TÌNH HUỐNG 100: NHÀ ĐẤT VƯỚNG HÀNH LANG AN TOÀN GIAO THÔNG – NGƯỜI DÂN CÓ ĐƯỢC CẤP PHÉP SỬA CHỮA TẠM?

Phân tích thực tiễn chuyên sâu dưới góc nhìn Pháp lý, Tâm lý và Quản trị theo quan điểm của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2024, ông Nguyễn Văn A mua lại căn nhà cấp 4 diện tích 80 $m^2$ nằm sát Quốc lộ 1A tại xã B, tỉnh C bằng giấy tờ viết tay. Đầu năm 2026, căn nhà xuống cấp trầm trọng, mái tôn bị mục nát hoàn toàn và tường gạch có nhiều vết nứt toác lớn, đe dọa sập đổ mỗi khi xe tải nặng đi qua. Khi ông A nộp hồ sơ xin cấp phép sửa chữa, cải tạo kiên cố, UBND xã B đã từ chối với lý do toàn bộ diện tích nhà đất của ông nằm trọn trong hành lang an toàn đường bộ. Cơ quan chức năng yêu cầu ông giữ nguyên hiện trạng để chờ giải tỏa, nghiêm cấm mọi hành vi xây dựng. Ông A vô cùng bế tắc và bức xúc vì gia đình phải sống trong cảnh tạm bợ, lo âu, nhà có thể đổ sập bất cứ lúc nào trong khi dự án mở rộng đường vẫn chưa biết khi nào mới triển khai.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Đối với các công trình nằm trong đất dành cho đường bộ, pháp luật Việt Nam có những quy định cực kỳ nghiêm ngặt nhằm bảo vệ kết cấu hạ tầng. Tuy nhiên, chúng ta cần phân định rõ giữa hành vi “xây dựng công trình mới” và “sửa chữa bảo đảm an toàn tính mạng” để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

2.1 Quy định nghiêm cấm xây dựng công trình khác trong phạm vi bảo vệ đường bộ

Căn cứ Khoản 1 Điều 19 Luật Đường bộ 2024 quy định về việc xây dựng, lắp đặt công trình hạ tầng trong phạm vi bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ:

“1. Trong phạm vi bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ, không được xây dựng công trình khác, trừ trường hợp sau đây: Công trình phục vụ quốc phòng, an ninh; Công trình thông tin, viễn thông, điện lực; Công trình cấp, thoát nước; Công trình thủy lợi, đê điều; Băng tải phục vụ sản xuất; Tuyến đường khác giao cắt…”

Căn cứ vào danh mục loại trừ nêu trên, công trình nhà ở dân dụng của ông Nguyễn Văn A không thuộc trường hợp ngoại lệ được phép xây dựng, lắp đặt trong phạm vi bảo vệ đường bộ. Do đó, việc UBND xã B từ chối cấp phép cho ông A xây dựng mới hoặc cải tạo nâng tầng, kiên cố hóa làm thay đổi quy mô chịu lực của căn nhà là hoàn toàn đúng pháp luật.

2.2 Cơ chế sửa chữa tạm, bảo đảm an sinh tối thiểu cho người dân

Mặc dù Luật Đường bộ 2024 nghiêm cấm xây dựng công trình mới, nhưng quyền được sống an toàn của công dân đối với chỗ ở hiện hữu vẫn được pháp luật về Xây dựng và Dân sự bảo hộ. Đối với nhà ở đã tồn tại từ trước khi quy hoạch lộ giới được thiết lập, người dân có quyền:

Sửa chữa gia cố theo hiện trạng: Được phép thực hiện các biện pháp sửa chữa mang tính chất bảo trì, chống sập, chống dột (như thay mái tôn cũ, trát lại vết nứt tường) với điều kiện không làm thay đổi diện tích, chiều cao và kết cấu chịu lực chính của căn nhà.

Trách nhiệm hoàn trả khi có yêu cầu: Căn cứ tinh thần Khoản 6 Điều 19 Luật Đường bộ 2024, khi cơ quan quản lý đường bộ có yêu cầu di dời để đầu tư, nâng cấp, mở rộng đường, chủ sở hữu công trình phải có trách nhiệm tổ chức di dời và hoàn trả nguyên trạng mặt bằng sạch cho dự án.

