Học sinh THCS rủ nhau hút thuốc lá điện tử trong nhà vệ sinh tai trường học đang gây tranh cãi, khi biện pháp kỷ luật mang tính “răn đe” nhưng có thể “quá cực đoan”, gợi ra nhiều tranh luận về tính giáo dục và giới hạn xử lý vi phạm trong nhà trường.
1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Hiệu trưởng trường THCS Q, Thành phố N, đã ký 2 quyết định kỷ luật với hình thức đình chỉ học tập 3 ngày đối với em A.D. (học sinh lớp 8) và đình chỉ học tập 7 ngày đối với em G.B. (cùng lớp 8) do vi phạm nội quy nhà trường. Trước đó, chiều 22/12, sau giờ ra chơi, em V.A.D vào lớp học có biểu hiện chóng mặt và ngất trong lớp. Sau khi được giáo viên chủ nhiệm và gia đình đưa đi cấp cứu thì D cho biết: G.B đã cho em hút thuốc lá điện tử trong nhà vệ sinh.
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
Xét về mặt pháp luật, việc xử lý kỷ luật đối với hành vi học sinh hút thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học là vấn đề cần xem xét về tính đúng thẩm quyền, quy trình áp dụng và tính chất mang tính giáo dục theo quy định của ngành
- Quy định về nghĩa vụ của người học trong cơ sở giáo dục
Theo khoản 2 Điều 82 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025), học sinh có nghĩa vụ tôn trọng nhà giáo, cán bộ, người lao động và chấp hành nghiêm túc nội quy, quy chế của nhà trường nếu muốn bảo đảm môi trường học tập lành mạnh, kỷ cương, trừ trường hợp có quy định khác của pháp luật đối với từng cấp học.
- Nguyên tắc về địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn theo quy định pháp luật
Việc các học sinh trường THCS Q hút thuốc lá điện tử trong nhà vệ sinh là sai, và vi phạm điều cấm của pháp luật tại điểm b) khoản 1 Điều 11 Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 vì nhà trường là cơ sở giáo dục và nội dung điều khoản:
“ Địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên bao gồm:
a) Cơ sở y tế;
b) Cơ sở giáo dục, trừ các cơ sở quy định tại điểm b khoản 2 Điều này;…”
Song, nghĩa vụ của người hút là không hút thuốc lá vào những địa điẻm bị cấm trên. Điều đáng chú ý ở đây, đối tượng hút thuốc là các em học sinh cấp 2, nên vấn đề càng được chú trọng và quan tâm nhiều hơn.
Áp dụng vào tình huống
- Trong vụ việc, các học sinh trường THCS Q đã có hành vi sai trái khi hút thuốc lá điện tử trong nhà vệ sinh, vi phạm nghiêm trọng cả nội quy nhà trường lẫn điều cấm của Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, việc áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật phải được thực hiện đúng nội quy, tuân thủ đúng quy trình tương xứng và không được áp dụng các hình thức mang tính loại trừ cực đoan như đuổi học biệt tích nếu chưa đủ căn cứ.
Kết luận pháp lý: Hành vi hút thuốc lá điện tử của học sinh nếu không được xử lý theo đúng quy trình và tính chất giáo dục quy định tại Luật Giáo dục thì có dấu hiệu không phù hợp quy định pháp luật. Các biện pháp đưa ra phải đảm bảo đúng thủ tục, vừa nghiêm minh vừa mang tính chuyển hóa, hướng nghiệp giáo dục hành vi cho người học.
3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)
Ở lứa tuổi THCS, học sinh rất dễ chịu tác động mạnh mẽ của “tâm lý nổi loạn, đua đòi tuổi dậy thì”. Những khao khát muốn thể hiện bản thân, bắt chước bạn bè xung quanh hoặc thử nghiệm cái mới khi chưa lường hết hậu quả chính là nguồn cơn thúc đẩy các hành vi lệch chuẩn phát sinh trong môi trường học đường. Việc thiếu định hướng cảm xúc và giáo dục kỹ năng sống kịp thời sẽ dễ làm mờ đi những giá trị đạo đức ứng xử cơ bản của học sinh.
