TÌNH HUỐNG 61: TRƯỜNG THCS TỰ Ý PHẠT HỌC SINH NGHỈ HỌC 01 THÁNG VÀ LAO ĐỘNG CÔNG ÍCH DỌN NHÀ VỆ SINH TRƯỜNG SUỐT THỜI GIAN BỊ PHẠT VÌ LỖI NÓI TỤC, CHỬI THỀ: CÓ VƯỢT QUÁ QUY CHẾ KỶ LUẬT HỌC SINH?

“Giáo dục kỷ luật là điều cần thiết để hình thành nhân cách học sinh. Tuy nhiên, khi việc xử lý vi phạm vượt khỏi giới hạn của giáo dục và chuyển thành sự trừng phạt mang tính hạ nhục, tước đoạt quyền học tập hoặc tạo tổn thương tinh thần cho trẻ em thì câu chuyện không còn đơn thuần là nội quy nhà trường mà đã trở thành vấn đề pháp lý cần được xem xét.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS X, huyện B, tỉnh C, em Nguyễn Văn A, học sinh lớp 8, trong lúc tranh cãi với bạn học đã sử dụng nhiều lời lẽ tục tĩu, xúc phạm và chửi thề ngay trong khuôn viên trường.

Sau cuộc họp kỷ luật, Ban giám hiệu nhà trường ban hành quyết định xử lý với các nội dung:

• Buộc học sinh nghỉ học tại trường trong thời hạn 01 tháng;
• Yêu cầu học sinh đến trường hàng ngày để thực hiện việc dọn dẹp nhà vệ sinh và thu gom rác trong khuôn viên trường trong suốt thời gian bị xử lý;
• Xem đây là hình thức giáo dục nhằm răn đe các học sinh khác.

Gia đình học sinh cho rằng đây là hình thức xử lý mang tính xúc phạm danh dự, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và quyền học tập của con mình.

Vấn đề đặt ra là:

Liệu nhà trường có quyền áp dụng hình thức kỷ luật như vậy hay không?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Nguyên tắc giáo dục và bảo vệ nhân phẩm học sinh

Theo khoản 2 Điều 3 Luật Giáo dục năm 2019, nguyên lý giáo dục của Việt Nam là:

“ Hoạt động giáo dục được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.”

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 69 của Luật Giáo dục năm 2019 quy định nhà giáo có trách nhiệm: “Giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự của nhà giáo; tôn trọng, đối xử công bằng với người học; bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của người học.”

Điều này đồng nghĩa với việc mọi biện pháp giáo dục và kỷ luật đều phải bảo đảm tính giáo dục, không được xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc tạo ra sự kỳ thị đối với học sinh.

2. Các hình thức kỷ luật học sinh phải thực hiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

“Điều 3. Nguyên tắc chung về khen thưởng và kỷ luật học sinh

1. Khen thưởng, kỷ luật học sinh bảo đảm tính giáo dục, nhân văn, vì sự tiến bộ của học sinh.
2. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của nhà trường, hiệu trưởng, giáo viên; bảo đảm sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong công tác khen thưởng, kỷ luật học sinh.
3. Thực hiện đúng, đủ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của nhà trường trong công tác khen thưởng, kỷ luật học sinh.”

Theo Điều 3 Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT, việc giáo dục học sinh vi phạm phải bảo đảm nguyên tắc:

• Mang tính giáo dục, hỗ trợ học sinh sửa chữa sai lầm;
• Tôn trọng danh dự, nhân phẩm của học sinh;
• Không sử dụng các biện pháp mang tính trừng phạt thân thể hoặc xúc phạm tinh thần.

Đặc biệt, hệ thống pháp luật giáo dục hiện hành không còn áp dụng hình thức đuổi học có thời hạn đối với học sinh giáo dục phổ thông bắt buộc như trước đây, mà ưu tiên các biện pháp giáo dục, tư vấn tâm lý và phối hợp với gia đình.

3. Nhà trường không được áp dụng hình thức lao động mang tính trừng phạt hoặc hạ nhục

Khoản 2 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 quy định: “Được tôn trọng; bình đẳng về cơ hội giáo dục và học tập; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh; được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện của mình.”

Các hoạt động lao động trong trường học chỉ được tổ chức nhằm mục đích giáo dục kỹ năng sống, bảo vệ môi trường hoặc hoạt động tập thể mang tính tự nguyện, phù hợp độ tuổi.

Việc buộc một học sinh phải dọn nhà vệ sinh trong thời gian dài như một hình thức xử phạt công khai có thể bị xem là hành vi mang tính hạ nhục, ảnh hưởng đến danh dự và nhân phẩm của trẻ em.

Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, hành vi nói tục, chửi thề của học sinh rõ ràng là hành vi vi phạm nội quy trường học và cần được giáo dục, chấn chỉnh kịp thời.

Tuy nhiên, việc nhà trường áp dụng đồng thời hai biện pháp:

• Buộc học sinh nghỉ học 01 tháng;
• Bắt học sinh dọn nhà vệ sinh trong toàn bộ thời gian bị phạt;

là những biện pháp vượt quá mục tiêu giáo dục thông thường và có dấu hiệu không phù hợp với tinh thần của pháp luật giáo dục hiện hành.

Thứ nhất, việc buộc học sinh nghỉ học trong thời gian dài đồng nghĩa với việc hạn chế quyền học tập của trẻ mà không có căn cứ pháp lý rõ ràng trong quy chế hiện hành.