KẾT LUẬN PHÁP LÝ: Ông Nguyễn Văn A yêu cầu xây dựng kiên cố lại căn nhà là Sai. Tuy nhiên, việc UBND xã B cấm đoán cực đoan, không hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục đăng ký sửa chữa, gia cố tạm thời để bảo vệ tính mạng trước mùa mưa bão là Chưa phù hợp. Ông A hoàn toàn được quyền sửa chữa tạm thời theo hiện trạng cũ.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý: Nỗi sợ “Sống tạm bợ” và tâm lý phản kháng từ sự bất an

Tâm lý sống trong sợ hãi: Mái nhà là nơi để về, nhưng với gia đình ông A, đó lại là nguồn cơn của sự hoảng sợ thường trực. Nhà dột cột xiêu, tường nứt đối diện với dòng xe cộ gầm rú suốt ngày đêm tạo ra áp lực tâm lý cực lớn lên hệ thần kinh, gây suy nhược và ức chế kéo dài.

Tâm lý tự vệ của người chịu thiệt thòi: Ông A mang sẵn vết thương lòng từ giao dịch mua bán sai lầm bằng giấy tay trước đó. Nay lại bị cấm sửa nhà, ông rơi vào trạng thái hoảng loạn vì sợ “mất trắng” tài sản, từ đó sinh ra động cơ phản kháng gay gắt, sẵn sàng khiếu kiện đối đầu với chính quyền cơ sở để tự vệ.

Giáo dục và Quản trị: Lỗ hổng quản trị thông tin và tư duy áp đặt chính sách

Lỗ hổng “quy hoạch treo” kéo dài: Việc công bố quy hoạch hành lang an toàn nhưng chậm trễ đền bù, không đưa ra thời hạn giải phóng mặt bằng cụ thể là điểm nghẽn lớn trong quản trị đất đai, trực tiếp đẩy người dân vào tình thế tiến thoái lưỡng nan.

Tư duy quản lý máy móc: Bộ phận thực thi tại địa phương đã thiếu đi sự thấu cảm nhân văn khi chỉ nhìn vào chữ “CẤM” của luật mà quên đi quyền an sinh cơ bản của con người. Thay vì giáo dục, giải thích và vạch đường cho dân đi, họ lại chọn cách hành xử hành chính khô khan, làm gia tăng nguy cơ mất an ninh trật tự tại địa phương.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xử lý dứt điểm tình huống này, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của Luật Đường bộ 2024, vừa giải tỏa được nỗi lo âu sống tạm bợ của người dân, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án giải quyết thấu tình đạt lý như sau:

Bước 1 – Tổ chức buổi làm việc hòa giải, phân định ranh giới nhu cầu:

UBND xã B cần mời ông A lên làm việc với tinh thần đối thoại cởi mở. Cán bộ tư pháp dùng Điều 19 Luật Đường bộ 2024 để phân tích rõ lý do vì sao không thể cho ông xây mới (tránh lãng phí tiền của của dân và tiền đền bù của Nhà nước sau này). Đồng thời, chủ động lắng nghe nhu cầu thực tế của ông: Gia đình chỉ cần một chỗ ở an toàn, không bị dột nát, không lo sập.

Bước 2 – Hướng dẫn quy trình đăng ký cải tạo nhà ở có thời hạn:

Chính quyền hướng dẫn ông A làm Đơn đăng ký cải tạo sửa chữa công trình hiện trạng có thời hạn. Trong đó, cho phép ông thay lại hệ thống mái tôn chống dột, gia cố các cột gỗ/sắt lỏng lẻo và trát lại tường nứt để bảo đảm an toàn sinh hoạt.

Bước 3 – Ký cam kết pháp lý tự nguyện tháo dỡ và lập biên bản hiện trạng:

Ông A ký văn bản cam kết tự nguyện tháo dỡ phần sửa chữa này khi dự án mở rộng Quốc lộ 1A chính thức triển khai theo đúng Khoản 6 Điều 19 Luật Đường bộ 2024 và không yêu cầu đền bù cho phần giá trị phát sinh thêm. Xã B sẽ lập biên bản chụp hình hiện trạng để giám sát, tránh việc ông A lợi dụng sửa chữa để cơi nới diện tích.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết được xây dựng dưới sự tham vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Chúng tôi chuyên cung cấp các giải pháp tư vấn quản trị xung đột đất đai, xử lý vướng mắc nhà đất nằm trong quy hoạch hành lang giao thông và định hướng an sinh xã hội. Mọi thông tin cần hỗ trợ xin liên hệ qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc hotline trực tiếp: 0898.627.762.

Từ khóa:  Luật Đường bộ 2024; Tư vấn pháp luật;Giải quyết tranh chấp.