1. Tóm tắt tình huống thực tế

Công ty Cổ phần An Phát là doanh nghiệp gia đình hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và phân phối hàng tiêu dùng. Sau nhiều năm phát triển, công ty đã mở rộng quy mô, tăng doanh thu và xây dựng được vị thế nhất định trên thị trường. Tuy nhiên, mọi chiến lược của doanh nghiệp đều tập trung chủ yếu vào lợi nhuận và tăng trưởng kinh tế.

Trong quá trình điều hành, ban lãnh đạo thường xuyên đặt ra các chỉ tiêu doanh số cao, yêu cầu nhân viên làm thêm giờ để đáp ứng tiến độ nhưng chưa quan tâm đúng mức đến chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc và đời sống tinh thần của người lao động. Một số nhân viên có năng lực đã nghỉ việc vì cảm thấy không được tôn trọng và không nhìn thấy cơ hội phát triển lâu dài.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng chưa chú trọng đến trách nhiệm với cộng đồng và môi trường. Các hoạt động xã hội chủ yếu được thực hiện mang tính hình thức, chưa gắn với chiến lược phát triển của công ty.

Khi thế hệ lãnh đạo kế tiếp chuẩn bị tiếp quản, một vấn đề được đặt ra: An Phát nên tiếp tục duy trì tư duy kinh doanh đặt lợi nhuận lên hàng đầu hay cần xây dựng một tầm nhìn nhân văn hơn, lấy con người, trách nhiệm xã hội và sự phát triển bền vững làm nền tảng?

Sự khác biệt về quan điểm giữa thế hệ sáng lập và thế hệ kế nhiệm khiến nội bộ doanh nghiệp xuất hiện nhiều bất đồng, ảnh hưởng đến định hướng phát triển trong tương lai.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Tầm nhìn nhân văn không chỉ là vấn đề đạo đức hay triết lý kinh doanh mà còn phải được xây dựng trên nền tảng tuân thủ pháp luật.

Thứ nhất, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Theo Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền được làm việc, lựa chọn việc làm, hưởng lương phù hợp và được bảo đảm các điều kiện làm việc an toàn. Đồng thời, Điều 8 Bộ luật này nghiêm cấm các hành vi phân biệt đối xử trong lao động, ngược đãi người lao động và cưỡng bức lao động.

Vì vậy, doanh nghiệp không thể lấy mục tiêu lợi nhuận làm lý do để gây áp lực quá mức, xâm phạm quyền lợi hoặc xem nhẹ đời sống của nhân viên. Một môi trường làm việc nhân văn trước hết phải bảo đảm các quyền cơ bản của người lao động.

Thứ hai, thực hiện trách nhiệm đối với môi trường và cộng đồng.

Theo Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường 2020, bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân.

Do đó, doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát chất thải, sử dụng tài nguyên hợp lý và hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Đây không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố thể hiện định hướng phát triển có trách nhiệm của doanh nghiệp.

Thứ ba, xây dựng văn hóa kinh doanh dựa trên sự trung thực và thiện chí.

Theo khoản 3 Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân, pháp nhân phải xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự một cách thiện chí, trung thực.

Trong hoạt động kinh doanh, nguyên tắc này đòi hỏi doanh nghiệp phải tôn trọng cam kết, minh bạch trong giao dịch và không vì lợi ích trước mắt mà gây thiệt hại cho khách hàng, đối tác hoặc người lao động.

Như vậy, một tầm nhìn nhân văn phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể, phù hợp với quy định pháp luật chứ không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Một doanh nghiệp có thể đạt được doanh thu cao nhưng chưa chắc đã phát triển bền vững nếu thiếu sự gắn kết giữa con người với tổ chức.

Thứ nhất, con người phải là trung tâm của sự phát triển.