Chính vì vậy, việc xử lý và giáo dục hiệu quả những hành vi này không thể nào tách rời sự phối hợp gia đình, bởi phụ huynh chính là lực lượng đồng hành quan trọng nhất trong việc giám sát, định hướng và điều chỉnh hành vi của các em từ gốc rễ. Khi nhà trường và gia đình cùng thống nhất một phương pháp, việc phòng ngừa và giảm thiểu hành vi vi phạm đạo đức mới thực sự bền vững, tạo nên điểm tựa vững chắc giúp con cái hoàn thiện nhân cách.
Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản
Bài học quản trị đắt giá ở đây dành cho các nhà quản lý giáo dục chính là việc thay đổi tư duy kỷ luật xơ cứng. Nhà trường cần chủ động xây dựng hệ thống quản trị quy chế kỷ luật mang tính giáo dục, chuyển hóa thay vì đẩy học sinh ra lề xã hội. Việc áp dụng các hình phạt mang tính bài xích, cô lập học sinh ngay từ đầu là một sai lầm nghiêm trọng trong quản trị con người, vô tình tạo nên những vết rạn nứt tâm lý nặng nề và đẩy rủi ro về phía xã hội.
Đối với môi trường học đường, hệ thống kỷ luật không chỉ nhằm mục đích xử phạt hay răn đe đơn thuần, mà phải kết hợp chặt chẽ với tư vấn tâm lý học đường để giúp học sinh tự nhận diện sâu sắc về sai phạm và có cơ hội sửa đổi hành vi. Đây chính là giải pháp “chìa khóa” cốt lõi giúp đóng băng các rủi ro phát sinh trong tương lai, bảo đảm trường học luôn là nơi học tập lành mạnh, an toàn và kỷ cương.
4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia
Trên cơ sở phân tích vụ việc, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất 3 nhóm giải pháp nhằm bảo đảm kỷ luật học đường hiệu quả và đúng quy định:
- Bước 1 – Thiết lập cơ chế thu – chi minh bạch và có đồng thuận trong quản lý hành vi: Nhà trường cần tăng cường hoạt động của ban tư vấn tâm lý học đường, nhận diện sớm các biểu hiện tò mò, bắt chước của lứa tuổi vị thành niên. Các quyết định kỷ luật (như đình chỉ học tập có thời hạn) phải được thông tin rõ ràng, công khai lộ trình lỗi phạm và có sự phối hợp, thống nhất biện pháp giáo dục cùng phụ huynh học sinh ngay từ đầu.
- Bước 2 – Bảo đảm quyền góp ý và giảm áp lực tâm lý học sinh: Cần tổ chức các buổi truyền thông về tác hại thực tế của thuốc lá điện tử theo hướng gần gũi, chia sẻ, không áp đặt để tránh tạo tâm lý đối kháng. Trang bị cho các em kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng từ chối trước sự lôi kéo của bạn bè, giúp học sinh nhận thức sâu sắc sai phạm mà không bị áp lực kỳ thị từ môi trường xung quanh.
- Bước 3 – Chuẩn hóa vai trò Ban đại diện cha mẹ học sinh và tập huấn quy định: Nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với Ban đại diện cha mẹ học sinh để phổ biến rõ quy định của Luật Giáo dục và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tổ chức tập huấn cho đội ngũ giáo viên về phương pháp kỷ luật tích cực, thay vì sa vào cái bẫy xử phạt cực đoan, cần tập trung giúp học sinh sửa đổi hành vi ngay trong môi trường học tập
Thông điệp: “Giải quyết vi phạm học đường cần giáo dục, điều chỉnh hành vi học sinh, không tách các em khỏi môi trường học tập.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.