Trường THCS tư thục tự ý tăng học phí giữa năm học để bù lỗ chi phí vận hành đang gây tranh cãi, khi mức đóng góp mang tính “cam kết ổn định” nhưng bị “thay đổi đột ngột”, khiến nhiều phụ huynh đặt ra nghi vấn về tính minh bạch và cân bằng lợi ích trong môi trường giáo dục
1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Tại Trường THCS H, đầu năm học 2025–2026, nhà trường đã ký thông báo thu học phí với phụ huynh học sinh lớp 8, trong đó nêu rõ mức học phí áp dụng ổn định theo từng học kỳ. Tuy nhiên, đến giữa học kỳ II, nhà trường bất ngờ ra thông báo tăng học phí thêm 30% với lý do chi phí vận hành tăng cao, bao gồm lương giáo viên, điện nước và chi phí duy trì cơ sở vật chất, buộc phải “bù lỗ” để đảm bảo hoạt động.
Quyết định này khiến nhiều phụ huynh, trong đó có hộ gia đình ông Nguyễn Văn A (xã B, tỉnh C), bức xúc vì cho rằng mức thu mới không được thỏa thuận từ đầu năm học và gây áp lực tài chính đột ngột cho gia đình. Một số phụ huynh đặt vấn đề rằng: việc thay đổi học phí giữa năm có vi phạm cam kết ban đầu của nhà trường hay không ?
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
Xét về mặt pháp luật, việc trường tư thục tự ý tăng học phí 30% giữa năm học với lý do bù lỗ chi phí vận hành mà không có sự thống nhất, đồng ý rõ ràng của phụ huynh là vấn đề cần xem xét về tính đúng căn cứ và thẩm quyền điều chỉnh nguồn đóng góp.
- Quy định về mục đích và phạm vi xác định mức học phí trong giáo dục Theo Điều 99 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2026): “…Mức học phí được xác định theo lộ trình bảo đảm chi phí dịch vụ giáo dục, đào tạo do Chính phủ quy định;…”, mức học phí được xác định theo lộ trình bảo đảm chi phí dịch vụ giáo dục, đào tạo do Chính phủ quy định. Học phí phải được thực hiện theo quy định của Nhà nước và bảo đảm tính công khai, minh bạch. Vì vậy, trường THCS tư thục không được tùy ý tăng học phí giữa năm nếu việc điều chỉnh không phù hợp quy định hoặc không đúng với mức đã công bố, thỏa thuận ban đầu với phụ huynh
- Nguyên tắc về trách nhiệm bảo đảm hài hòa lợi ích theo pháp luật về giá Theo Điều 1 và điểm b khoản 1 Điều 22 Luật Giá 2023 (sửa đổi, bổ sung 2025):
“Điều 22. Nguyên tắc và căn cứ định giá của Nhà nước
Nguyên tắc định giá của Nhà nước được quy định như sau:
a) Bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý, hợp lệ; lợi nhuận (nếu có) hoặc tích lũy theo quy định của pháp luật (nếu có) phù hợp với mặt bằng thị trường; bảo đảm phù hợp với cung cầu hàng hóa, dịch vụ, điều kiện thị trường tại thời điểm định giá và chủ trương, chính sách phát triển kinh tế – xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ;
b) Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng; “
Áp dụng vào tình huống
- Trong vụ việc, mức tăng học phí 30% từ phía nhà trường đã làm thay đổi nội dung đã thỏa thuận ổn định ban đầu. Đây là khoản thu có dấu hiệu không phù hợp với quy định về lộ trình học phí và nguyên tắc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên theo pháp luật hiện hành. Khi quyền lợi bị xâm phạm không đúng cam kết, phụ huynh có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật dân sự về hợp đồng.
Kết luận pháp lý: Việc sử dụng thẩm quyền của cơ sở tư thục để tăng học phí nếu không đúng căn cứ, không đúng quy trình thống nhất thỏa thuận từ đầu năm học theo quy định tại Luật Giáo dục và Luật Giá thì có dấu hiệu không phù hợp quy định pháp luật. Phụ huynh hoàn toàn có quyền khiếu nại, yêu cầu giải quyết theo pháp luật dân sự và cơ quan quản lý có thể tiến hành kiểm tra, chấn chỉnh.