Người lao động không chỉ là nguồn lực tạo ra lợi nhuận mà còn là chủ thể góp phần xây dựng giá trị và thương hiệu doanh nghiệp. Khi nhân viên được tôn trọng, được ghi nhận và có cơ hội phát triển, họ sẽ có động lực gắn bó, cống hiến lâu dài.

Thứ hai, tầm nhìn nhân văn cần được chuyển hóa thành văn hóa doanh nghiệp.

Những giá trị như trung thực, tôn trọng, công bằng và trách nhiệm cần được thể hiện trong cách lãnh đạo ra quyết định, cách nhân viên phối hợp và cách doanh nghiệp đối xử với khách hàng, đối tác.

Nếu chỉ tuyên bố lấy con người làm trung tâm nhưng vẫn duy trì cách quản trị áp đặt, thiếu công bằng thì tầm nhìn đó sẽ không có giá trị thực tế.

Thứ ba, cần dung hòa lợi ích kinh tế với trách nhiệm xã hội.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải lựa chọn giữa lợi nhuận và giá trị nhân văn. Một chính sách đãi ngộ hợp lý, môi trường làm việc tích cực và hoạt động kinh doanh có trách nhiệm có thể giúp nâng cao uy tín, giữ chân nhân tài và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xây dựng tầm nhìn nhân văn và bảo đảm khả năng phát triển lâu dài, Công ty An Phát cần thực hiện đồng bộ ba nhóm giải pháp:

Giai đoạn ngắn hạn: Chấn chỉnh nhận thức và hành động

• Rà soát các chính sách lao động, tiền lương, thời giờ làm việc và chế độ phúc lợi để bảo đảm tuân thủ pháp luật.

• Tổ chức đối thoại với người lao động nhằm ghi nhận những khó khăn, nguyện vọng và đề xuất thực tế.

• Khắc phục những biểu hiện quản trị áp đặt, thiếu công bằng và thiếu tôn trọng nhân viên.

Giai đoạn trung hạn: Xây dựng tầm nhìn và văn hóa nhân văn

• Xác định rõ các giá trị cốt lõi của doanh nghiệp như con người, trung thực, trách nhiệm và phát triển bền vững.

• Xây dựng chính sách đào tạo, phát triển năng lực và tạo cơ hội thăng tiến cho nhân viên.

• Đưa trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường trở thành một phần trong kế hoạch hoạt động thường xuyên của doanh nghiệp.

• Xây dựng cơ chế đánh giá lãnh đạo dựa trên cả kết quả kinh doanh và trách nhiệm đối với con người.

Giai đoạn dài hạn: Kế thừa và phát triển di sản nhân văn

• Đưa tầm nhìn nhân văn vào chiến lược phát triển dài hạn và quy chế quản trị doanh nghiệp.

• Đào tạo thế hệ lãnh đạo kế nhiệm có năng lực chuyên môn, đạo đức và tinh thần trách nhiệm.

• Thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá việc thực hiện các giá trị cốt lõi để tránh tình trạng tầm nhìn chỉ tồn tại trên giấy.

• Xây dựng mối quan hệ bền vững với người lao động, khách hàng, đối tác và cộng đồng.

5. Thông điệp từ chuyên gia

Một doanh nghiệp thành công không chỉ được đánh giá bằng doanh thu, lợi nhuận hay quy mô thị trường mà còn bằng những giá trị tích cực mà doanh nghiệp tạo ra cho con người và xã hội.

Tầm nhìn nhân văn chính là nền tảng giúp doanh nghiệp phát triển vượt ra ngoài lợi ích kinh tế trước mắt. Khi người lãnh đạo biết đặt con người vào vị trí trung tâm, tôn trọng pháp luật và đề cao trách nhiệm xã hội, doanh nghiệp sẽ có cơ hội xây dựng được niềm tin và sự gắn kết lâu dài.

Di sản lớn nhất mà một thế hệ lãnh đạo để lại không chỉ là tài sản hay thương hiệu, mà còn là những giá trị nhân văn được duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ.