TÌNH HUỐNG 923: ĐỂ LẠI MÔ HÌNH CÔNG TY BỀN VỮNG?

Một doanh nghiệp có thể tạo dựng được doanh thu và vị thế trên thị trường trong nhiều năm, nhưng điều đó chưa chắc bảo đảm doanh nghiệp sẽ tiếp tục phát triển khi người sáng lập rời đi. Nếu mọi quyết định đều phụ thuộc vào một cá nhân, quy trình quản lý thiếu rõ ràng và các giá trị cốt lõi chỉ tồn tại dưới dạng lời nói, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng mất phương hướng khi thay đổi lãnh đạo. Vì vậy, để lại một mô hình công ty bền vững không chỉ là chuyển giao tài sản hay quyền điều hành, mà còn là xây dựng nền tảng quản trị, văn hóa làm việc và định hướng phát triển có thể duy trì lâu dài. Đây vừa là bài toán quản trị, vừa gắn với trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp và người quản lý.

1. Tóm tắt tình huống

Người sáng lập một công ty muốn chuẩn bị cho giai đoạn chuyển giao quyền điều hành và để lại một mô hình hoạt động ổn định cho thế hệ lãnh đạo tiếp theo. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động của công ty hiện vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm, quyết định và các mối quan hệ cá nhân của người sáng lập. Quy trình quản lý chưa được chuẩn hóa, văn hóa doanh nghiệp chưa được cụ thể hóa thành quy tắc chung và kế hoạch phát triển dài hạn chưa rõ ràng.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để công ty tiếp tục hoạt động hiệu quả sau khi người sáng lập rút khỏi vị trí điều hành, đồng thời duy trì các giá trị tốt đẹp đã được xây dựng mà không cản trở khả năng đổi mới và thích ứng với thị trường.

2. Phân tích dưới góc độ pháp lý

Trước hết, cần xác định rằng pháp luật không mặc nhiên yêu cầu mọi doanh nghiệp phải xây dựng một mô hình phát triển bền vững theo cùng một khuôn mẫu. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định về tổ chức và quản trị, thực hiện đúng nghĩa vụ với người lao động, bảo vệ môi trường và chịu trách nhiệm đối với hoạt động kinh doanh của mình. Vì vậy, một mô hình công ty bền vững cần được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa mục tiêu phát triển dài hạn và việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý.

Theo Điều 165 Luật Doanh nghiệp năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung, người quản lý công ty cổ phần phải thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp tối đa của công ty; đồng thời phải trung thành với lợi ích của công ty và cổ đông, không lạm dụng chức vụ hoặc sử dụng tài sản, thông tin, cơ hội kinh doanh của công ty để tư lợi. Quy định này cho thấy hoạt động quản trị không thể chỉ dựa vào lợi ích hoặc ý chí cá nhân của người đứng đầu, mà phải hướng đến lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và tuân thủ trách nhiệm của người quản lý.

Áp dụng vào tình huống, người sáng lập cần từng bước chuyển những kinh nghiệm quản lý đang được thực hiện theo thói quen cá nhân thành quy trình có thể áp dụng thống nhất. Chẳng hạn, công ty cần xác định rõ thẩm quyền của từng vị trí, quy trình phê duyệt các quyết định quan trọng, cơ chế kiểm soát tài chính và trách nhiệm giải trình. Những nội dung này giúp giảm sự phụ thuộc vào một cá nhân, hạn chế nguy cơ lạm quyền và tạo cơ sở để người kế nhiệm tiếp tục điều hành doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Điều 118 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định về nội quy lao động, trong đó yêu cầu người sử dụng lao động sử dụng từ 10 người lao động trở lên phải ban hành nội quy bằng văn bản; nội quy phải có các nội dung chủ yếu theo luật định và không được trái pháp luật. Trước khi ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung nội quy, người sử dụng lao động phải tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có tổ chức này. Điều đó cho thấy việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp cần gắn với những quy tắc làm việc cụ thể, phù hợp pháp luật, chứ không chỉ dừng ở khẩu hiệu hoặc thông điệp nội bộ.

