Việc Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án quốc phòng là trường hợp khá đặc biệt, vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, vừa phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người dân vẫn băn khoăn khi thấy cùng một hộ gia đình bị thu hồi nhưng giá bồi thường giữa đất ở và đất trồng cây lại rất khác nhau. Liệu cách tính này có đúng quy định của pháp luật hay không? Tình huống dưới đây là một ví dụ điển hình.
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Hộ ông Nguyễn Văn A (xã B, tỉnh C) có một thửa đất gồm 250 m² đất ở và 3.500 m² đất trồng cây lâu năm đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Mới đây, UBND tỉnh ban hành quyết định thu hồi toàn bộ diện tích đất của gia đình ông A để thực hiện dự án xây dựng công trình quốc phòng theo chủ trương của Nhà nước.
Sau khi nhận phương án bồi thường, ông A nhận thấy giá bồi thường đối với phần đất ở cao hơn rất nhiều so với phần đất trồng cây lâu năm, mặc dù hai loại đất nằm liền kề nhau và đều thuộc quyền sử dụng của gia đình.
Một số người dân xung quanh còn cho rằng vì đây là dự án quốc phòng nên Nhà nước sẽ “đền bù theo giá Nhà nước rất thấp”, thậm chí có ý kiến cho rằng toàn bộ diện tích đất phải được tính theo giá đất ở vì cùng nằm trong một thửa đất.
Điều này khiến gia đình ông A băn khoăn:
“Khi Nhà nước thu hồi đất để làm công trình quốc phòng thì giá bồi thường đất ở và đất nông nghiệp được xác định như thế nào? Có được áp dụng chung một mức giá hay mỗi loại đất được tính riêng? Ngoài tiền bồi thường về đất thì gia đình còn được hưởng những khoản hỗ trợ nào khác?”
Đây là thắc mắc rất phổ biến của người dân khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc các dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng.
2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
Nhiều người cho rằng cứ thu hồi đất làm công trình quốc phòng thì người dân phải chấp nhận mức bồi thường cố định hoặc toàn bộ diện tích sẽ được tính theo cùng một đơn giá. Tuy nhiên, pháp luật đất đai quy định rất rõ nguyên tắc bồi thường theo từng loại đất và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất.
1. Nhà nước được thu hồi đất để thực hiện dự án quốc phòng.
Theo điểm a khoản 1 Điều 78 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh nhằm xây dựng các công trình phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc thu hồi đất để xây dựng công trình quốc phòng là trường hợp thu hồi đất hợp pháp nếu đáp ứng đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo quy định.
2. Việc bồi thường được xác định theo từng loại đất bị thu hồi.
Theo khoản 1 Điều 91 Luật Đất đai năm 2024, người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu đủ điều kiện được bồi thường thì được bồi thường đối với từng loại đất theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, theo Điều 159 Luật Đất đai năm 2024, bảng giá đất được xây dựng theo từng loại đất, từng vị trí, từng khu vực và là căn cứ trong các trường hợp pháp luật quy định; còn đối với trường hợp phải xác định giá đất cụ thể để bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất thì việc xác định được thực hiện theo Điều 160 Luật Đất đai năm 2024 trên cơ sở phương pháp định giá đất và quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Do đó:
- Phần đất ở được xác định giá bồi thường theo loại đất ở;
- Phần đất trồng cây lâu năm được xác định giá bồi thường theo loại đất nông nghiệp tương ứng.
Việc hai loại đất nằm trên cùng một thửa không làm thay đổi nguyên tắc bồi thường theo mục đích sử dụng của từng loại đất.
3. Ngoài bồi thường về đất, người dân còn có thể được bồi thường tài sản và hưởng các khoản hỗ trợ.
Theo Điều 102 Luật Đất đai năm 2024, người có đất bị thu hồi còn được xem xét bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Bên cạnh đó, Điều 108 và Điều 109 Luật Đất đai năm 2024 quy định người bị thu hồi đất còn có thể được hưởng các chính sách hỗ trợ như:
- hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;
- hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm;
- hỗ trợ tái định cư (nếu thuộc trường hợp phải bố trí tái định cư);
- các khoản hỗ trợ khác theo chính sách của địa phương.
Như vậy, quyền lợi của người dân không chỉ dừng lại ở tiền bồi thường về đất mà còn bao gồm nhiều chính sách hỗ trợ nhằm bảo đảm ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất.
4. Giá bồi thường không phải do cơ quan thu hồi đất tự quyết định.
Theo Điều 160 Luật Đất đai năm 2024, việc xác định giá đất cụ thể để bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải tuân thủ nguyên tắc, phương pháp định giá đất và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định theo đúng trình tự luật định.
