi thường.

2. Quy định của Luật Xây dựng về trách nhiệm bảo đảm an toàn công trình

Khoản 2 Điều 65 Luật Xây dựng năm 2025 quy định:

“Chủ sở hữu hoặc chủ quản lý, sử dụng công trình có trách nhiệm bảo trì công trình xây dựng.”

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 66 Luật Xây dựng năm 2025 quy định: “Công trình xây dựng phải được quản lý, khai thác, sử dụng đúng mục đích, bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường và theo quy định của pháp luật có liên quan.”

Điều này có nghĩa rằng việc kiểm tra định kỳ, bảo trì hệ thống thang máy và kịp thời khắc phục các nguy cơ mất an toàn không phải là hoạt động mang tính tự nguyện mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của đơn vị quản lý công trình.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, nếu kết quả điều tra xác định thang máy thuộc quyền quản lý, khai thác của nhà trường và nguyên nhân tai nạn xuất phát từ việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ quy trình bảo trì, kiểm định an toàn thì nhà trường có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Các khoản bồi thường có thể bao gồm:

• Chi phí cấp cứu, điều trị và phẫu thuật;
• Chi phí phục hồi chức năng và tái khám;
• Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của người chăm sóc sinh viên trong thời gian điều trị;
• Chi phí học tập phát sinh do kéo dài thời gian đào tạo;
• Khoản bồi thường tổn thất về tinh thần theo quy định pháp luật.

Đồng thời, cơ quan chức năng có thể xem xét trách nhiệm của đơn vị quản lý vận hành, đơn vị bảo trì hoặc các cá nhân được giao nhiệm vụ quản lý công trình nếu có hành vi thiếu trách nhiệm dẫn đến sự cố xảy ra.

Kết luận pháp lý

Một tai nạn xảy ra trong khuôn viên trường học không phải lúc nào cũng là rủi ro bất khả kháng.

Nếu nguyên nhân xuất phát từ việc buông lỏng quản lý, xem nhẹ công tác bảo trì và kiểm định an toàn thì trách nhiệm bồi thường và trách nhiệm pháp lý là điều không thể né tránh.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với các sinh viên có mặt trong thang máy lúc xảy ra sự cố, cảm giác đầu tiên thường không phải là đau đớn mà là sự kinh hoàng và bất lực tuyệt đối khi nhận ra mình đang rơi tự do mà không thể làm gì để tự bảo vệ bản thân.

Nhiều nạn nhân sau tai nạn thang máy xuất hiện tình trạng ám ảnh, lo sợ không dám sử dụng thang máy trong thời gian dài, thậm chí xuất hiện các biểu hiện của sang chấn tâm lý sau tai nạn.

Đối với gia đình sinh viên bị thương nặng, nỗi đau không chỉ nằm ở viện phí hay quá trình điều trị kéo dài mà còn là sự mất niềm tin vào mức độ an toàn của môi trường giáo dục mà họ đã gửi gắm con em mình.

Góc nhìn giáo dục

Môi trường giáo dục không chỉ được đánh giá bằng chất lượng giảng dạy mà còn bằng mức độ an toàn mà nó bảo đảm cho người học.

Một giảng đường hiện đại với thiết bị hiện đại sẽ không còn ý nghĩa nếu những yêu cầu tối thiểu về an toàn công trình không được bảo đảm.

Bảo vệ sức khỏe và tính mạng người học phải được xem là điều kiện tiên quyết trước khi nói đến bất kỳ mục tiêu đào tạo nào khác.

Góc nhìn quản trị

Vụ việc phản ánh một lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị hạ tầng kỹ thuật của cơ sở giáo dục đại học.

Điểm đáng sợ nhất của các sự cố thang máy không nằm ở tần suất xảy ra mà nằm ở hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khi sự cố xuất hiện.

Một quy trình quản trị an toàn công trình hiệu quả cần bao gồm:

• kiểm định kỹ thuật định kỳ đúng thời hạn;
• bảo trì thường xuyên đối với toàn bộ hệ thống thang máy;
• lập nhật ký bảo trì và nhật ký vận hành điện tử;
• dừng khai thác ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường;
• xây dựng phương án ứng cứu khẩn cấp khi xảy ra sự cố;
• công khai tình trạng kiểm định an toàn của thiết bị cho người sử dụng.

Quản trị tốt không phải là sửa chữa sau khi tai nạn đã xảy ra mà là loại bỏ nguy cơ trước khi nó có cơ hội trở thành thảm họa.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Một sự cố rơi thang máy hay trục trặc kỹ thuật thẳng đứng trong khuôn viên trường đại học không bao giờ là một tai nạn ngẫu nhiên; đó là lời cảnh báo đanh thép về những lỗ hổng chí mạng trong quy trình bảo dưỡng, nghiệm thu và giám sát an toàn tài sản công của một bộ máy quản trị.

• Tư duy lý tính trong ứng phó và trách nhiệm dân sự tức thời: Khi tính mạng và sức khỏe của sinh viên bị đe dọa, mọi động thái đùn đẩy trách nhiệm hay trì hoãn tài chính để “chờ kết luận từ cơ quan điều tra” đều là sự suy thoái về mặt đạo đức quản lý. Hành động đúng chuẩn văn minh học đường là phải lập tức đóng băng hiện trường, đối chiếu hồ sơ kiểm định thiết bị để bóc tách lỗi thuộc về đơn vị bảo trì định kỳ hay do sự lơ là của nhà trường. Đồng thời, việc chủ động bao cấp toàn bộ viện phí, chi phí phẫu thuật và lộ trình phục hồi chức năng cho sinh viên không phải là sự ban ơn, mà là nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tối thiểu mà nhà trường phải gánh vác khi đã để xảy ra mất an toàn hạ tầng.
• Thay thế tư duy “mất bò mới lo làm chuồng” bằng kỷ luật kỹ thuật: An toàn trường học không thể được duy trì dựa trên xác suất may rủi hay các biên bản rút kinh nghiệm mang tính hình thức. Ban giám hiệu các trường đại học phải nhìn nhận sự cố này như một chỉ dấu để tái cấu trúc toàn diện hệ thống kỹ thuật. Các hạng mục có độ nhạy cảm cao về mặt an toàn như thang máy, hệ thống điện động lực, hạ tầng phòng cháy chữa cháy phải được đặt dưới một cơ chế kiểm toán độc lập, khắt khe. Chỉ khi kỹ luật kỹ thuật được thực thi nghiêm ngặt từ khâu vận hành định kỳ, giảng đường mới thực sự trở thành không gian an toàn, bảo bọc cho người học thay vì là nơi ẩn chứa những bẫy rủi ro vô hình.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Một trường đại học chất lượng không chỉ được đo bằng thứ hạng học thuật mà còn được đo bằng mức độ an toàn mà nó bảo đảm cho sinh viên mỗi ngày. Công trình được xây dựng bằng bê tông và thép, nhưng niềm tin của người học chỉ được xây dựng bằng trách nhiệm.”