TÌNH HUỐNG 56: TRƯỜNG THCS CÔNG LẬP LIÊN KẾT VỚI TRUNG TÂM NGOẠI NGỮ, YÊU CẦU TOÀN BỘ HỌC SINH PHẢI THI CHỨNG CHỈ QUỐC TẾ CHẤT LƯỢNG CAO VỚI CHI PHÍ ĐẮT ĐỎ MỚI ĐƯỢC XÉT LÊN LỚP: ĐÚNG HAY SAI LUẬT?

“Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho học sinh là mục tiêu đáng khuyến khích. Tuy nhiên, nếu một chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trở thành điều kiện bắt buộc để được lên lớp, đặc biệt khi đi kèm các khoản chi phí lớn và không có căn cứ pháp luật rõ ràng, thì câu chuyện không còn là nâng cao chất lượng giáo dục mà đã đặt ra dấu hỏi về tính hợp pháp trong quản lý giáo dục công lập.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS X, huyện B, tỉnh C, đầu năm học mới, Ban giám hiệu nhà trường thông báo về chương trình hợp tác với một trung tâm ngoại ngữ nhằm triển khai đào tạo và thi lấy chứng chỉ tiếng Anh quốc tế cho học sinh.

Theo thông báo, toàn bộ học sinh khối 6 đến khối 9 phải tham gia khóa học bổ trợ và đăng ký thi chứng chỉ quốc tế với mức kinh phí từ 4 đến 8 triệu đồng mỗi học sinh.

Điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng là giáo viên chủ nhiệm truyền đạt rằng học sinh không tham gia hoặc không đạt chứng chỉ sẽ gặp khó khăn trong việc xét lên lớp hoặc đánh giá kết quả học tập cuối năm.

Nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn cho rằng đây là gánh nặng tài chính vượt quá khả năng chi trả, đồng thời đặt câu hỏi:

Liệu trường học công lập có quyền bắt buộc học sinh phải thi chứng chỉ quốc tế mới được xét lên lớp hay không?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Điều kiện xét lên lớp phải được thực hiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Theo Điều 12 Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT quy định:

“Điều 12. Được lên lớp, đánh giá lại trong kì nghỉ hè, không được lên lớp

1. Học sinh có đủ các điều kiện dưới đây thì được lên lớp hoặc được công nhận hoàn thành chương trình trung học cơ sở, chương trình trung học phổ thông:
2. a) Kết quả rèn luyện cả năm học (bao gồm kết quả đánh giá lại sau khi rèn luyện trong kì nghỉ hè theo quy định tại Điều 13 Thông tư này) được đánh giá mức Đạt trở lên.
3. b) Kết quả học tập cả năm học (bao gồm kết quả đánh giá lại các môn học theo quy định tại Điều 14 Thông tư này) được đánh giá mức Đạt trở lên.
4. c) Nghỉ học không quá 45 buổi trong một năm học (tính theo kế hoạch giáo dục 01 buổi/ngày được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông, bao gồm nghỉ học có phép và không phép, nghỉ học liên tục hoặc không liên tục).
5. Trường hợp học sinh phải rèn luyện trong kì nghỉ hè thực hiện theo quy định tại Điều 13 Thông tư này; học sinh phải kiểm tra, đánh giá lại môn học trong kì nghỉ hè thực hiện theo quy định tại Điều 14 Thông tư này.
6. Học sinh không đáp ứng yêu cầu quy định tại khoản 1 Điều này thì không được lên lớp hoặc không được công nhận hoàn thành chương trình trung học cơ sở, chương trình trung học phổ thông.
7. Đối với học sinh khuyết tật: Hiệu trưởng căn cứ kết quả đánh giá học sinh khuyết tật theo quy định tại Điều 11 Thông tư nàyđể xét lên lớp hoặc công nhận hoàn thành chương trình trung học cơ sở, chương trình trung học phổ thông đối với học sinh khuyết tật.”