Do đó, cơ quan thực hiện thu hồi đất không được tự ý áp đặt mức giá bồi thường mà phải căn cứ vào quy định của pháp luật và quyết định về giá đất của cơ quan có thẩm quyền tại thời điểm thu hồi.
Kết luận pháp lý: Từ các quy định pháp luật nêu trên có thể khẳng định rằng, khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án quốc phòng, mỗi loại đất sẽ được xác định mức bồi thường theo đúng mục đích sử dụng của loại đất đó, không áp dụng chung một đơn giá cho toàn bộ thửa đất. Bên cạnh tiền bồi thường về đất, người sử dụng đất còn có thể được bồi thường tài sản trên đất và hưởng các chính sách hỗ trợ theo quy định. Nếu có căn cứ cho rằng phương án bồi thường chưa đúng quy định, người dân có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải thích, đối thoại hoặc thực hiện quyền khiếu nại theo trình tự pháp luật.
3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”
1. Về khía cạnh Tâm lý – Giáo dục
Đối với nhiều gia đình, đất đai không chỉ là tài sản mà còn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ, là nguồn sinh kế và là ký ức của cả một đời người. Vì vậy, khi nhận thông báo thu hồi đất, đặc biệt là để thực hiện các công trình quốc phòng, tâm lý lo lắng, tiếc nuối hay băn khoăn về mức bồi thường là điều hoàn toàn dễ hiểu.
Tuy nhiên, trong một Nhà nước pháp quyền, quyền lợi chính đáng của người dân và lợi ích quốc gia luôn phải được hài hòa. Xây dựng các công trình quốc phòng là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ chủ quyền, an ninh và sự bình yên của đất nước. Mỗi công dân đều có trách nhiệm chung tay thực hiện nhiệm vụ này, nhưng sự đồng thuận chỉ bền vững khi quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất được bảo đảm đầy đủ, minh bạch và công bằng.
Ở góc độ giáo dục, cần bồi dưỡng nhận thức rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện ở tinh thần sẵn sàng cống hiến mà còn ở việc tôn trọng và chấp hành các quyết định đúng pháp luật vì lợi ích chung của quốc gia. Đồng thời, các cơ quan nhà nước cũng cần công khai phương án bồi thường, giải thích rõ căn cứ pháp lý và lắng nghe ý kiến của người dân để tạo sự đồng thuận xã hội.
2. Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản
Về quản trị nhà nước, chính quyền địa phương cần thực hiện tốt công tác tuyên truyền, đối thoại và giải quyết kịp thời các kiến nghị của người dân, tránh để phát sinh tâm lý nghi ngờ, so bì hoặc khiếu kiện kéo dài chỉ vì thiếu thông tin hoặc hiểu chưa đầy đủ về chính sách bồi thường.
4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG
Để giải quyết triệt để vấn đề này một cách thấu tình đạt lý, giảm thiểu chi phí và thời gian hầu tòa, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:
Bước 1. Kiểm tra kỹ quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; đối chiếu diện tích, loại đất, nguồn gốc sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.
Bước 2. Đối chiếu mức giá bồi thường của từng loại đất với quyết định về giá đất cụ thể hoặc các căn cứ pháp lý được áp dụng tại địa phương; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải thích nếu có nội dung chưa rõ.
Bước 3. Rà soát đầy đủ các khoản bồi thường và hỗ trợ mà gia đình được hưởng, bao gồm bồi thường về đất, tài sản trên đất, hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề, tái định cư (nếu có) và các chính sách hỗ trợ khác theo quy định.
Bước 4. Trường hợp phát hiện phương án bồi thường chưa đúng quy định hoặc còn thiếu quyền lợi hợp pháp, người dân nên thực hiện quyền kiến nghị, đối thoại hoặc khiếu nại theo đúng trình tự pháp luật, tránh nghe theo các thông tin thiếu kiểm chứng hoặc có hành vi cản trở việc thu hồi đất trái quy định.
Bước 5. Chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong quá trình kiểm đếm, xác minh và bàn giao mặt bằng sau khi quyền lợi hợp pháp đã được bảo đảm đầy đủ, góp phần bảo đảm tiến độ thực hiện công trình quốc phòng.
Chuyên gia Nguyễn Hữu Long khuyến nghị: “Thu hồi đất để xây dựng công trình quốc phòng là sự kết hợp giữa trách nhiệm của Nhà nước và trách nhiệm của mỗi công dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Người dân có quyền yêu cầu được bồi thường, hỗ trợ đúng và đủ theo quy định của pháp luật; đồng thời cũng cần đồng hành cùng Nhà nước trong những dự án phục vụ lợi ích quốc gia. Khi quyền lợi được bảo đảm minh bạch và nghĩa vụ công dân được thực hiện trên cơ sở pháp luật, đó chính là nền tảng để xây dựng niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và phát huy tinh thần yêu nước trong thời kỳ mới.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.
Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.