3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)
Tâm lý của phụ huynh thường dễ rơi vào trạng thái bất ổn trước những biến động đột ngột của chi phí trường học. Việc nhà trường tăng học phí giữa năm xuất phát từ góc nhìn thương mại, nhưng lại dễ châm ngòi cho tình trạng khủng hoảng dòng tiền gia đình khi kế hoạch tài chính định sẵn bị phá vỡ. Sự tác động của yếu tố tiền bạc giữa năm học dễ làm mờ đi tính nhân văn và khơi dậy sự thất vọng về tính thương mại hóa giáo dục trong lòng người học.
Nếu đẩy xung đột này lên cao, mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình sẽ hoàn toàn đổ vỡ, tạo nên vết rạn nứt tâm lý nặng nề cho học sinh khi mất đi cảm giác an tâm trong môi trường học tập. Giáo dục luôn hướng con người đến sự ổn định và niềm tin; việc xáo trộn cam kết tài chính vì áp lực doanh thu là một tấm gương xấu về chữ “tín” ngay trong môi trường sư phạm.
Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản
Bài học quản trị đắt giá ở đây dành cho các cơ sở giáo dục chính là sự “thiếu minh bạch”. Việc điều chỉnh chi phí tùy hứng và không chịu thiết lập một cam kết rõ ràng ngay từ đầu năm học là một sai lầm nghiêm trọng trong quản trị vận hành. Đối với môi trường học đường, việc quản trị rủi ro hợp đồng đào tạo và lộ trình tài chính minh bạch trên văn bản chính là cách duy nhất để đóng băng các rủi ro tranh chấp và bảo vệ uy tín thương hiệu trong tương lai.
4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia
Để khắc phục tình trạng xung đột tài chính và tăng cường minh bạch trong quản lý học phí trường tư thục, chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp theo 3 bước sau:
- Bước 1 – Thiết lập cơ chế thu – chi minh bạch và có đồng thuận: Mọi sự thay đổi về mức học phí phải dựa trên việc rà soát kỹ lưỡng các cam kết trong hợp đồng dịch vụ giáo dục ban đầu. Nhà trường cần thông tin sớm, minh bạch hóa các chứng cứ chi phí vận hành và chỉ thực hiện điều chỉnh khi đạt được sự đồng thuận, thỏa thuận hợp lý từ phía phụ huynh chứ không áp đặt đơn phương.
- Bước 2 – Bảo đảm quyền góp ý và giảm áp lực tâm lý phụ huynh: Nhà trường cần tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp, cởi mở để lắng nghe phản hồi của gia đình nhằm giải tỏa khủng hoảng dòng tiền và áp lực tài chính bị động. Việc tạo không gian chia sẻ và dự liệu lộ trình tăng phù hợp giúp giảm thiểu sự thất vọng về tính thương mại hóa, bảo vệ trải nghiệm học tập ổn định của học sinh.
- Bước 3 – Chuẩn hóa vai trò Ban đại diện cha mẹ học sinh và tập huấn quy định: Nhà trường cần chủ động chuẩn hóa năng lực quản trị rủi ro tài chính thông qua việc xây dựng cơ chế dự báo chi phí dài hạn ngay từ đầu năm học. Phối hợp chặt chẽ với Ban đại diện phụ huynh để phổ biến rõ lộ trình tăng phí (nếu có) theo đúng tinh thần Luật Giá và Luật Giáo dục, đảm bảo tính bền vững của hệ thống và tránh các chi phí phát sinh do tranh chấp pháp lý.
Thông điệp: “Giáo dục chỉ bền vững khi cam kết được tôn trọng, tài chính minh bạch và lợi ích người học được đặt lên hàng đầu.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.
Từ khóa: Tư vấn; Luật Giáo dục; Luật giá; Học phí.