TÌNH HUỐNG SỐ 881: TRƯỜNG THPT PHÁT HIỆN BÃI TẬP KẾT RÁC THẢI Y TẾ LẬU KHÔNG CHE CHẮN BỐC MÙI SÁT TƯỜNG RÀO KHU NỘI TRÚ HỌC SINH?

TÌNH HUỐNG SỐ 881: TRƯỜNG THPT PHÁT HIỆN BÃI TẬP KẾT RÁC THẢI Y TẾ LẬU KHÔNG CHE CHẮN BỐC MÙI SÁT TƯỜNG RÀO KHU NỘI TRÚ HỌC SINH?

Rác thải y tế bị đổ trộm ra bãi đất trống, không che chắn, là một trong những nguy cơ môi trường nghiêm trọng nhất vì chứa kim tiêm, bông băng nhiễm khuẩn, vỏ thuốc và hóa chất. Khi bãi rác lậu này nằm sát nơi hàng trăm học sinh ăn ở, sinh hoạt mỗi ngày, mối nguy không còn là chuyện mùi hôi mà là sức khỏe và an toàn của trẻ em.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Trường THPT M tại xã X, tỉnh Y có khu nội trú cho khoảng 300 học sinh. Sau một tuần mưa, thầy A (Hiệu trưởng) nhận phản ánh của bảo vệ và học sinh về mùi hôi nồng từ phía ngoài tường rào. Kiểm tra từ phía trong, thầy A phát hiện một bãi đất trống sát tường rào bị đổ lẫn lộn rác sinh hoạt với bơm kim tiêm, bông băng dính máu, ống thuốc, túi truyền dịch; rác không che chắn, nước mưa chảy tràn xuống rãnh thoát nước chung với khu nội trú. Nhiều em học sinh đã có biểu hiện buồn nôn, đau đầu.

Qua hỏi người dân, thầy A nghe nói rác này có thể do một phòng khám tư nhân của ông B thuê người đổ trộm để tránh chi phí thuê đơn vị xử lý, nhưng chưa có bằng chứng. Nhà trường băn khoăn: có tự thu gom, đốt hay chôn lấp được không? Báo cho ai? Ai chịu trách nhiệm khi học sinh bị ảnh hưởng sức khỏe?

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Nước ta hiện không có đạo luật riêng mang tên “Luật Quản lý rác thải”. Việc quản lý chất thải được quy định tại Chương VI Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), cùng Nghị định 08/2022/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP), Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và Thông tư 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế về quản lý chất thải y tế. Đây là các văn bản còn hiệu lực. Cụ thể:

1. Chất thải y tế là chất thải nguy hại, phải được quản lý chặt chẽ:

Chất thải y tế lây nhiễm như kim tiêm, bông băng nhiễm máu thuộc nhóm chất thải nguy hại. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Điều 83), chủ nguồn thải chất thải nguy hại phải phân loại, lưu giữ đúng nơi quy định và chuyển giao cho đơn vị có giấy phép môi trường phù hợp để vận chuyển, xử lý. Thông tư 20/2021/TT-BYT quy định cơ sở y tế phải thu gom, lưu giữ trong dụng cụ chuyên dụng, có ghi chép bàn giao. Việc đổ trộm ra bãi đất trống là hành vi trái pháp luật.

2. Trách nhiệm xử lý của chủ nguồn thải và chính quyền:

Hành vi chôn, đổ, thải chất thải nguy hại trái quy định bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, đồng thời buộc thu dọn, xử lý, khắc phục ô nhiễm. Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng đến môi trường, sức khỏe con người, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235 Bộ luật Hình sự) khi đủ yếu tố cấu thành. Ngoài ra, theo Điều 602 Bộ luật Dân sự năm 2015, người làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại phải bồi thường.

Áp dụng vào tình huống:

• Về tính chất rác: Có kim tiêm, bông băng dính máu nên đây là chất thải y tế nguy hại, không được tự ý thu gom, đốt hay chôn lấp bởi người không có chuyên môn và giấy phép.
• Về trách nhiệm của nhà trường: Trường không phải chủ nguồn thải nên không chịu trách nhiệm xử lý, nhưng có trách nhiệm bảo đảm an toàn cho học sinh và kịp thời báo cơ quan có thẩm quyền.

Kết luận pháp lý: Nhà trường có quyền và nên báo ngay cho Ủy ban nhân dân xã X, cơ quan chức năng về môi trường, y tế và công an để xác minh nguồn thải. Nếu xác định ông B là chủ nguồn thải, ông B phải thu dọn, xử lý, chịu xử phạt và bồi thường. Nhà trường không nên tự xử lý để tránh rủi ro lây nhiễm và vướng quy định về chất thải nguy hại.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Người đổ trộm rác y tế thường nghĩ “không ai biết, tiết kiệm được chi phí”. Cái giá phải trả lại là sức khỏe của trẻ em và niềm tin của cộng đồng. Đối với học sinh, đây là một bài học sống động về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và ý thức bảo vệ môi trường. Nhà trường cần trấn an các em, hướng dẫn tuyệt đối không chạm vào kim tiêm, vật sắc nhọn, và thông báo kịp thời đến phụ huynh để tránh hoang mang.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Với nơi tập trung đông trẻ em, nhà trường cần có phương án ứng phó sự cố môi trường: chụp ảnh, lập biên bản hiện trường, rào chắn tạm khu vực gần tường rào, cho học sinh tránh xa, phối hợp trạm y tế kiểm tra sức khỏe các em có triệu chứng. Về lâu dài nên bổ sung việc kiểm tra định kỳ khu vực xung quanh khuôn viên, lắp camera hướng ra phía ngoài tường rào và phối hợp với chính quyền địa phương, ban đại diện cha mẹ học sinh giám sát.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề một cách kịp thời, bảo vệ học sinh và đúng pháp luật, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

1. Bước 1 – Bảo đảm an toàn ngay lập tức: Nhà trường chụp ảnh, quay video hiện trường, lập biên bản có chữ ký người chứng kiến; cấm học sinh đến gần khu vực sát tường rào; đóng cửa sổ phía bãi rác, phối hợp trạm y tế xã thăm khám các em có triệu chứng. Tuyệt đối không tự đốt, chôn hay dọn dẹp rác.
2. Bước 2 – Báo cáo và đề nghị xác minh: Nhà trường gửi văn bản và báo trực tiếp đến Ủy ban nhân dân xã X, cơ quan quản lý môi trường, y tế và công an địa phương, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý giáo dục. Đề nghị cơ quan chức năng truy xuất nguồn thải qua camera, nhân chứng, dấu vết trên bao bì; yêu cầu đơn vị có giấy phép thu gom, xử lý và khử trùng khu vực.
3. Bước 3 – Xử lý trách nhiệm và phòng ngừa: Khi xác định được chủ nguồn thải, đề nghị xử phạt, buộc khắc phục hậu quả và bồi thường chi phí thăm khám, vệ sinh nếu có thiệt hại. Trường hợp nghiêm trọng, đề nghị chuyển cơ quan điều tra xem xét trách nhiệm hình sự. Sau sự việc, nhà trường phối hợp chính quyền tăng cường tuần tra, tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.