TÌNH HUỐNG SỐ 977: HỘ DÂN TỰ Ý DÙNG LÒ HƠI ĐỐT CỦI CỦI RÁC NILON PHẾ LIỆU SẤY NÔNG SẢN SẮN NGÔ BỐC KHÓI MÙI KHÉT LẸT BAO PHỦ KHU DÂN CƯ ĐÔ THỊ TẬP TRUNG?

TÌNH HUỐNG SỐ 977: HỘ DÂN TỰ Ý DÙNG LÒ HƠI ĐỐT CỦI CỦI RÁC NILON PHẾ LIỆU SẤY NÔNG SẢN SẮN NGÔ BỐC KHÓI MÙI KHÉT LẸT BAO PHỦ KHU DÂN CƯ ĐÔ THỊ TẬP TRUNG?

Khi hộ sản xuất nhỏ cho cả rác nilon, phế liệu vào lò sấy để “đỡ tốn tiền củi”, khói khét lẹt bay thẳng vào khu dân cư đô thị tập trung, đó không còn là chuyện làm ăn nhỏ lẻ mà là hành vi gây ô nhiễm nguy hại cho cả cộng đồng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

## 1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Từ năm 2024, hộ ông Nguyễn Văn A tại phường X, tỉnh Y tự lắp một lò hơi đốt củi trong khuôn viên nhà để sấy sắn, ngô thu mua của nông dân, bán lại cho cơ sở sản xuất nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Lò hoạt động liên tục ngày đêm, không có giấy tờ môi trường, ống khói thấp, không có hệ thống lọc bụi, khí thải.

Gần đây, để giảm chi phí, ông A đốt thêm cả rác nilon, bao bì, vỏ lốp và phế liệu thu gom được. Khói đen, mùi khét lẹt theo gió phủ kín khu dân cư đô thị tập trung xung quanh. Nhiều gia đình phải đóng kín cửa cả ngày, người già và trẻ nhỏ ho kéo dài. Bà Trần Thị B – tổ trưởng tổ dân phố – nhiều lần nhắc nhở nhưng ông A đáp: “Nhà tôi, lò của tôi, đốt gì là quyền của tôi, sản xuất nhỏ thì ai quản được”.

Bà con bức xúc, có người đề nghị đến đập lò. Bà B băn khoăn: pháp luật xử lý hộ sản xuất nhỏ này như thế nào?

## 2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận của ông A cho rằng “sản xuất nhỏ, đốt gì là quyền của tôi” là hoàn toàn sai. Căn cứ Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Luật số 72/2020/QH14, có hiệu lực từ 01/01/2022, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026) và Luật Chăn nuôi năm 2018, quyền lợi của người dân được bảo vệ như sau:

1. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả giá”:

Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm phải khắc phục, cải tạo và bồi thường thiệt hại. Quy mô hộ gia đình không phải là lý do miễn trừ trách nhiệm.

2. Hành vi bị nghiêm cấm:

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm việc đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật và nghiêm cấm xả khí thải chưa xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường. Rác nilon, vỏ lốp, phế liệu là chất thải, không phải nhiên liệu hợp pháp.

3. Điều kiện hoạt động của cơ sở sản xuất:

Cơ sở sản xuất, kinh doanh có phát sinh khí thải phải thực hiện đăng ký môi trường hoặc có giấy phép môi trường tùy quy mô, đầu tư công trình thu gom, xử lý bụi, khí thải đạt quy chuẩn kỹ thuật và chịu sự kiểm tra, thanh tra của cơ quan quản lý theo Nghị định số 08/2022/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP và Nghị định số 48/2026/NĐ-CP).

4. Quy định của Luật Chăn nuôi 2018:

Khi sắn, ngô sấy được bán làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, hoạt động này chịu sự điều chỉnh của Luật Chăn nuôi về thức ăn chăn nuôi: nguyên liệu phải bảo đảm chất lượng, an toàn, không chứa chất cấm, chất độc hại vượt giới hạn cho phép. Nông sản sấy bằng khói đốt nilon, phế liệu có nguy cơ nhiễm độc, tiềm ẩn rủi ro cho vật nuôi.

5. Quyền khiếu nại, tố cáo, bồi thường và chế tài:

Điều 163 Luật Bảo vệ môi trường 2020 cho phép tổ chức, cá nhân khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Các Điều 130, 131 và 133 quy định thiệt hại về sức khỏe, tài sản do ô nhiễm được bồi thường; trách nhiệm chứng minh quan hệ nhân quả thuộc về bên gây ô nhiễm. Hành vi vi phạm bị xử phạt theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP (Điều 20 và các điều liên quan), kèm biện pháp buộc khắc phục ô nhiễm và chi trả chi phí đo đạc, phân tích mẫu khí thải.

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi: Việc đốt rác nilon, phế liệu trong lò sấy là hành vi đốt chất thải rắn trái quy định, bị nghiêm cấm; không thể coi là “quyền tự do sản xuất”.
• Về điều kiện cơ sở: Lò hoạt động nhiều tháng, không có hệ thống xử lý khí thải, không có thủ tục môi trường, ống khói thấp xả thẳng vào khu dân cư tập trung.
• Về hậu quả: Khói khét, bụi tro tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân, đặc biệt người già và trẻ nhỏ; nông sản sấy còn có nguy cơ mất an toàn khi dùng làm thức ăn chăn nuôi.

Kết luận pháp lý: Bà B, tổ dân phố và các hộ dân hoàn toàn có quyền gửi đơn kiến nghị, tố cáo đến UBND phường, cơ quan quản lý môi trường hoặc lực lượng Cảnh sát môi trường để yêu cầu kiểm tra, lấy mẫu khí thải, xử phạt, buộc chấm dứt đốt chất thải và khắc phục ô nhiễm. Nếu có thiệt hại về sức khỏe, tài sản, người dân có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án nhân dân khu vực. Tuyệt đối không tự ý đập phá lò.

##3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “nhà tôi, tôi làm” và áp lực mưu sinh khiến nhiều hộ sản xuất nhỏ coi môi trường là chuyện của người khác. Tiết kiệm vài trăm nghìn đồng tiền củi bằng cách đốt nilon thực chất là đẩy chi phí sức khỏe sang hàng xóm. Về phía người dân, nỗi bức xúc là chính đáng, nhưng hành động bột phát như đập lò, to tiếng có thể biến người bị hại thành người vi phạm và làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Giáo dục tốt nhất là dạy con cách lên tiếng văn minh, đúng pháp luật.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Bài học quản trị dành cho ông A là sự “chủ quan” trong kinh doanh: không đăng ký môi trường, không đầu tư xử lý khí thải, dùng nhiên liệu lậu. Bị xử phạt, đình chỉ lò, mất đầu ra do sản phẩm không đạt an toàn, lại phải bồi thường cho hàng xóm sẽ tốn kém hơn nhiều so với tiền củi tiết kiệm được.

## 4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Lưu giữ chứng cứ và nhắc nhở thiện chí: Bà B cùng đại diện các hộ dân ghi lại thời gian, hình ảnh, video khói và rác nilon đưa vào lò; thu thập xác nhận của hàng xóm. Mời ông A trao đổi cùng đại diện UBND phường, giải thích rõ việc đốt rác nilon, phế liệu là hành vi bị cấm và có thể bị xử phạt, buộc đình chỉ.

Bước 2 – Chia sẻ lợi ích (Hòa giải nhân văn): Đề nghị ông A cam kết bằng văn bản chỉ dùng củi, nhiên liệu sạch, nâng cao ống khói, lắp thiết bị lọc bụi, làm thủ tục môi trường, hoặc bàn phương án di dời lò ra khu sản xuất ngoài đô thị. Chính quyền hướng dẫn thủ tục; người dân thông cảm với thời gian khắc phục hợp lý.

Bước 3 – Tố cáo và khởi kiện (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A tiếp tục đốt chất thải, người dân gửi đơn tố cáo đến UBND phường, Thanh tra chuyên ngành môi trường hoặc Cảnh sát môi trường để lấy mẫu khí thải, xử phạt, buộc dừng hoạt động và khắc phục; nếu có thiệt hại, khởi kiện yêu cầu bồi thường theo Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường 2020 tại Tòa án nhân dân khu vực.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.