Thứ hai, việc giao nhiệm vụ dọn nhà vệ sinh như một hình phạt riêng đối với học sinh vi phạm có nguy cơ biến hoạt động lao động giáo dục thành công cụ trừng phạt và hạ nhục công khai.

Thứ ba, nếu hình thức xử lý này khiến học sinh bị bạn bè chế giễu, kỳ thị hoặc tổn thương tâm lý kéo dài thì nhà trường còn có thể phải đối mặt với trách nhiệm xem xét lại tính phù hợp của biện pháp giáo dục đã áp dụng.

Kết luận pháp lý

Qua phân tích có thể thấy, nhà trường có quyền xử lý học sinh vi phạm nội quy nhưng việc xử lý phải tuân thủ các nguyên tắc giáo dục của pháp luật hiện hành.

Việc buộc học sinh nghỉ học 01 tháng và yêu cầu dọn nhà vệ sinh như một hình thức trừng phạt có dấu hiệu vượt quá giới hạn của hoạt động kỷ luật học đường, không phù hợp với nguyên tắc tôn trọng nhân phẩm, danh dự và quyền học tập của học sinh theo Luật Giáo dục năm 2019 và các quy định chuyên ngành.

Do đó, nếu phụ huynh cho rằng biện pháp xử lý của nhà trường là trái quy định hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh thì có quyền kiến nghị, phản ánh hoặc khiếu nại đến Ban giám hiệu, Phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý giáo dục cấp trên để được xem xét, xử lý.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với học sinh ở độ tuổi THCS, việc bị công khai xử phạt trước tập thể hoặc bị gắn với những công việc mang tính kỳ thị rất dễ tạo ra cảm giác xấu hổ, tự ti và mặc cảm kéo dài.

Trong nhiều trường hợp, tổn thương tâm lý do sự bêu xấu công khai còn để lại hậu quả lâu dài hơn chính lỗi vi phạm ban đầu.

Góc nhìn giáo dục

Mục tiêu của kỷ luật học đường không phải là làm học sinh sợ hãi mà là giúp các em hiểu được hậu quả hành vi của mình và tự nguyện sửa chữa sai lầm.

Ranh giới giữa giáo dục và trừng phạt đôi khi rất mong manh. Một hình thức xử lý thiếu phù hợp có thể khiến học sinh chống đối, mất niềm tin hoặc xa rời môi trường học tập.

Góc nhìn quản trị

Tình huống này là bài học về quản trị nội quy trường học hiện đại:

• Nội quy phải phù hợp với pháp luật hiện hành;
• Quy chế kỷ luật cần được rà soát định kỳ;
• Tăng cường tư vấn tâm lý học đường đối với học sinh vi phạm;
• Đẩy mạnh mô hình kỷ luật tích cực thay vì kỷ luật mang tính trừng phạt;
• Bảo đảm sự tham gia của gia đình trong quá trình giáo dục học sinh.

Một nền giáo dục tiến bộ không được đo bằng mức độ nghiêm khắc của hình phạt mà bằng khả năng giúp học sinh trưởng thành sau sai lầm.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Dựa trên các nguyên tắc tâm lý học đường hiện đại và tư duy kỷ luật tích cực, khi xử lý trường hợp học sinh có hành vi nói tục, chửi thề, trật tự ưu tiên và tiến trình can thiệp hành vi sư phạm cần được triển khai như sau:

ƯU TIÊN HÀNG ĐẦU:

• Gặp gỡ, tư vấn riêng cho học sinh: Đây là bước đi cốt lõi đầu tiên nhằm tôn trọng quyền riêng tư, tránh gây tâm lý chống đối hoặc “dán nhãn” học sinh trước tập thể. Việc đối thoại riêng giúp giáo viên bóc tách nguyên nhân sâu xa (do môi trường sống, áp lực tâm lý, hay thói quen bắt chước) để định hướng lại nhận thức cho các em.

CÁC BƯỚC TRIỂN KHAI PHỐI HỢP VÀ ĐỒNG HÀNH:

1. Thực hiện cam kết sửa đổi hành vi: Giúp học sinh tự gọi tên lỗi sai, tự ý thức trách nhiệm thông qua việc thiết lập một bản cam kết cá nhân. Đây là công cụ định hình mục tiêu tự kiểm soát ngôn từ của chính học sinh.
2. Phối hợp với phụ huynh để điều chỉnh hành vi: Thiết lập sợi dây liên lạc liên ngành giữa gia đình và nhà trường. Việc đồng bộ hóa bộ quy tắc giao tiếp ở cả môi trường học đường lẫn không gian gia đình là điều kiện bắt buộc để loại bỏ triệt tiêu vùng ngôn ngữ tiêu cực.
3. Tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng giao tiếp văn minh: Chuyển từ tư duy cấm đoán sang chủ động trang bị giải pháp. Nhà trường cần lồng ghép các bài học về trí tuệ cảm xúc (EQ), kỹ năng quản trị cơn giận và văn hóa ứng xử thanh lịch thông qua các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ hoặc tiết học kỹ năng sống.
4. Theo dõi quá trình tiến bộ thay vì chỉ tập trung vào xử phạt: Giai đoạn vận hành và đánh giá dài hạn. Thay đổi một thói quen ngôn ngữ cần thời gian; việc ghi nhận những nỗ lực thay đổi dù là nhỏ nhất của học sinh sẽ tạo động lực tâm lý tích cực, giúp các em tự nguyện duy trì hành vi văn minh.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

“Một lời nói thiếu chuẩn mực của học sinh cần được sửa chữa bằng giáo dục và sự đồng hành, chứ không phải bằng những hình thức trừng phạt làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.