Như vậy, việc đánh giá kết quả học tập, rèn luyện và xét lên lớp của học sinh THCS được thực hiện căn cứ vào kết quả học tập các môn học, hoạt động giáo dục và kết quả rèn luyện theo quy định của pháp luật và quy chế của Bộ Giáo dục và đào tạo.

Quy chế hiện hành không quy định việc sở hữu hoặc đạt bất kỳ chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế nào là điều kiện bắt buộc để được xét lên lớp đối với học sinh THCS.

2. Nhà trường không được tự đặt thêm điều kiện học tập trái quy định

Theo khoản 1 Điều 13 Luật Giáo dục năm 2019 quy định: “Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân. Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.”

Đồng thời, điểm a khoản 1 Điều 60 của Luật Giáo dục năm 2019: “Công bố công khai mục tiêu, chương trình, kế hoạch giáo dục, điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, kết quả đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục; hệ thống văn bằng, chứng chỉ của nhà trường”.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 18 Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT quy định trách nhiệm của hiệu trưởng: “Tổ chức thực hiện việc đánh giá học sinh theo quy định của Thông tư này tại cơ sở giáo dục; chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc đánh giá thường xuyên, đánh giá định kì của giáo viên; hàng tháng ghi nhận xét và ký xác nhận vào sổ theo dõi và đánh giá học sinh (theo lớp học).”

Điều này đồng nghĩa với việc nhà trường không có quyền tự đặt thêm điều kiện xét lên lớp ngoài những điều kiện do cơ quan có thẩm quyền quy định.

3. Các khoản thu trong nhà trường phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công khai và đúng thẩm quyền

Theo nguyên tắc quản lý tài chính trong cơ sở giáo dục công lập và các văn bản hướng dẫn của ngành giáo dục, các chương trình liên kết, tăng cường hoặc bổ trợ ngoài chương trình chính khóa chỉ được triển khai trên cơ sở tự nguyện của phụ huynh và học sinh.

Nhà trường không được biến các hoạt động tự nguyện thành điều kiện bắt buộc hoặc sử dụng chúng làm căn cứ đánh giá, xếp loại hay xét lên lớp.

Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, nếu nhà trường chỉ giới thiệu chương trình học và thi chứng chỉ quốc tế dưới hình thức tự nguyện nhằm nâng cao năng lực ngoại ngữ cho học sinh thì đây là hoạt động có thể được xem xét triển khai theo đúng quy định.

Tuy nhiên, nếu Ban giám hiệu hoặc giáo viên chủ nhiệm yêu cầu toàn bộ học sinh bắt buộc phải tham gia khóa học, đóng kinh phí hoặc đạt chứng chỉ quốc tế mới được xét lên lớp thì quy định này không có căn cứ pháp luật.

Bởi lẽ, hiện nay không có bất kỳ quy định nào của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế là điều kiện bắt buộc để học sinh THCS được lên lớp.

Do đó, việc sử dụng chứng chỉ quốc tế như một điều kiện xét lên lớp có dấu hiệu là hành vi vượt quá thẩm quyền quản lý giáo dục của nhà trường, xâm phạm quyền học tập hợp pháp của học sinh và tạo áp lực tài chính không phù hợp đối với phụ huynh.

Trong trường hợp phụ huynh bị ép buộc đóng tiền hoặc học sinh bị đe dọa không cho lên lớp nếu không tham gia chương trình, phụ huynh có quyền gửi đơn phản ánh, kiến nghị hoặc khiếu nại đến Ban giám hiệu, Phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý giáo dục cấp trên để yêu cầu xem xét, hủy bỏ quy định trái pháp luật này.

Kết luận pháp lý

Qua phân tích có thể khẳng định rằng, trường THCS công lập không có thẩm quyền yêu cầu học sinh bắt buộc phải sở hữu hoặc đạt chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như điều kiện để được xét lên lớp.

Mọi tiêu chí đánh giá kết quả học tập và xét lên lớp phải được thực hiện thống nhất theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Việc nhà trường tự đặt ra thêm điều kiện ngoài quy định hoặc sử dụng các chương trình liên kết để tạo áp lực tài chính cho phụ huynh là không phù hợp với pháp luật giáo dục hiện hành.

Trong trường hợp phát sinh dấu hiệu ép buộc hoặc lạm thu, phụ huynh hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan quản lý giáo dục kiểm tra, thanh tra và xử lý theo quy định.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với nhiều gia đình ở nông thôn hoặc có hoàn cảnh khó khăn, khoản chi phí vài triệu đồng cho một chứng chỉ quốc tế có thể tương đương nhiều tháng sinh hoạt của cả gia đình.

Khi phụ huynh nghe thông tin rằng con mình có thể không được lên lớp nếu không tham gia chương trình, cảm giác đầu tiên thường là lo lắng, áp lực và bất lực trước một yêu cầu mà họ tin rằng mình không có quyền từ chối.

Đối với học sinh, việc bị gắn thành “không đạt chuẩn”, “không đủ điều kiện” chỉ vì không tham gia một chương trình ngoài quy định có thể tạo ra mặc cảm và áp lực tâm lý không đáng có.

Góc nhìn giáo dục

Chứng chỉ quốc tế có thể là công cụ hỗ trợ rất tốt cho việc học tập và hội nhập, nhưng không thể trở thành thước đo duy nhất của năng lực học sinh.

Giáo dục hiện đại hướng đến cơ hội tiếp cận bình đẳng, chứ không phải biến điều kiện tài chính của gia đình thành rào cản đối với quyền học tập của trẻ em.

Góc nhìn quản trị

Tình huống này phản ánh nguy cơ phát sinh hiện tượng:

• Lạm quyền hành chính trong quản lý giáo dục;
• Thương mại hóa hoạt động giáo dục công lập;
• Biến hoạt động liên kết thành nguồn thu ngoài ngân sách;
• Thiếu minh bạch trong quy trình phê duyệt chương trình hợp tác giáo dục.

Để phòng ngừa rủi ro, các trường học cần:

• Công khai đầy đủ nội dung các chương trình liên kết;
• Bảo đảm nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện;
• Tách biệt tuyệt đối giữa hoạt động bổ trợ và việc đánh giá kết quả học tập chính khóa;
• Tăng cường giám sát của phụ huynh và cơ quan quản lý giáo dục đối với các khoản thu phát sinh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc lạm thu hoặc tự ý ban hành các quy định “vượt rào” thẩm quyền dưới danh nghĩa xã hội hóa là những biểu hiện lệch chuẩn trong quản trị trường học, trực tiếp xâm phạm đến quyền lợi kinh tế của gia đình và quyền tiếp cận giáo dục bình đẳng của học sinh.

• Đối thoại dựa trên hành lang pháp lý: Đối diện với các quy định mang tính áp đặt từ nhà trường, sự phản ứng cảm tính của phụ huynh không mang lại hiệu quả bằng việc sử dụng tư duy pháp lý sòng phẳng. Việc yêu cầu Ban giám hiệu ngồi vào bàn đối thoại để minh bạch hóa căn cứ pháp lý, bóc tách cơ cấu chi phí của chương trình là bước đi cần thiết để kiểm soát quyền lực điều hành của nhà trường.
• Quyền khiếu nại và vai trò của cơ quan quản lý: Nếu nhà trường chọn cách im lặng hoặc giải trình quanh co, phụ huynh cần chuyển trạng thái từ đối thoại sang thực thi quyền khiếu nại. Gửi đơn kiến nghị lên Phòng hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo không chỉ để bảo vệ túi tiền của gia đình, mà là yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước lập tức thanh tra, huỷ bỏ các văn bản trái thẩm quyền. Giáo dục hiện đại phải trả lại giá trị nguyên bản của nó: không có chỗ cho sự ép buộc hay trục lợi thương mại, mọi dịch vụ gia tăng phải dựa trên sự tự nguyện và quyền lựa chọn tuyệt đối của người học.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

“Chứng chỉ có thể là cơ hội để học sinh phát triển, nhưng không được phép trở thành rào cản đối với quyền được học tập và được lên lớp của các em.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.