Đối với công ty trong tình huống, các giá trị như trung thực, tôn trọng, hợp tác và trách nhiệm có thể được cụ thể hóa thông qua quy tắc ứng xử, tiêu chí đánh giá công việc, cơ chế tiếp nhận phản ánh và cách thức xử lý vi phạm. Tuy nhiên, công ty không được lấy lý do duy trì văn hóa nội bộ để đặt ra những quy định trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động.

Ngoài ra, sự bền vững còn liên quan đến trách nhiệm đối với môi trường và cộng đồng. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đặt ra các nguyên tắc bảo vệ môi trường và nghĩa vụ tương ứng đối với các chủ thể có liên quan. Vì vậy, tùy theo lĩnh vực và quy mô hoạt động, doanh nghiệp cần xác định các nghĩa vụ môi trường áp dụng với mình, kiểm soát tác động phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và thực hiện đúng yêu cầu pháp luật.

Từ những quy định trên, có thể thấy việc để lại một mô hình công ty bền vững không đơn thuần là bảo đảm doanh nghiệp tiếp tục tồn tại sau khi người sáng lập rời đi. Điều quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế quản trị có trách nhiệm, hệ thống vận hành rõ ràng và văn hóa doanh nghiệp phù hợp pháp luật. Đây chính là nền tảng để công ty duy trì hoạt động ổn định, hạn chế rủi ro và phát triển lâu dài.

3. Góc nhìn từ tâm lý học, giáo dục và quản trị

Từ góc độ tâm lý học, người sáng lập thường gắn bó với doanh nghiệp bằng cảm xúc và có xu hướng muốn duy trì cách làm đã giúp công ty thành công trong quá khứ. Điều này dễ dẫn đến tâm lý khó trao quyền, lo ngại người kế nhiệm mắc sai lầm hoặc không duy trì được những giá trị mà mình đã xây dựng. Ngược lại, người kế nhiệm có thể cảm thấy bị giới hạn nếu mọi quyết định đều phải tuân theo tư duy của thế hệ trước.

Vì vậy, chuyển giao doanh nghiệp cần đi cùng với sự tin tưởng và khả năng chấp nhận thay đổi. Người sáng lập nên phân biệt giữa những giá trị cốt lõi cần được duy trì và những phương thức quản lý có thể điều chỉnh. Chẳng hạn, tính trung thực và trách nhiệm có thể tiếp tục là nguyên tắc chung, nhưng cách tổ chức công việc, ứng dụng công nghệ hay tiếp cận khách hàng cần được thay đổi khi điều kiện kinh doanh không còn như trước.

Từ góc độ giáo dục, doanh nghiệp cần tạo điều kiện để thế hệ quản lý kế tiếp tiếp cận kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng điều hành thông qua quá trình đào tạo, hướng dẫn và thực hành. Việc chuyển giao không nên chỉ diễn ra khi người sáng lập chuẩn bị rời vị trí, mà cần được thực hiện từng bước để người kế nhiệm có đủ năng lực và thời gian thích nghi.

Ở góc độ quản trị, một doanh nghiệp bền vững không thể chỉ phụ thuộc vào một người giỏi. Doanh nghiệp cần có đội ngũ nhân sự đủ năng lực, quy trình làm việc rõ ràng, cơ chế kiểm soát phù hợp và khả năng tự điều chỉnh khi môi trường kinh doanh thay đổi. Di sản lớn nhất mà người sáng lập để lại vì thế không chỉ là thương hiệu hay tài sản, mà còn là một hệ thống có thể tiếp tục vận hành và phát triển mà không phụ thuộc hoàn toàn vào sự hiện diện của họ.

4. Giải pháp xử lý và phòng ngừa

Thứ nhất, xây dựng kế hoạch chuyển giao từ sớm. Người sáng lập cần xác định lộ trình chuyển giao quyền điều hành, lựa chọn người kế nhiệm dựa trên năng lực và xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp. Việc phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm và phạm vi quyết định giúp hạn chế xung đột trong giai đoạn chuyển giao.

Thứ hai, chuẩn hóa hệ thống quản trị doanh nghiệp. Công ty cần xây dựng quy trình quản lý tài chính, nhân sự, hoạt động kinh doanh và kiểm soát rủi ro. Những quyết định quan trọng cần được thực hiện theo đúng thẩm quyền, có hồ sơ và cơ chế giám sát phù hợp. Điều này giúp giảm tình trạng phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân và tạo điều kiện để người kế nhiệm tiếp quản thuận lợi.

Thứ ba, cụ thể hóa các giá trị cốt lõi thành văn hóa doanh nghiệp. Những giá trị như trung thực, trách nhiệm, tôn trọng và hợp tác cần được thể hiện trong cách tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và ứng xử tại nơi làm việc. Các quy tắc nội bộ phải phù hợp với pháp luật và được phổ biến rõ ràng để người lao động hiểu, thực hiện thống nhất.

Thứ tư, gắn mục tiêu phát triển với trách nhiệm xã hội và môi trường. Doanh nghiệp cần đánh giá các tác động có thể phát sinh từ hoạt động kinh doanh, thực hiện nghĩa vụ pháp lý liên quan và chủ động áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro phù hợp. Việc quan tâm đến người lao động, khách hàng, môi trường và cộng đồng không chỉ góp phần hạn chế tranh chấp mà còn hỗ trợ xây dựng uy tín lâu dài.

Thứ năm, duy trì cơ chế đánh giá và đổi mới. Mô hình từng mang lại thành công không có nghĩa sẽ luôn phù hợp trong tương lai. Công ty cần định kỳ đánh giá hiệu quả quản trị, khả năng tài chính, chất lượng nhân sự và mức độ thực hiện các mục tiêu đã đề ra. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể điều chỉnh cách vận hành mà vẫn giữ được những giá trị cốt lõi cần thiết.

5. Quan điểm chuyên gia

Theo quan điểm chuyên gia, di sản của người sáng lập không nên được đo lường chỉ bằng quy mô tài sản hay thời gian tồn tại của doanh nghiệp, mà còn bằng khả năng công ty tiếp tục hoạt động có trách nhiệm sau khi người sáng lập rời đi.

Một mô hình công ty bền vững cần dung hòa ba yếu tố: hệ thống quản trị minh bạch, đội ngũ kế nhiệm có năng lực và văn hóa doanh nghiệp lành mạnh. Nếu chỉ chú trọng duy trì những thành quả trong quá khứ mà không tạo điều kiện cho đổi mới, doanh nghiệp có thể dần mất khả năng cạnh tranh. Ngược lại, nếu thay đổi toàn bộ định hướng mà không kế thừa những giá trị tốt đẹp đã được xây dựng, doanh nghiệp có thể đánh mất bản sắc và niềm tin của các bên liên quan.

Do đó, người sáng lập cần chuyển từ tư duy trực tiếp kiểm soát mọi hoạt động sang tư duy xây dựng một hệ thống có khả năng tự vận hành. Khi quyền hạn được phân định rõ, trách nhiệm được thực hiện nghiêm túc và các giá trị cốt lõi được duy trì thông qua hành động thực tế, doanh nghiệp sẽ có nền tảng tốt hơn để vượt qua những thay đổi về nhân sự, thị trường và môi trường kinh doanh.

Kết luận

Để lại một mô hình công ty bền vững là quá trình chuẩn bị lâu dài, đòi hỏi sự kết hợp giữa trách nhiệm pháp lý, năng lực quản trị và tầm nhìn của người lãnh đạo. Thay vì chỉ tập trung vào việc duy trì quyền kiểm soát hoặc bảo toàn những thành quả hiện có, người sáng lập cần xây dựng một hệ thống có khả năng vận hành độc lập, phát triển đội ngũ kế nhiệm và thích ứng với những thay đổi trong tương lai. Một di sản doanh nghiệp có giá trị không chỉ giúp công ty tiếp tục tồn tại mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển có trách nhiệm, ổn định và lâu dài.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.